På tide å møtast på samvirkelaget?

Av Haavard Stensvand, Publisert måndag 6. juli 2015

Mange er opptatt av samfunnstryggleik og beredskap, og det er bra. Vi har eit samfunn der det i det store og heile er veldig trygt å bu. Det er likevel fint at mange jobbar for at det skal verte endå tryggare og trivelegare.

Sogn og Fjordane har vore gjennom mange alvorlege hendingar dei seinaste åra. Ein av dei viktigaste lærdomane er at det er svært viktig med eit godt samarbeid mellom aktørane som er involvert i handteringa. Aktørane må finne kvarandre når det skjer uønskte hendingar, dei må snakke saman og dei må finne løysingar saman. På beredskapsspråk heiter det samvirke. Fleire stortingsmeldingar har understreka samvirkeprinsippet som eit berande prinsipp for korleis vi skal jobbe med samfunnstryggleik i Noreg.

Samvirke og samarbeid på tvers av organisatoriske grenser

Merksemda omkring beredskapsarbeid gir seg òg utslag i at det vert arrangert mange store møte og konferansar om temaet. For dei som er ivrige til å reise på slikt, kan det verte mange og lange dagar i konferansesalar rundt omkring på norske hotell. Og så kostar det skjorta både å reise og å delta. Så langt i år er eg t.d. invitert til samfunnstryggleikskonferanse i Stavanger, DSB sin samfunnstryggleikskonferanse i Oslo og brannvernkonferanse i same by. Innimellom og før og etter har Nasjonal sikkerhetsmyndighet tilbode deltaking på sin tryggleikskonferanse, Direktoratet for nødkommunikasjon på Nødnettdagane og KFB på totalforsvarskonferanse. Og det må heller ikkje gløymast at NVE inviterte til beredskapskonferanse i Kristiansand i mai. Siste halvår vil heller ikkje mangle tilbod. Vi kan t.d. reise på lokal sikkerhetskonferanse (agendakonferansen) i oktober og redningskonferanse i september. Og så kjem sikkert Helsedirektoratet til å invitere til den årlege helseberedskapskonferansen.

Eg håpar og trur at samvirke er eit tema som har gått, og vil gå igjen på fleire av desse konferansane. På nokre konferansar har vi til og med her frå fylket fått lov til å dele nokre erfaringar om det temaet. Det ser likevel ut til at samvirke og samarbeid om å lage fagkonferansar ikkje er noko som står høgt på sakskartet hjå nasjonale styresmakter. Då min eigen sjef, Anne Karin Hamre, deltok på helseberedskapskonferansen i fjor, lanserte ho ein idé om at i år burde fagdirektorata gå saman og arrangere ein «samvirkelagskonferanse». Det ville ha vore eit flott høve til både symbolsk og i praksis å vise at statlege styresmakter evnar å jobbe saman på tvers av organisatoriske grenser.

Ideen er så god at han fortener å verte lansert igjen. Det einaste argumentet i mot som eg klarar å sjå, er at hotella ønskjer gjester, og transportselskapa passasjerar.  Ha ein god og samvirkeleg sommar!

Sektortenking utfordrar samhandlinga

Av Anne Karin Hamre, Publisert torsdag 28. februar 2013

Samvirke skal vere eit styrande prinsipp for alt samfunnstryggleiks- og beredskapsarbeid, seier den siste stortingsmeldinga om samfunnstryggleik. Samvirkeprinsippet stiller krav til god samhandling og samordning mellom ulike verksemder, både når det gjeld førebygging og krisehandtering.

Difor er det med undring og uro vi no registrerer at det går føre seg sektorvise prosessar som kan gje ei bit-for-bit-sentralisering av beredskapen i Noreg. DSB har gjort vedtak om å flytte alarmsentralen i Sogn og Fjordane frå Florø til Bergen. Varselet vart sendt med kortast mogleg høyringsfrist til eigarkommunane. Samstundes arbeider eit regjeringsoppnemnt utval fram mot juni med å vurdere organiseringa av politiet. I media vert det frå Politidirektoratet og DSB halde fram at denne prosessen kan gje færre politidistrikt. Frå begge hald vert 22. juli-kommisjonen si påpeiking av dårleg bemanna operasjonssentralar nytta som grunngjeving for dei varsla endringane.

Ifølgje 22. juli-kommisjonen var manglande koordinering og samhandling ei av årsakene til at mykje svikta: «Etter kommisjonens mening handler disse lærdommene i større grad om ledelse, samhandling, kultur og holdninger – enn mangel på ressurser, behov for ny lovgivning, organisering eller store verdivalg» (NOU 2012:14, kap 1).

Alarmsentralen i Sogn og Fjordane er ein av dei få sentralane i landet som er samlokalisert med politiet, noko som gir gode føresetnader for informasjonsflyt og samarbeid på tvers. Denne samhandlinga synte seg å vere svært viktig under Dagmar sine herjingar i romjula 2011. Tverrgåande samhandling og handlekraft prega òg samarbeidet i fylkesberedskapsrådet og i kommunane desse dagane. God samhandling føreset nær kontakt, kjennskap til kvarandre og tillit. Tillit tek tid å byggje, og må haldast ved like over tid.

Det Sogn og Fjordane manglar av store fagmiljø i den enkelte verksemda, tek vi att ved å utvikle robuste kompetansemiljø på tvers. Vi kan t.d. nemne IT-forum Sogn og Fjordane, Forum for skule- og barnehageutvikling, samarbeidet mellom Fylkesmannen, fylkeskommunen og KS om fornying i kommunesektoren, og læringsnettverket for helseberedskap mellom Helse Førde, fleire avdelingar hjå Fylkesmannen og ei rekkje kommunar.

Ei sektorstyrt sentralisering vil gjere det vanskelegare å samhandle på tvers i fylket. Eg trur ikkje større einingar nødvendigvis gir meir handlekraft eller betre tenester og meir tryggleik for innbyggjarane. Kvardagsberedskapen vert utført der folk er, ikkje i sentrale styringsorgan. Oppdragsgjevarane våre har dei siste åra gitt fylkesmennene stadig fleire oppgåver på beredskaps- og samfunnstryggleiksområdet. Det er òg store forventningar til at kommunane skal styrke beredskapsarbeidet sitt. DSB fekk ei styrking på 45 mill. kroner i årets statsbudsjett, og opprettar no ei rekkje nye stillingar. Fylkesmenn og kommunar må handtere nye beredskapskrav og -forventningar utan at det følgjer ressursar med.

Rapporten frå 22. juli-kommisjon har utløyst ein debatt om forvaltningspolitikken. Er vi vortne for opptekne av å måle det som kan kvantifiserast? Er resultat- og rapporteringskrava for omfattande, evnar vi å skilje mellom stort og smått? Fører mykje kontroll til frykt for å gjere feil, og dermed til handlingslamming? Det er positivt at FAD og KRD saman vil sjå på statleg styring, kommunal handlefridom og direktorata si rolle. Det er viktig at ei slik utgreiing munnar ut i endringar. Eg meiner det er behov for meir tillit, ressursar og handlefridom for dei som gjer jobben der folk er.

(Bloggen er eit utdrag frå føreordet til Fylkesmannen i Sogn og Fjordane sin årsrapport for 2012).

Nytt miljødirektorat, men kva med det regionale og lokale nivået?

Av Nils Erling Yndesdal, Publisert måndag 12. november 2012

Sist fredag gjorde Regjeringa vedtak om å opprette eit samla miljødirektorat som erstatning for Direktoratet for naturforvaltning og Klima- og ureiningsdirektoratet. Det nye direktoratet vil vere på plass 1. juli 2013, og få opp mot 700 tilsette.

Miljøvernminister Bård Vegar Solhjell argumenterer mellom anna for at denne samanslåinga fører til meir slagkraftig gjennomføring av miljøpolitikken. Han viser også til at samanslåinga vil forenkle og betre styringsdialogen mellom departement og direktorat, og vidare til fylkesmenn og kommunar.

Det kan bli spennande med eit samla miljødirektorat. Både internasjonalt og nasjonalt er det to store miljøtema som peikar seg ut som dei viktigaste: Klimautslepp og naturmangfald.

Bruken av areal er avgjerande for både klimagassutsleppa og for ivaretakinga av naturmangfald. Eg er overtydd om at eit samla Miljødirektorat vil kunne handtere desse utfordringane på ein meir heilskapleg og effektiv måte.

Undersøkingar som Aftenposten har gjort viser at talet på tilsette i departement og direktorat aukar mykje. Talet på tilsette i miljødirektorata har også auka siste åra. Dette har mellom anna samanheng med sterk satsing på nye tiltak innan klima-, ureinings- og naturmangfaldområdet.

Samstundes har det skjedd etter måten lite på det regionale nivået. Og kommunane har i dag mindre samla miljøvernkompetanse enn for 20 år sidan då staten  øyremerkte tilskot til eigne miljøvernleiarar. Fylkesmannen og fylkeskommunen bidrar så godt vi kan til å heve og oppdatere plan- og miljøkompetansen i kommunane. Seinare denne veka skipar Fylkesmannen til ei samling innan plan og naturmangfald for kommunane. Responsen frå kommunane viser at det er behov for slike lærings- og erfaringsarenaer.

Viktige delar av det praktiske miljøvernarbeidet skjer på regionalt og lokalt nivå. Det er kommunane som er lokal planmyndigheit, lokal ureinings- og forsøplings­myndigheit, og kommunane handterer dagleg svært mange oppgåver som påverkar miljøet. På regionalt nivå har Fylkesmannen viktige oppgåver innan mellom anna forvaltning av verneområde, praktisk oppfølging av dei nye ordningane med utvalde naturtypar og prioriterte artar, ureiningstilsyn og rovviltforvaltning. Fylkeskommunen er regional planstyresmakt og har oppgåver innan melom anna friluftsliv og kulturminnevern.

Kan det vere von om at opprettinga av eit samla miljødirektorat betre vil vise at det trengst auka ressursar til eit godt regionalt og lokalt forankra miljøvernarbeid?

Tyngdekrafta rår

Av Anne Karin Hamre, Publisert tysdag 28. februar 2012

Bergen jobba hardt for å få flytta nye Eksportfinans frå Oslo. Men byen midt i det eksportretta Vestlandet lukkast ikkje. Kvifor er det så vanskeleg å gjere det som NOU-en om kompetansearbeidsplassar tilrår –å fordele kunnskapsarbeidsplassar betre utover landet for å fremje vekst og verdiskaping?

Kunnskapsjobbane i næringslivet er ei viktig drivkraft for utvikling. Samstundes bidreg offentlege arbeidsplassar til breidde og variasjon i arbeidsmarknaden, og offentlege verksemder etterspør varer og tenester frå det lokale næringslivet. Ei jamnare fordeling av statlege arbeidsplassar har lenge vore eit politisk mål, og retningslinene for lokalisering av statlege arbeidsplassar slår fast at nye statlege verksemder skal lokaliserast utanfor Oslo.

I takt med at dei fleste lokale og regionale statsetatane har fått større nedslagsfelt, har mange stader med einsidige arbeidsmarknader frå før tapt viktige arbeidsplassar. Dette har gått stilt og roleg føre seg, i motsetnad til støynivået då sju statlege tilsyn og 800 arbeidsplassar vart flytta ut av Oslo. Høg merksemd frå sentrale tillitsvalte og media, karakteriserer denne prosessen. Vi har fått fleire evalueringsrapportar som følgje av tilsynsutflyttinga, som Difi sin rapport om dei menneskelege sidene. Eg vil tru at nedlegging av statlege kontor i kommunane og flytting av statlege oppgåver frå fylkeskontor til større regionkontor, også har hatt sine menneskelege sider. Desse prosessane har gått føre seg i langt mindre robuste arbeidsmarknader enn Oslo.

Ideen om betre spreiing av statlege arbeidsplassar er ikkje ny, men historia stadfestar at dette er vanskeleg å få til. Som ein del av den første maktutgreiinga studerte professor Harald Sætren ein 20 år lang prosess der det opphavlege målet var å flytte ut statsinstitusjonar frå Oslo.[1] Ved inngangen til 1960-talet var biletet mykje det same som vi ser i dag; ein kraftig vekst i talet på arbeidsplassar i Oslo, sentralisering og pressproblem i hovudstaden. For å bøte på denne ubalansen, vart det lansert eit program for å flytte statlege institusjonar ut frå Oslo. I løpet av dei neste 20 åra var to utval i sving for å utgreie utflytting, Ingebretsenutvalet og Grandeutvalet. Undervegs i prosessen antyda styresmaktene at det kunne bli aktuelt å flytte nærare 20 000 arbeidsplassar ut frå hovudstaden. Då kommunalministeren i 1981 sette sluttstrek for utflyttingsplanane, var det ikkje komme til meir enn om lag 2000 nye arbeidsplassar utanfor hovudstaden. Oslo hadde hatt ein tilvekst på 15 500 statlege arbeidsplassar i åra 1961-78, og talet på statlege institusjonar i hovudstaden auka frå 180 til 290 i same perioden.

Ei av forklaringane Sætren trekkjer fram, er manglande politisk leiarskap. Statsrådane i dei ulike departementa var meir lojale mot sektorinteresser i eige departement, enn å følgje opp utflyttingsplanane. På grunn av liten utgreiingskapasitet i dei to utvala, fekk institusjonane sjølve oppdraget med å utgreie utflytting. Det synte seg vanskeleg å produsere balanserte utgreiingar som kunne gje endringar i eigen organisasjon. Eitt døme var Statens sprengstoffinstitutt, som kom med 104 argument mot flytting, og ikkje eitt einaste for. Ei av dei viktigaste forklaringane Sætren trekkjer fram, er interessegruppe-politikk. Arbeidstakarorganisasjonane , sentralforvaltninga, Oslo-media og utflyttingsskeptiske politikarar i regjering og Storting danna eit breitt, godt organisert og ressurssterkt interessefellesskap, medan tilhengarane av utflytting var lausare organiserte og geografisk spreidde.

Sogn og Fjordane er storprodusent av fornybar energi, og tilhøva ligg godt til rette for senter for datalagring og -drift. Vi har mellom anna verksemda Local Host, som etablerer datasenter i den nedlagde olivingruva i Eid kommune. Det statlege eigedomsselskapet Entra Eigedom etablerer eit stort datasenter på det sentrale Austlandet. Difi startar samstundes arbeidet med å greie ut ein felles IKT-driftsorganisasjon i staten. Dersom ein slik driftsorganisasjon vert ein realitet, bør ikkje det sentrale Austlandet vere den opplagde lokaliseringa. I alle fall ikkje om NOU-en om kompetansearbeidsplassar skal takast på alvor.


[1] Harald Sætren: Iverksetting av offentlig politikk. Universitetsforlaget, 1983.

Kven skal definera rammene for statleg styring?

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert måndag 28. november 2011

I det siste har det vore reist kritikk mot statleg styring av kommunane.

Ei hovudoppgåve for Fylkesmannen er å rettleia og føra tilsyn med kommunane, i tillegg til å vera klageinstans for kommunale vedtak. Når fylkesmannen kjem til at ein kommune ikkje har følgt lov eller forskrift, inneber det ei form for statleg styring av kommunane.

Fylkesmannen byggjer denne styringa på lover vedtekne av Stortinget, på forskrifter vedtekne av regjeringa eller der det er meir rom for skjønn, på retningslinjer og instruksar gjevne av departementet eller direktorat. Dersom Stortinget eller regjeringa meiner at fylkesmannen går for langt i å endra kommunale avgjerder, kan spelereglane endrast. Det står Stortinget  fritt til når som helst å endra lovverket slik at kommunane får større sjølvstende. Like eins står det regjeringa fritt innanfor lovverket, til å endra forskrifter og retningslinjer for skjøn for å oppnå det same.

Når Stortinget eller regjeringa ikkje kjem med framlegg om gjennomgripande endringar, må dette takast til inntekt for at fylkesmennene i hovudsak styrer kommunane i tråd med dei rammene som dei øvste folkevalde ønskjer.

Høgre har kome med eit framlegg om å oppretta ein særskilt forvaltningsdomstol, nærare bestemt ein lokaldemokratidomstol. Framlegget går ut på at denne domstolen skal koma med bindande avgjerder dersom ein kommune er misnøgd med statleg styring. Framlegget har fått tilslutningar frå Bergens Tidende på leiarplass sjå “Domstol for demokratiet” og “Verden på hodet”.

Stortinget står fritt til å oppretta ein lokaldemokratiomstol. Spørsmålet er om det gagnar demokratiet at det vert overlate til utnemnde dommarar å definera rammene for korleis staten skal styra kommunane, i kryssingspunktet mellom juss og politikk. Utnemnde dommarar er ikkje underlagde demokratisk kontroll, og det kan hevdast at Stortinget fråskriv seg ansvaret dersom dei overlet oppgåva til dommarar.

Eit anna moment som må vurderast, er kor mykje meir byråkrati og bruk av tid det medfører dersom ein skal innføra eit nytt nivå for å ta endelege avgjerder i spørsmål der kommune og stat har ulike syn. Somme meiner at det er eit uheldig særmerke for Noreg i motsetnad til i andre nordiske land, at det alltid skal førast omkampar om store offentlege avgjerder. Ei oppretting av ein forvaltningsdomstol slik det er skissert, institusjonaliserer omkampar der kommune og stat har ulike syn på eit spørsmål.

Det grunnleggjande spørsmålet er likevel: Skal Stortinget og regjeringa framleis ha det heile og fulle ansvaret for å definera rammene for kor mykje staten skal styra kommunane? Eller skal ein del av ansvaret overlatast til oppnemnde dommarar?

Vi treng fleire jobbar for høgt utdanna!

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 10. august 2011

Folketalsutviklinga er ei utfordring for Sogn og Fjordane. Ved inngangen til år 2000 låg folketalet på 107 589, ti år etter var vi 107 080 innbyggjarar. Samstundes har landsveksten i same perioden vore på 8,5 prosent. Ein annan urovekkjande trend er alderssamansetjinga. Vi har fleire eldre, og færre i aldersgruppa som får barn enn landssnittet. Dermed dalar talet på barnefødslar i mange av kommunane våre. Klarer vi ikkje auke tilflyttinga, vert dette dramatisk på sikt. Den vesle, positive auken i folketalsutviklinga for fylket samla sett sidan 2007, skuldast i hovudsak innvandring.

Innvandrarane er ein stor ressurs for fylket. Vi har alle ein jobb å gjere med å inkludere dei som kjem til fylket frå andre land, for det syner seg at altfor mange innvandrarar vel å flytte ut av fylket att. Samstundes må vi jobbe for auka tilflytting. Då er interessante jobbar det viktigaste trekkplasteret. Arbeidsplassar for høgt utdanna har vi for få av i fylket. Difor er det positivt at regjeringa har utgreidd korleis kompetansearbeidsplassar og nye statlege arbeidsplassar kan fordelast betre over heile landet.

Siste tiårsbolken har talet på statstilsette i Oslo auka med 17 prosent, medan auken i Sogn og Fjordane har vore skarve ein prosent. Utflyttinga av statlege tilsyn og 800 arbeidsplassar frå Oslo har fått mykje merksemd. Særleg dei negative sidene ved utflyttinga. Det har vore mindre merksemd rundt flyttinga av arbeidsplassar frå distrikta som følgje av regionalisering av ei rekkje statlege etatar, som Statens vegvesen, Skatteetaten og fleire tilsyn.

Det bør ikkje vere sjølvsagt at dei fleste nye statlege arbeidsplassane vert lagde til hovudstaden. Ei større spreiing av desse arbeidsplassane over heile landet, vil gje ein meir variert arbeidsmarknad, auka tilflytting til regionane og bidra til å styrke næringslivet. Det kan opne for å etablere klynger og nyskaping i skjeringspunktet mellom offentlege verksemder, næringsliv og organisasjonsliv, slik vi har sett døme på ved Campus Fosshaugane i Sogndal. I tillegg må det satsast sterkare på breibandsutbygging over heile landet og betre kommunikasjon innan bu- og arbeidsområde.

I debatten rundt tilsynsflyttinga var det hevda at det kunne bli vanskeleg å få tak i rett kompetanse i distrikta. Erfaringane frå Lotteri- og stiftelsestilsynet i Førde og Difi i Leikanger, syner at desse verksemdene rekrutterer godt og har bidrege sterkt til å få høgt utdanna folk til å flytte til Sogn og Fjordane.

I høyringsfråsegna vår til NOU 2011:13, Kompetansearbeidsplasser – drivkraft for vekst i hele landet, seier vi at det bør lagast ein nasjonal strategi som definerer vurderingar og omsyn som skal liggje til grunn for lokalisering av nye statlege arbeidsplassar. Og at denne strategien må setjast ut i livet – ikkje berre hentast fram i festtalane.

Direktoratisering

Av Oddvar Flæte, Publisert måndag 23. mai 2011

På 1990-tallet auka talet på direktorat og tilsyn sterkt. I perioden 2007-2010 hadde 39 direktorat  ein vekst i årsverk på 12,8 %. Da er det ikkje teke omsyn til omorganiseringar og nye etableringar.

Wikipedia definerer eit direktorat som eit statleg forvaltningsorgan som har myndigheitsoppgåver med heile landet som verkefelt. Alle tilsynsorgan blir rekna som direktorat.

Stortinget sine drøftingar og vedtak går først til departementa før det i mange tilfelle går vidare til eit direktorat. Direktoratet skal i si faglege rolle utvikle, forvalte og formidle kunnskapen om sitt fagområde/fagfelt.

Eit direktorat vil aldri makte å ha oversyn over lokale forhold. Derfor vil dei oftast stå for standardisering, forskrifter og reglar. Dei er eit mellomledd med mykje makt og tolking. Dei er opptekne av styring, risikovurdering og avviksrapportering. Og som mellomledd sklir dei ofte unna ålmenta sitt fokus.

Direktorata blir fagleg sterke på sine område. Men dei har verken som oppgåve å ivareta heilskapssyn eller ta særlege regionale omsyn. Tunellsynet gir utfordringar nedover til fylkesnivået og kommunesektoren.

Eg trur direktoratiseringa bør stanse opp. Fleire oppgåver bør gå direkte frå departement til dei regionale statlege ledda. Oppgåver som mange av direktorata har, bør overførast til fylka. Fylkesmannen skal gjennomføre dei vedtak som Storting og regjering fastset. Fylkesmannen skal utvise skjønn, men skal også halde seg innanfor den ramma som blir gitt. Eg meiner at oppgåver også bør overførast direkte til fylkeskommunane slik at dei reelt kan fungere som utviklingsaktør.

I mine 17 år som fylkesmann har vi fire gonger vore gjennom omfattande utgreiingar om fylkesnivået. Eg saknar eit tilsvarande skarpt lys på direktorata.

Ei undersøking som Difi la fram i vår tok føre seg Utdanningsdirektoratet si styring av Fylkesmannen. Det går fram av denne at det er ulikt detaljeringsnivå mellom sektorane i styringa, noko som blir stadfesta i ei undersøking gjort av NIBR i 2009.

NIBR meiner det førekjem ein viss konkurranse mellom sektorkreftene ”for å sikre sin styringslinje og sin krone helt ut”. Det blir hevda at denne utviklinga bidreg til auka detaljstyring av Fylkesmannen og i neste omgang kommunesektoren.

Fylkesmannen skal vere både sektormynde og samordnar av statlege føringar. Handlingsrommet til ein fylkesmann er likevel sterkt avgrensa. Berre innan miljøsektoren er det 70 sider med generell styringsinformasjon og 15 nye sider som er fylkesspesifikke.

Direktorata og tilsyna sin vekst fremjar verken ein god dialog mellom Stortinget og innbyggjarane eller kommunane. I Norge er vi opptekne av at kommunane skal vere ein grunnpilar i folkestyret. I dag står kommunane for mykje av gjennomføringa av det Stortinget fastset. Men ein god dialog føreset også at stat og kommunar behandlar kvarandre med respekt og med likeverd som mål. Og at gjensidig tillit får større fokus enn kontroll.

Fylkesmennene kan vere ein skilnad. Eit aktivt samspel med ein utviklingsorientert fylkeskommune kan vere ein skilnad. Desse to i aktivt samspel vil vere ein vinn-vinn-situasjon for eit fylke.

På kommunekonferansen i Balestrand den 30. mai vil nett balansen mellom statleg styring og kommunalt sjølvstyre stå sentralt. Kommunalministeren, KS-direktøren og rådmannen i Flora vil utfordre oss til felles tenking.

Lokalmedisinske sentra i samhandlingsreforma

Av Per Steinar Stensland, Publisert onsdag 30. mars 2011

Det er ikkje alle pasientar som treng sentralsjukehus- eller regionsjukehusbehandling. Eit helsetilbod på eit nivå mellom kommunehelsetenesta og spesialisthelsetenesta vil kunne hjelpe mange pasientar med vanlege sjukdommar, og det er dette samhandlingsreforma handlar om. Reforma, som kjem ved årsskiftet, kan vere vegen fram mot ei betre kommunehelseteneste.

Ei av dei planlagte nyskapingane i samhandlingsreforma går under fleire namn: Lokalmedisinsk senter, intermediæravdeling, distriktsmedisinsk senter og sjukestove. Dette er heildøgns helseinstitusjonar som kommunane skal drive. Her skal ein kunne leggje inn pasientar før, i staden for, eller i etterkant av eit sjukehusopphald for meir avansert undersøking og behandling enn det som til vanleg blir gitt på ein sjukeheim. Tilbodet er ikkje minst aktuelt for sjuke eldre som kan få plass her for observasjon og avklaring på om dei treng sjukehusinnlegging. Ein stor del av framtidas rehabiliteringsarbeid er tenkt lagt til desse institusjonane. Summen av oppgåvene føreset tilgang på hjelpemiddel  som røntgen, CT og laboratorium. Slike einingar vil også gje høve til å desentralisere andre funksjonar.

Det er ikkje nok å setje av tre rom i tilknyting til sjukeheimen, og på den måten vise til at kommunen har skipa eit lokalmedisinsk senter. For å kunne etablere slike institusjonar trengst eit betydeleg befolkningsgrunnlag. Dei første utgreiingane foreslo minst 15-25 000 menneske som grunnlag. Fleire stader i landet ser vi at kommunar slår seg saman i vesentleg større einingar for å kunne rekruttere fagfolk og sikre robust drift. Størrelsen blir eit kompromiss mellom sikker drift og rimeleg nærleik til tenester. Kommunane i fylket bør snarast komme i gang med å planleggje berekraftige kvalitetsinstitusjonar.

Ved etablering av dette nye nivået kan det vere fare for at det oppstår gråsoner der økonomiske og ikkje medisinsk-faglege grunnar vert styrande for overføring av pasientar mellom nivåa. Kritiske suksessfaktorar i etablering av reforma er mellom anna klåre avtaler mellom kommunar og helseføretaka som sikrar pasientbehandling på fagleg rett nivå samt klåre avtaler for samarbeid mellom kommunar og helseføretak om drift av alle aktivitetane på dei lokalmedisinske sentra.

Vanlege sjukdomar er vanlegast, også hjå dei eldre. Pasientar med vanlege sjukdommar skal i framtida sleppe å alltid måtte reise til sentralsjukehus- eller regionsjukehus for å få den behandlinga dei treng. Eit rimelegare mellomnivå kan ivareta omsyn til både kvalitet og økonomi. Tidlegare var dette ansvar for helseføretaka sine lokalsjukehus. No vil styresmaktene at kommunane skal styrkje si eiga primærhelseteneste. Det er ei stor utfordring å starte planlegginga når detaljane i ordninga ikkje er vedtekne. Men reforma kjem ved årsskiftet.

Den gode vertskommunen

Av Oddvar Flæte, Publisert onsdag 29. desember 2010

Ein arbeidsgivar vil sjå til dei gode vertskommunane. Det skjer nå mykje godt arbeid i mange kommunar her i fylket.  Framtidsfylket er ein god pådrivar ved at dei syter for rekrutteringsmesser, syner næringsnettverka i fylket, syter for at trainee-ordninga fungerer og definerer seg sjølve med rette som grensebrytarar.

Men vi ser også at dei tre byane våre markerer seg på ein framifrå måte:

Flora som er blitt kåra som nr. to i landet til å ta vare på næringsutvikling. Aktiviteten kring oljebasen er sentral, men jammen er det utvikling også på andre område. Dyktige entreprenørar saman med ein aktiv fylkeskommune har bidrege vesentleg.

Førde har hatt ei storstila  dugnadssatsing på utvikling av sin by. Ei satsing der ei rad med privatpersonar har stått fram i ulike grupper og gitt nye og spennande tankar om byutvikling i brei forstand. Både visjon, omdømme og byforming er omgrep som dei torer å ta tak i og riste til eige bruk. Og vi møter eit meir samla og stolt Førde.

Måløy har nett nå  kanskje har det mest boblande næringslivet i fylket – ei omstilling der kunnskapen om sjø er blitt vevd saman med tenking kring datateknologi som gir heilt nye vekstretningar. Ein by der ordet kraftkrevjande industri har fått eit nytt innhald. Og ein by der dei trass i feilsteg, har klart å få fram dei positive kreftene.

Eg kunne ha nemnt fleire kommunar, men held meg til byane våre. Det har vore kraftige omstillingar som er all grunn til å beundre. Men det interessante er at rett nok har kommunane vore aktivt med, men det er samspelet med privatpersonar og næringsliv som har stått for mykje av opplegg og framdrift.

Eg trur det er viktig at vi lærer av byane våre. Kvifor har dei lukkast? Kva kan den einskilde kommunen lære for å bli like god. Korleis klarar dei å mobilisere enkeltpersonar og verksemder?

Når vi har Distriktssenteret i eige område, vi har kanskje også noko å lære av dei.

Eg trur at gode vertskommunar har ein aktiv dialog med verksemder og innbyggarar. Dei utviklar strategiar saman med innbyggjarane både for lokalsamfunnet, korleis kommunen kan bidra til vekst og utvikling i eksisterande bedrifter og leggje til rette for nye verksemder. Kommunen er både eit tenestesenter til beste for innbyggjarane og for dei som har verksemder der.

Barnevern 3

Av Oddvar Flæte, Publisert torsdag 23. september 2010

Ikkje trudde eg at eg skulle komme til å skrive tre bloggar om barnevern. Men det er faktisk tredje gongen eg må setje emnet på dagsorden. Denne bloggen er spekka med tal:

Oppsummeringa for første halvår 2010 i Sogn og Fjordane syner at fleire kommunar slit med å oppfylle fristane og har mange barn utan tiltaksplanar. I første halvår 2010 mottok 736 barn ulike former for hjelpetiltak. Det er ein auke på 68 barn i høve siste halvåret. Førde kommune toppar med 99 barn.

Totalt manglar 229 barn i fylket tiltaksplanar. Ja, dei manglar rett og slett ein plan frå kommunen for kva tiltak dei vil setje i gong! Det kom inn 383 nye meldingar dette halvåret. Meldingar om 383 barn som ikkje har det så godt som barn skal ha det.

Men kommunane svarar med 59 fristbrot – ein auke på 37 %. Og her er det Flora som toppar.

Statsbudsjettet for 2010 la til rette for 400 nye stillingar i det kommunale barnevernet. Dersom kommunane i Sogn og Fjordane hadde følgt opp, ville dette ut frå folketalet gi om lag 8 stillingar. Fylket kom samla ut med ein auke på 4,09 stillingar.

Barnevern slit med små kompetansemiljø der nærleik til brukarane ikkje berre er ein føremon. Hjå Fylkesmannen trur vi det er verd å sjå nøye på dei samarbeidsmodellane som vi finn i Hafs-området og kring Sogndal.

Sidan primo juni, har vi prøvt å stimulere Nordfjord med å løyve til saman 600.000 kroner dersom tre kommunar går saman om barnevern. Vi har lova å løyve 100.000 kroner når tre kommunar gjer vedtak om å starte opp ei utgreiing, 200.000 kroner når det er gjort vedtak om ei samarbeidsform og 300.000 kroner når samarbeidet tek til. Vi har forplikta oss til å sende pengane innan to veker etter at søknaden er komen inn og der kommunestyra stadfestar formelt at dei vil gå inn i desse prosessane.

I møte med einskildkommunar har vi understreka at det er viktig at dei har kapasitet til å følgje opp alle barn som kommunen har eit ansvar for, slik at vi ikkje får ein offentleg omsorgssvikt på toppen av vanskelege heimeforhold. Vi har informert om at Statens helsetilsyn planlegg landsomfattande tilsyn for 2011 der tilsynstemaet vil bli bortlagde undersøkingssaker. Og endeleg: I møte med kommunar har vi understreka kor viktig det er at barnehage, skule, barnevern og sosialtenesta kommuniserer godt.

Vi ønskjer å løyve midlar i heile fylket berre det er vilje til å byggje opp. Men vi treng vilje til samarbeid – til beste for barna.