Bioøkonomi – ikkje berre eit nytt moteord

Av Christian Rekkedal, Publisert tysdag 23. juni 2015

Bioøkonomi har dukka opp som eit moteord innan forsking, næringsutvikling og politikk. Det handlar om berekraftig produksjon basert på fornybare biologiske ressursar, det som veks i vatn, jord og skog – naturleg eller i styrte prosessar. Berekraftig utvikling har trippel botnlinje: både økonomisk overskot, miljø- og klimavenleg produksjon, og positiv sosial utvikling. Hausten 2014 arrangerte Forskingsrådet og Innovasjon Noreg den første store bioøkonomikonferansen her i landet.

Vår vestlege økonomi var naturbasert fram til om lag 1900, deretter oljebasert, og no kjem bioøkonomien etter kvart som vi må fase ut fossil energi dei neste femti åra. Vi skal ikkje gå tilbake til livet før forbrenningsmotoren, men bruke moderne kunnskap og teknikk for å halde oppe vårt moderne samfunn og velstand. 

Det er mange problem som må løysast, men det gir også spennande og nye moglegheiter:

  • Korleis kan enzym industrielt omdanne cellulose og anna uetande biomasse til sukker?
  • Alt som kan lagast av olje, kan også lagast av trefiber, men korleis gjer vi det industrielt?
  • Korleis lage biogass frå biomasse på ein økonomisk forsvarleg måte?
  • Kan datastyrte robotar drive lette landbruksmaskiner på åker og eng?
  • Kan vi lage husdyrfôr av algar og fiskefôr frå trefiber – «sitkalaks»?
  • Arealplanlegging – korleis ta vare på dei produktive areala for produksjon av biomasse?
  • Korleis berekne miljøkostnad som ein del av det økonomiske reknestykket?

Her er mange dilemma. Vi treng fornybar energi for å redusere klimaendringane, men samstundes er prisen på energi forholdsvis låg. Det gir ikkje motivasjon for å utvikle og drifte nye energikjelder. Korleis skal vi då kunne kome skikkeleg i gang med dette grøne hamskiftet?

Ingen har dei endelege svara på desse spørsmåla, men det skjer heldigvis mykje nytenking, og stadig fleire aktørar marker seg . Regjeringa skal lage ein nasjonal bioøkonomistrategi i løpet av 2015. Innovasjon Noreg satsar tungt på Grøn vekst. Universitets- og forskingsmiljøa har kome godt på banen, særleg i miljøet på Ås med Norges miljø- og biovitenskaplege universitet NMBU og det nyoppretta Norsk institutt for bioøkonomi NIBIO.

Kva utfordringar og moglegheiter gir dette for oss her i fylket?

  • For tradisjonelt landbruk som må produsere mat og trefiber med ny kunnskap og teknologi?
  • For oppdrettsnæringa, ei suksesshistorie innan biologisk produksjon, men som må unngå lakselus, ureining og sjukdomar?
  • For dei store skog og utmarksområda som no er i ferd med å gro att?
  • Kan industrimiljøa med lang erfaring i storskala effektiv produksjon, finne nye og framtidsretta produkt innan bioøkonomien?
  • Kan reiselivsnæringa som hovudsakleg er basert på naturopplevingar, bli berekraftig både i teori og praksis?
  • Korleis kan ein ta prinsippa for bioøkonomi inn i planarbeidet?

 Bioøkonomi er ikkje berre eit moteord, det er ein realitet og ei utfordring som har kome for å bli.

Betre samarbeid med næringslivet

Av Anne Karin Hamre, Publisert tysdag 19. juni 2012

Korleis kan vi få til eit betre samspel mellom den regionale staten og næringslivet? Kvar er det behov for betre dialog, samordning og effektivisering i kontakten mellom staten og næringslivet? Dette er spørsmål vi no set på dagsorden i eit stat-næringsliv-prosjekt. Vi er fleire statlege etatar som saman ønskjer å arbeide for at staten kan verte ein konkurransefordel for næringslivet i fylket. I første omgang har Innovasjon Norge, Skatt vest, Høgskulen, NAV og Fylkesmannen vorte samde om å etablere eit samarbeidsprosjekt og setje av midlar til ei felles prosjektleiarstilling som skal jobbe med dette. Leiarane for desse verksemdene vert saman med NHO og LO styringsgruppe for prosjektet, og har sitt første møte 27. juni. Etter kvart reknar vi med at fleire statsetatar melder seg på prosjektet.

Om lag 40 ulike statlege etatar utgjer den regionale statsforvaltninga. Næringslivet møter dei fleste av desse i ulike samanhengar. Det kan vere vanskeleg å få oversyn over kven som gjer kva, og staten står diverre ikkje alltid fram som godt samordna. Dette ønskjer vi no å forbetre. Det er òg eit mål å utvikle betre forståing for dei rammevilkåra som påverkar begge partar. For oss som statlege leiarar er det viktig å peike på kva som er mogleg innanfor det handlingsrommet vi har, utan å skape urealistiske forventningar til kva vi kan løyse.

Eit døme er korleis skatteetaten best mogleg legg til rette for at utanlandsk arbeidskraft på ein enkel måte kan ordne seg naudsynt skattekort eller andre papir, utan å måtte reise til Bergen eller Oslo. Her er dialogen mellom skatteetaten og næringslivet alt i gang

Første steg på vegen er å få synspunkt frå næringslivet på kva område det er størst behov for betre dialog og samarbeid. Kan vi få i gong større satsingar på område som er viktige for begge partar? Næringsbarometeret syner at vi manglar 800 kvalifiserte arbeidstakarar i Sogn og Fjordane. Vi blir stadig meir avhengige av arbeidsinnvandring for å løyse oppgåver både i offentleg og privat sektor. Samstundes er det rom for å betre måten vi legg til rette for og inkluderer både innvandrarar og tilflyttarar i lokalsamfunna våre. Er dette noko vi kan samarbeide om i eit stat-næring-prosjekt? Kvar kan vi kan bli betre på informasjon, rettleiing og opplæring? Kan vi samordne tilskotsordningar og andre verkemiddel på ein betre måte? Er det område der saksbehandlinga kan gjerast meir effektiv? Vi oppmodar næringslivet om å kome med synspunkt!

Fylkesmannen som ressurs for fylket

Av Christian Rekkedal, Publisert måndag 9. januar 2012

Etter kvart kommuneval er det alltid nokre av innbyggjarane våre som får nye og spennande utfordringar. Eg tenkjer på dei som planlagt, eller mindre planlagt, har fått plass i eit kommunestyre eller i andre kommunale utval. Våre eigne folkevalde får vere med på å ta viktige avgjerder, men først av alt treng dei innsikt i ansvar, roller og det regelverket som dei skal forvalte.

Kommunane sin interesseorganisasjon KS har eit godt opplegg med sitt generelle Folkevaldprogram 2011-2015. I tillegg arrangerer Fylkesmannen no på nyåret eigne fagdagar for folkevalde. Vi starta i Sogn 4. januar, skal til Sunnfjord og HAFS-regionen 11. og 12. januar, medan Dagmar bles nordfjordmøtet til ut i neste månad. Desse møta utfyller KS sitt Folkevaldprogram og handlar om samspelet mellom kommunane og Fylkesmannen. I tillegg blir det også dei første større møta mellom kommunane og ny fylkesmann og ny assisterande fylkesmann.

Fylkesmannen er mest kjent for vår hovudrolle som er å informere om og å gjennomføre Staten sin politikk i fylket, vere klageinstans for kommunale vedtak, og kontrollere kommunar og enkeltbedrifter. Vi får oppdragsbrev frå 12 departement med tilhøyrande direktorat, og oppgåver på eit vidt spekter innan helse- og sosial, miljøvern, utdanning og barnehage, landbruk, kommunal økonomi og samfunnstryggleik. Dersom vi skulle ha gjort dette grundig, kunne vi ha brukt fleire dagar på å liste opp og formidle lover, regelverk og føringar.

Lover og regelverk er heilt grunnleggjande for folk sin rettstryggleik i eit velfungerande samfunn, og politikarane vil etter kvart få rikeleg med kjennskap til og erfaring med desse.  Men i tillegg er det også svært viktig å kjenne bakgrunnen og motivasjonen for reglane, kvifor dei er innført og korleis dei kan brukast for å skape ei positiv framtid.

Fylkesmannen skal vere ein rettleiar og støttespelar for kommunane, vi skal fremje fylket sine interesser og ta initiativ både lokalt og overfor sentrale styresmakter. Vi har ein visjon om å vere ein ressurs til beste for innbyggjarar, samfunn og livsgrunnlag. Det er dette som blir hovudinnfallsvinkel i vårt første møte med kommunepolitikarane i 2012. Vi tek opp tema som utviklingsarbeid, planlegging og forvaltning, og tenesteyting innan helse og utdanning. Like viktig som å formidle gode råd til kommunane, er det å få tilbakemelding og forventningar til Fylkesmannen. Det er difor sett av god tid til diskusjonar.

Fylkesmannen har vi ei rekkje viktige oppgåver i grensesnittet mellom statleg og kommunal politikk. Skal vi utvikle dette fylket vidare, må dette samspelet vere godt og vi ser fram til å møte kommunane no ved starten på eit nytt år under overskrifta Fylkesmannen som ressurs for fylket.

Opne data skaper verdiar

Av Svein Helge Steinsåker, Publisert torsdag 22. september 2011

I land som USA og Storbritannia har samspelet mellom openheitskultur og teknologiutvikling resultert i omfattande initiativ for å gjere offentlege data tilgjengelege. Slike trendar har ein positiv smitteeffekt, og gode døme og erfaringar frå det store utland har medverka til fleire spennande initiativ også her heime.

Offentlige verksemder sit på store mengder data, og utviklinga innan digital informasjonsteknologi gir oss no nye muligheiter for betre tilgang, deling og gjenbruk. Dette gir store muligheiter for næringsutvikling og verdiskaping. EU-kommisjonen estimerer faktisk at verdipotensialet for vidarebruk av offentlige data i Europa ligg på over 200 milliardar kroner.

For næringslivet bør det difor vere interessant å sjå nærare på korleis ein ved å kople saman ulike datasett kan utvikle nye applikasjonar, produkt  og tenester. Dette er eitt av mange spennande tema vi får høyre meir om på IT-forum sin konferanse i Balestrand neste veke.

Nøkkelen til vellukka vidarebruk av data er å gjere det enklare å finne og laste ned relevante datasett frå offentlig sektor. Det er difor særs oppløftande at Data.norge.no vart lansert som nasjonal datakjeldekatalog denne veka.

Data.norge.no skal på sikt gi ei samla oversikt over offentlige datasett som er tilgjengelige for vidarebruk, slik at  brukaren sjølv kan setje saman eksisterande datasett på nye måtar. Dette er nesten som å handle hos IKEA: Data.norge.no publiserer, medan kunden monterer sjølv.

Offentlige verksemder kan registrere sine eigne datasett i kjeldekatalogen, og Fylkesmannen i Sogn og Fjordane ser fram til å sjekke inn på dette datahotellet. Vi har også søkt om deltaking i eit toårig INTERREG-prosjekt, der vi ønskjer å sjå nærare på korleis vidarebruk av offentlige data kan bidra til innovasjon og samhandling.

Grunnprinsippet for å publisere data er at vi ikkje alltid veit korleis ulike datasett kan kombinerast og nyttast på nye og kreative måtar. Data som isolert sett er av liten interesse, kan få nytt liv i kombinasjon med andre typar data.

Både vegen og reisemålet vert til medan ein går. ”Kvar skal vi gå i dag”, spurte Kristoffer Robin? ”Ingen stader”, svarte Ole Brumm. Og så gjekk dei dit…

Vanskelege vindkraft-vurderingar

Av Anne Karin Hamre, Publisert fredag 19. august 2011

Fylkesmannen sender i dag regional plan for vindkraft over til Miljøverndepartementet, der vi ber departementet  vurdere endringar i planen. Vi støttar satsinga på fornybar energi. Det er bra at fylkeskommunen har laga ein regional plan for vindkraft, men Fylkesmannen meiner at den vedtekne planen opnar for utbygging nærast uavhengig av påvist konfliktpotensial.

Saman med nasjonale føringar vil ein regional vindkraftplan kunne vere retningsgjevande og til god hjelp når Fylkesmannen gir høyringsuttale til søknader om vindkraftutbygging. Då er det viktig at den regionale vindkraftplanen inneheld ei tydeleg avklaring mellom areal der vindkraftutbygging er lite konfliktfylt, og areal der utbygging i langt større grad vil råke viktige miljø- og andre samfunnsinteresser. Vi meiner den vindkraftplanen fylkestinget har vedteke, opnar for ei altfor omfattande utbygging langs kysten i Sogn og Fjordane.

Den regionale vindkraftplanen legg opp til ei utbygging på 1000 MW innan 2025. Ei prosjektgruppe med deltakarar frå fylkeskommunen, Fylkesmannen, alle regionråda og Fiskarlaget førebudde det faglege grunnlaget for vindkraftplanen, med vekting av ulike fagtema og ein poengskala der aktuelle utbyggingsareal fekk ei inndeling etter lite, middels og stort konfliktpotensial. I framlegget til prosjektgruppa hadde 38 område stort konfliktpotensial, medan dei andre 68 områda hadde lite eller middels konflikt. Desse 68 områda kunne gje ein produksjon på 5000 MW, altså langt meir enn målet om utbygging.

Etter at fylkesutvalet endra poengskalaen og planen hadde vore på høyringsrunde, vedtok fylkestinget i juni vindkraftplanen. Her er talet på område med stort konfliktpotensial redusert til 19 i høve prosjektgruppa sitt framlegg. Sjølv om utgangspunktet er å skjerme desse områda, opnar planen for ei utbygging også i dei mest konfliktfylte områda. Dette punktet ber vi Miljøverndepartementet om å ta ut.

I den nye plan- og bygningslova vert regionale planar som hovudregel endeleg vedtekne av fylkestinget. Denne regelen har eitt unntak. Når statlege styresmakter meiner at viktige delar av planen er står i motstrid til omsyn dei er sette til å ivareta, kan dei be departementet vurdere å gjere endringar i planen. Denne retten tek Fylkesmannen i bruk. Vi ønskjer ein regional vindkraftplan som kan forplikte oss når vi skal uttale oss om utbyggingssøknader. Det vil tene næringslivet. Men då må vi ha ein plan med skarpare prioriteringar, som skjermar konfliktareal og som styrer utbygginga mot dei minst konfliktfylte områda.

Vi treng fleire jobbar for høgt utdanna!

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 10. august 2011

Folketalsutviklinga er ei utfordring for Sogn og Fjordane. Ved inngangen til år 2000 låg folketalet på 107 589, ti år etter var vi 107 080 innbyggjarar. Samstundes har landsveksten i same perioden vore på 8,5 prosent. Ein annan urovekkjande trend er alderssamansetjinga. Vi har fleire eldre, og færre i aldersgruppa som får barn enn landssnittet. Dermed dalar talet på barnefødslar i mange av kommunane våre. Klarer vi ikkje auke tilflyttinga, vert dette dramatisk på sikt. Den vesle, positive auken i folketalsutviklinga for fylket samla sett sidan 2007, skuldast i hovudsak innvandring.

Innvandrarane er ein stor ressurs for fylket. Vi har alle ein jobb å gjere med å inkludere dei som kjem til fylket frå andre land, for det syner seg at altfor mange innvandrarar vel å flytte ut av fylket att. Samstundes må vi jobbe for auka tilflytting. Då er interessante jobbar det viktigaste trekkplasteret. Arbeidsplassar for høgt utdanna har vi for få av i fylket. Difor er det positivt at regjeringa har utgreidd korleis kompetansearbeidsplassar og nye statlege arbeidsplassar kan fordelast betre over heile landet.

Siste tiårsbolken har talet på statstilsette i Oslo auka med 17 prosent, medan auken i Sogn og Fjordane har vore skarve ein prosent. Utflyttinga av statlege tilsyn og 800 arbeidsplassar frå Oslo har fått mykje merksemd. Særleg dei negative sidene ved utflyttinga. Det har vore mindre merksemd rundt flyttinga av arbeidsplassar frå distrikta som følgje av regionalisering av ei rekkje statlege etatar, som Statens vegvesen, Skatteetaten og fleire tilsyn.

Det bør ikkje vere sjølvsagt at dei fleste nye statlege arbeidsplassane vert lagde til hovudstaden. Ei større spreiing av desse arbeidsplassane over heile landet, vil gje ein meir variert arbeidsmarknad, auka tilflytting til regionane og bidra til å styrke næringslivet. Det kan opne for å etablere klynger og nyskaping i skjeringspunktet mellom offentlege verksemder, næringsliv og organisasjonsliv, slik vi har sett døme på ved Campus Fosshaugane i Sogndal. I tillegg må det satsast sterkare på breibandsutbygging over heile landet og betre kommunikasjon innan bu- og arbeidsområde.

I debatten rundt tilsynsflyttinga var det hevda at det kunne bli vanskeleg å få tak i rett kompetanse i distrikta. Erfaringane frå Lotteri- og stiftelsestilsynet i Førde og Difi i Leikanger, syner at desse verksemdene rekrutterer godt og har bidrege sterkt til å få høgt utdanna folk til å flytte til Sogn og Fjordane.

I høyringsfråsegna vår til NOU 2011:13, Kompetansearbeidsplasser – drivkraft for vekst i hele landet, seier vi at det bør lagast ein nasjonal strategi som definerer vurderingar og omsyn som skal liggje til grunn for lokalisering av nye statlege arbeidsplassar. Og at denne strategien må setjast ut i livet – ikkje berre hentast fram i festtalane.

God jakt!

Av Christian Rekkedal, Publisert tysdag 14. september 2010

10. september starta hjortejakta og fram til jul skal det skytast bortimot 12000 hjort her i fylket. I nokre område er det uforsvarleg mykje hjort, både av omsyn til beiteskade på eng, frukthagar og skogen, og for trafikken. Det blir i gjennomsnitt påkøyrd over ein hjort pr dag her i fylket, eit altfor høgt tal både for trafikktryggleik og dyrevelferd. Men eg vil likevel fokusere på at hjortestamma er ein svært god ressurs for både trivsel, friluftsliv, mat og næringsutvikling. Førstehands kjøtverdi av desse dyra utgjer åleine ca 40 mill kr, og legg vi til det jegerane elles kjøper av utstyr og tenester, blir omsetningsverdien langt høgre.

Landbruket og bygdene treng denne ressursen både til auka næringsinntekter og til den sosiale verdien jakta skaper. Grunneigarane har gjennom sine eigne organisasjonar arbeidd godt med å betre organisering av jaktvalda dei siste åra, og vi har støtta dette med bygdeutviklingsmidlar. Med 12000 små landbrukseigedomar har dette vore heilt nødvendig både for den lokale forvaltninga, jaktorganisering og næringsutvikling i tilknyting til jakta. Det finst no fleire godt tilrettelagt pakketilbod med overnatting, mat, jaktguiding og tilrettelagt naturoppleving for den meir betalingsvillige delen av jegerane. Dette kostar sjølvsagt flesk, men med så mange fellingsløyve bør det også vere god plass til slike eksklusive jaktpakkar. Jakt er likevel ein aktivitet som dei fleste kan delta i til ein overkommeleg pris. I mange jaktvald ynskjer dei å få med fleire jegerar, særleg yngre folk og gjerne også fleire kvinner.

Sjølv om vi bur midt i hjortefylket har det ofte vore vanskeleg å få kjøpt hjortekjøt i butikkar og restaurantar. Men fleire stadar er det no laga mindre kjøtmottak med kjølelager der skrottane kan henge til mørning, kombinert med at Mattilsynet kan sjekke og godkjenne kjøtet for sal. Hjortekjøtet blir dermed også tilgjengeleg for dei om ikkje går på jakt.

Men på eit område kan jakta blir betre; fleire av jegerane bør trene meir skyting.
Som medlem i det lokale skyttarlaget arrangerer vi skytetrening og jaktprøve for jegerar. Kravet er å plassere 5 skot innanfor ein 30 cm blink på 100 m avstand. Det burde ikkje vere vanskeleg med dagens utstyr, men litt for mange strevar og eg kan ikkje forstå anna enn at dette kan føre til unødvendig skadeskyting. Samtidig er svaret enkelt; leit fram børsa tidlegare på sommaren og tren meir. Jakt skal forgå slik at ”viltet ikke utsettes for unødige lidelser” og skal jaktturisme bli ei framtidsretta bygdenæring må dette lovkravet følgjast.

God jakt !

God omsorg har sin pris

Av Anne Karin Hamre, Publisert torsdag 10. juni 2010

Folk flest har høyrt om eldrebølgja. Men vi har og ein sterk auke i talet på unge brukarar av helse- og sosialtenester. Menneske som staten har definert som ”ressurskrevjande brukarar”. Eit kaldt omgrep som gir negative assosiasjonar.

For kommunane i Sogn og Fjordane vart eigendelen knytt til såkalla ressurskrevjande brukarar som kommunane får statlege tilskot til, kraftig auka på fem år. Medan eigendelen for 20 av kommunane våre var 8,8 millionar i 2005, var den auka til 22 millionar i 2009. Talet på brukarar auka frå 98 til 138 i same perioden. Når ein liten kommune får ansvar for ein brukar som krev sju-åtte tilsette og gir to-tre millionar i auka utgifter, merkast det i budsjettet.

Årsakene til auken er samansette. Betre medisinsk behandling gjer at fleire overlever sjukdom og ulukker, men må leve med funksjonshemmingar som gjer at dei treng mykje hjelp i kvardagen. I ein rapport om temaet, seier mange kommunar at dei er vortne betre til å registrere tenestemottakarar som gir utgifter over grensa som utløyser tilskot frå staten. Same rapport seier og at overgang frå familiebasert omsorg til omsorg i kommunal bustad for unge mottakarar, er årsak til auka ressursbruk i mange kommunar.

Dei som har særleg tunge omsorgsoppgåver kan søkje kommunen om omsorgsløn. Direktøren i Helsetilsynet, Lars E. Hanssen, er uroleg for at ordninga med omsorgsløn vert praktisert på ein slik måte at det går ut over rettstryggleiken for pleietrengande og pårørande. Helsetilsynet har kartlagt ordninga med omsorgsløn, og har funne store variasjonar i kommunane si praktisering. Det er særleg foreldre til funksjonshemma barn som opplever at ordninga vert handtert tilfeldig og urettvis.

Omsorgsløn er den sosiale tenesta som har flest klager. Vi har fleire saker der pårørande ynskjer å pleie sine næraste. Men lite tilbod om avlastning og avslag på omsorgsløn eller løn til så låge satsar at timebetalinga ligg langt under det ein tenåring får i sommarjobben, gjer at mange må kaste inn handkleet og overlate ansvaret til kommunen. Kommunen må gjere same jobben til ein langt høgare pris, og strevar ofte med å få tak i kvalifiserte folk.

Omsorgsløn er ingen lovfesta rett, og det er mykje opp til kommunane kvar lista skal leggjast. Men det må vere lov å stille spørsmål om ei rausare haldning både til kompensasjon for tungt omsorgsarbeid og til avlastningstilbod kan gjere kvardagen betre for mange menneske – og samstundes  spare kommunen for pengar i det lange løp?

Spesialisthelseteneste i hengemyr

Av Petter Øgar, Publisert måndag 16. november 2009

Spesialisthelsetenesta i fylket er i ei hengemyr med omsyn til utvikling og styring. Det er ikkje noko nytt, men av omsyn til befolkninga  bør det ikkje få halde fram.

Vi er den friskaste befolkninga i landet. Likevel brukar vi mest sjukehustenester av alle – med tilhøyrande kostnadsnivå og budsjettunderskot. Vi har den beste luftambulansetenesta i verda med to ambulansehelikopter i eige fylke og tre helikopter tilgjengeleg like utanfor fylkesgrensa. Vi har ei statsrådverna fødestove i Lærdal med full gynekologberedskap, sjølv om fødestova berre skal ta i mot forventa normalfødslar og i oktober berre hadde éin fødsel. Vi går i fakkeltog som ingen andre for å halde på akuttberedskapen alle stadar, sjølv om stadig fleire av dei verkeleg akutte og alvorleg sjuke vert transportert direkte til Sentralsjukehuset eller Haukeland. Likevel klarer enkelte å skape eit tilnærma katastrofebilete av akuttberedskapen i fylket dersom noko vert endra.

Les resten av dette innlegget »

Heidi sitt val

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 28. oktober 2009

Mange sperra opp augo då Heidi Grande Røys kunngjorde at ho går attende til styrarjobb i barnehagen etter fire år som fornyingsminister. Det naturlege hadde liksom vore ein godt betalt jobb i næringslivet, eller ein toppjobb i det offentlege. Kva som blir valet på litt sikt, skal ikkje eg spå om her. Men eg synest debatten rundt dette valet har vore interessant, fordi den tek opp spørsmålet om yrkesval, verdiar og status.

Les resten av dette innlegget »