Trygge tenester – også i dårleg ver

Av Haavard Stensvand, Publisert onsdag 16. februar 2011

Diskusjonane om det framtidige tilbodet i spesialisthelsetenesta rasar som aldri før. I nokre tilfelle kan både argumenta og engasjementet tyde på standpunkta er basert like mykje på kjensler som på fornuft og realitetar. Det er vel heller ikkje til å unngå når temaet er organiseringa av ei offentleg teneste som i ytste konsekvens handlar om liv og død.

Diskusjonane om organiseringa av helsetenestene i kommunane har så langt hatt eit mykje lågare støynivå. Dette kan kanskje endre seg noko etter kvart som arbeidet med å gjennomføre samhandlingsreforma går framover.

Kommunane har ansvar for gode og forsvarlege helse- og sosialtenester til alle som treng det, uavhengig av alder og diagnose. Rammevilkåra er ulike frå ein kommune til ein annan. Det er t.d. variasjonar i kommuneøkonomien, og for nokre kommunar kan store avstandar gjere det ekstra utfordrande å yte gode nok tenester.

I delar av året vil vêret òg gi ekstra utfordringar for helse- og sosialtenestene. Det er difor nødvendig at kommunane har tenkt gjennom korleis tilbodet innan t.d. pleie og omsorg  skal kunne oppretthaldast òg på dagar med sterkt snøfall, stor skredfare, vegstengingar og brot på forsyninga av kraft og teletenester. Helse- og sosialberedskapslova pålegg kommunane å analysere kor sårbare tenestene er for t.d. uvêr. Med bakgrunn i slike analysar må det så gjennomførast førebyggjande tiltak som kan gjere tenestene mindre utsette og meir robuste.

I ein del tilfelle er det ikkje mogleg å førebyggje at ei hending skjer, eller å hindre at følgjene kan verte store. Difor er det nødvendig at kommunane har ein beredskap for korleis ulike situasjonar skal handterast, og at det er øvd på dette.

I ei undersøking som Fylkesmannen har gjort i vinter ser vi t.d. at det er ein del kommunar som ikkje har nødstraumsforsyning på alders- og sjukeheimen. Ut frå resultatet av undersøkinga meiner vi og at planane for å handtere straumbrot i helse- og sosialtenestene ikkje er gode nok i ein del kommunar.

Vi håpar og trur at konferansen som Fylkesmannen og Helsedirektoratet har invitert til denne veka kan vere eit steg på vegen til å betre på dette. Liv og helse skal vernast og sosiale tenester skal oppretthaldast på både godvêrsdagar og når storm og nedbør slår til. Det kan det kanskje vere på sin plass at vi frå tid til annan minner kvarandre om. I sin ytste konsekvens handlar jo òg kommunale tenester om liv og død.

Barnevern 3

Av Oddvar Flæte, Publisert torsdag 23. september 2010

Ikkje trudde eg at eg skulle komme til å skrive tre bloggar om barnevern. Men det er faktisk tredje gongen eg må setje emnet på dagsorden. Denne bloggen er spekka med tal:

Oppsummeringa for første halvår 2010 i Sogn og Fjordane syner at fleire kommunar slit med å oppfylle fristane og har mange barn utan tiltaksplanar. I første halvår 2010 mottok 736 barn ulike former for hjelpetiltak. Det er ein auke på 68 barn i høve siste halvåret. Førde kommune toppar med 99 barn.

Totalt manglar 229 barn i fylket tiltaksplanar. Ja, dei manglar rett og slett ein plan frå kommunen for kva tiltak dei vil setje i gong! Det kom inn 383 nye meldingar dette halvåret. Meldingar om 383 barn som ikkje har det så godt som barn skal ha det.

Men kommunane svarar med 59 fristbrot – ein auke på 37 %. Og her er det Flora som toppar.

Statsbudsjettet for 2010 la til rette for 400 nye stillingar i det kommunale barnevernet. Dersom kommunane i Sogn og Fjordane hadde følgt opp, ville dette ut frå folketalet gi om lag 8 stillingar. Fylket kom samla ut med ein auke på 4,09 stillingar.

Barnevern slit med små kompetansemiljø der nærleik til brukarane ikkje berre er ein føremon. Hjå Fylkesmannen trur vi det er verd å sjå nøye på dei samarbeidsmodellane som vi finn i Hafs-området og kring Sogndal.

Sidan primo juni, har vi prøvt å stimulere Nordfjord med å løyve til saman 600.000 kroner dersom tre kommunar går saman om barnevern. Vi har lova å løyve 100.000 kroner når tre kommunar gjer vedtak om å starte opp ei utgreiing, 200.000 kroner når det er gjort vedtak om ei samarbeidsform og 300.000 kroner når samarbeidet tek til. Vi har forplikta oss til å sende pengane innan to veker etter at søknaden er komen inn og der kommunestyra stadfestar formelt at dei vil gå inn i desse prosessane.

I møte med einskildkommunar har vi understreka at det er viktig at dei har kapasitet til å følgje opp alle barn som kommunen har eit ansvar for, slik at vi ikkje får ein offentleg omsorgssvikt på toppen av vanskelege heimeforhold. Vi har informert om at Statens helsetilsyn planlegg landsomfattande tilsyn for 2011 der tilsynstemaet vil bli bortlagde undersøkingssaker. Og endeleg: I møte med kommunar har vi understreka kor viktig det er at barnehage, skule, barnevern og sosialtenesta kommuniserer godt.

Vi ønskjer å løyve midlar i heile fylket berre det er vilje til å byggje opp. Men vi treng vilje til samarbeid – til beste for barna.

God omsorg har sin pris

Av Anne Karin Hamre, Publisert torsdag 10. juni 2010

Folk flest har høyrt om eldrebølgja. Men vi har og ein sterk auke i talet på unge brukarar av helse- og sosialtenester. Menneske som staten har definert som ”ressurskrevjande brukarar”. Eit kaldt omgrep som gir negative assosiasjonar.

For kommunane i Sogn og Fjordane vart eigendelen knytt til såkalla ressurskrevjande brukarar som kommunane får statlege tilskot til, kraftig auka på fem år. Medan eigendelen for 20 av kommunane våre var 8,8 millionar i 2005, var den auka til 22 millionar i 2009. Talet på brukarar auka frå 98 til 138 i same perioden. Når ein liten kommune får ansvar for ein brukar som krev sju-åtte tilsette og gir to-tre millionar i auka utgifter, merkast det i budsjettet.

Årsakene til auken er samansette. Betre medisinsk behandling gjer at fleire overlever sjukdom og ulukker, men må leve med funksjonshemmingar som gjer at dei treng mykje hjelp i kvardagen. I ein rapport om temaet, seier mange kommunar at dei er vortne betre til å registrere tenestemottakarar som gir utgifter over grensa som utløyser tilskot frå staten. Same rapport seier og at overgang frå familiebasert omsorg til omsorg i kommunal bustad for unge mottakarar, er årsak til auka ressursbruk i mange kommunar.

Dei som har særleg tunge omsorgsoppgåver kan søkje kommunen om omsorgsløn. Direktøren i Helsetilsynet, Lars E. Hanssen, er uroleg for at ordninga med omsorgsløn vert praktisert på ein slik måte at det går ut over rettstryggleiken for pleietrengande og pårørande. Helsetilsynet har kartlagt ordninga med omsorgsløn, og har funne store variasjonar i kommunane si praktisering. Det er særleg foreldre til funksjonshemma barn som opplever at ordninga vert handtert tilfeldig og urettvis.

Omsorgsløn er den sosiale tenesta som har flest klager. Vi har fleire saker der pårørande ynskjer å pleie sine næraste. Men lite tilbod om avlastning og avslag på omsorgsløn eller løn til så låge satsar at timebetalinga ligg langt under det ein tenåring får i sommarjobben, gjer at mange må kaste inn handkleet og overlate ansvaret til kommunen. Kommunen må gjere same jobben til ein langt høgare pris, og strevar ofte med å få tak i kvalifiserte folk.

Omsorgsløn er ingen lovfesta rett, og det er mykje opp til kommunane kvar lista skal leggjast. Men det må vere lov å stille spørsmål om ei rausare haldning både til kompensasjon for tungt omsorgsarbeid og til avlastningstilbod kan gjere kvardagen betre for mange menneske – og samstundes  spare kommunen for pengar i det lange løp?

Omsorgsbustad – alltid eit gode?

Av Turid Måseide, Publisert onsdag 21. oktober 2009

Kommunen har ansvar for mellom anna pleie- og omsorgstenester. Kommunen pliktar å organisere og dimensjonere helsetenesta slik at alle som treng slike tenester får det.

Staten har gjennom mange år vore ein pådrivar for bygging av omsorgsbustader. Kommunane har no i stor grad organisert tenestetilbodet sitt slik at pasientar som treng omsorg og pleie, kan få det i ein omsorgsbustad.

Men kva om pasienten ikkje ønskjer å bu i omsorgsbustad?

Les resten av dette innlegget »