Vestnorsk fjordlandskap – 10 år med verdsarv

Av Anne Karin Hamre, Publisert måndag 24. august 2015

I 2005 vart Vestnorsk fjordlandskap – Nærøyfjordområdet og Geirangerfjordområdet -innskrive på Unesco si verdsarvliste. Bakgrunnen er den særeigne kvartærgeologien og at dei er mellom verdas vakraste fjordlandskap, med heilt eineståande kvalitetar. Sjølv ein innfødd vestlending som meg vert bergteken når eg ferdast i desse landskapa. Vestlandsfjordane er òg fleire gonger vorte kåra til verdas beste reisemål av National Geographics.

Verdsarv er den delen av verda sin natur- og kulturarv som har så stor verdi for menneska, at FN har bestemt at dei skal takast vare på slik at òg komande generasjonar skal få oppleve dei. Noreg har åtte verdsarvstadar. I vårt fylke har òg Urnes stavkyrkje verdsarvstatus. Å ha område som ekspertar har kåra til heilt unike i verdssamanheng i fylket vårt, gjer oss stolte. Men denne statusen forpliktar.

På tur opp den bratte Rimstigen frå Bakka ein sommardag, slo det meg kor travel båttrafikken nede på Nærøyfjorden var. Sognefjorden har mange fjordarmar som er langt fredelegare enn verdsarvfjorden. Turiststraumen gir inntekter og livsgrunnlag for dei som skal bu i verdsarvområda heile året, men set samstundes naturen og miljøet under press. Støy og ureining frå cruiseskipa er kjelder til irritasjon for mange fastbuande. Dei store selskapa prøver i aukande grad å få hand om guiding og transport på land.

Berekraftig turisme og besøksforvaltning var tema for eit seminar i Flåm førre veke, som samla deltakarar frå næring, politikk og forvaltning. Fanny Douvere, som koordinerer dei marine verdsarvområda hjå Unesco, og to representantar frå Glacier Bay i Alaska, vitja òg Nærøyfjordområdet. Glacier Bay har mykje til felles med Vestnorsk fjordlandskap. Dei imponerte med måten dei har stilt miljøkrav til cruiseselskapa, og krav om avgrensingar på trafikken. Vissa om at kvalitetane i Glacier Bay er i særklasse, gjer at dei let selskapa konkurrere om å få innpass. Deira utfordring er at cruiseselskapa har hand om heile verdikjeda, det er lite lokal involvering og verdiskaping, og ikkje heilårsbusetnad i området.

Noko av det som gjer det vestnorske fjordlandskapet så særmerkt, er at folk bur her og set sitt preg på landskapet. Slik må det òg vere i framtida. Vi må sikre at lokale verksemder får sin del av verdiskapinga frå turismen. Vi må aldri kome dit at lokalsamfunna vert tomme kulissar for turistindustrien. Men vi har noko å lære av amerikanarane når det gjeld sjølvtillit. Verdsarvfjordane våre er eineståande, og då må vi tore å stille krav til miljøomsyn og bruk av lokale verksemder.

Bilde av Nærøyfjorden frå Beitelen. Foto Tom Dybwad

Bilde av Nærøyfjorden frå Beitelen. Foto Tom Dybwad

Levande landskap på Vestlandet

Av Truls Hansen Folkestad, Publisert onsdag 25. april 2012

Førre søndag fekk vi servert første episode i NRK sin nye dokumentar-serie Levende landskap. Programmet bør vere ein vekkar for alle som trivst best i opne landskap, med utsikt kring hus og hytte og med turområde utan flåttplage og meterhøge bregnar på stien. Kanskje er din barndoms dal framleis grøn, men ikkje like oversiktleg som før?

Gjennom dei glimrande tilbakeblikk-bileta frå landskapsgeograf Oskar Puschmann, fekk vi illustrert kor raskt det opne kulturlandskapet forsvinn dersom vegetasjonen får vekse i fred for beitedyr og skjøtsel. Vi fekk også sjå nokre av dei mest verdifulle kulturlandskapa i Noreg. Sogn og Fjordane var svært synleg med innslag frå Stadlandet, Leikanger og Luster. Der fekk vi møte stolte bønder, ivrige forskarar og engasjerte byråkratar som var samde om at det er både viktig og mogleg å ta vare på slike landskap.

Programmet framheva nokre viktige trekk ved kulturlandskapsforvaltninga i dag. Det er allereie for få bønder og beitedyr til å halde all vegetasjon i sjakk. Og den vidare utviklinga i jordbruket, særleg på Vestlandet, vil difor ha stor innverknad på korleis landskapet rundt oss vil bli i framtida. Samstundes må vi nok innsjå at vi ikkje klarar ta vare på alt slik det ein gong var, slik Janne Sollie, direktør i Direktoratet for naturforvaltning var inne på i programmet. Det gamle kulturlandskapet i Noreg vart skapt i ein periode der store delar av befolkninga var sysselsett i jordbruket og måtte hauste marginale ressursar for å overleve. I dag er det verken  praktisk eller økonomisk mogleg  å oppretthalde eit slikt aktivitetsnivå. No handlar det meir om å prøve å ta vare på det mest verdifulle og spesielle for framtida.

Prosjektet Utvalgte kulturlandskap i jordbruket er eit døme på korleis innsatsen og verkemidlane i den nasjonale landbruks- og miljøforvaltninga vert spissa mot nokre utvalde satsingsområde. Like viktig er det at det på lokalt plan må gjerast ei prioritering av dei viktigaste kulturlandskapstiltaka. Og i år er det spesielt viktig at det lokale engasjementet kjem til uttrykk. I løpet av 2012 skal Fylkesmannen og bøndene sine faglag utforme Regionalt miljøprogram for jordbruket (RMP) for 2013-2016, der tilskotsordningane først og fremst skal bidra til at bøndene tek vare på det opne og særprega kulturlandskapet i fylket. I år skal også kommunane lage seg ein ny strategi for prioritering av tilskot til Spesielle miljøtiltak i jordbruket (SMIL) for 2013-2016. Midlane går i stor grad til rydding og gjenopning av gamal kulturmark og restaurering av bygningar og andre kulturminne i jordbruket. Arbeidet med utforming av tilskotsordningane vil vere opne prosessar der alle med engasjement for kulturlandskapet kan gje innspel til sin kommune om kva tiltak som bør prioriterast.

Kva kan ikkje lokale lag og organisasjonar få til i lag med bøndene og kommunen? Gå saman og prioriter!

Vi treng marknadsføring av dei verna vassdraga!

Av Nils Erling Yndesdal, Publisert måndag 26. mars 2012

Miljøvernstyresmaktene brukar for tida mykje ressursar på informasjon om, og forvaltning av, nasjonalparkar og andre viktige naturverna område. No i desse dagar er alle dei nye nasjonalpark- og verneområdeforvaltarane på plass i Gaupne, Fjærland, Sandane og etter kvart Aurland. I Sogn og Fjordane har vi i mange år hatt heile tre nasjonalparksenter i tilknyting til Jostedalsbreen, eit spennande sjøfugl­senter er under ferdigstilling på Værlandet i Askvoll, og det er løyvd statlege midlar til verdiskapingsprosjekt innan naturvern både i Luster, i Nærøy­fjorden og i HAFS-regionen.  Det har aldri tidlegare vore løyvd så mykje pengar til naturvernområda.

Stortinget har gjennom handsaming av fleire verneplanar vedteke vern av heile 388 vassdrag. 36 av desse vassdraga ligg i Sogn og Fjordane. Den norske vassdrags­naturen er eineståande i verdssamanheng. Det er nok å nemne døme som Stryne­vassdraget, Gaularvassdraget og Vettisfossen i Utladalen. Vassdragsvernet er primært eit vern mot kraftutbygging, men vernet inneber også at det skal takast spesielle omsyn ved andre typar inngrep.

Medan det for dei naturverna områda er eit godt etablert apparat for formidling og informasjon, er dette så og seie fråverande for dei verna vassdraga.

Kvifor skal det vere slik?

I Gaular kommune har det i fleire år vore arbeidd med å få dei verna vassdraga på dagsordenen. Ein av ideane har vore å få på plass eit nasjonalt senter for verna vassdrag i tilknyting til Gaularvassdraget. I år vert vegen over Gaularfjellet offisielt opna som ein av dei 18 nasjonale turistvegane i Noreg. Det ville såleis vore eit framifrå tidspunkt til også å setje fokus på verdiane som er i fosseheimen i Gaularvassdraget.

Eg har sjølv vore med i diskusjonar og planlegging i den lokale gruppa som har arbeidd med planar om eit nasjonalt senter for verna vassdrag. Gruppa har hatt god støtte og oppfølging frå kommunen, fylkeskommunen, vegstyresmaktene sitt nasjonale turistvegprosjekt og frå reiselivsnæringa. Det har også vore mange møte og anna kontakt med departement og politiske nøkkelpersonar sentralt.

Likevel er det vanskeleg å få forståing hos sentrale styresmakter for at vi må infor­mere og skape positiv merksemd om verdiane i dei verna vassdraga. Formelt sett er det Olje- og energidepartementet og NVE (Noregs vassdrags- og energi­direktorat) som har det overordna ansvaret for dei verna vassdraga. Eg meiner det er på høg tid at det i eit samarbeid mellom vassdrags- og miljøvernstyresmaktene vert satsa på meir marknadsføring av dei eineståande verna vassdraga våre!

Fjellfolk og naturopplevingar i verna natur

Av Nils Erling Yndesdal, Publisert tysdag 14. februar 2012

I beste sendetid på sundagskvelden viser NRK1 for tida serien «Fjellfolk». Etter å ha sett første episoden, er det god grunn til å vere stolt av det programskaparane Arve Uglum og Torje Bjellås har laga.

Eg synest også vi kan vere stolte av at naturen generelt, og den verna naturen spesielt, i Sogn og Fjordane blir synt fram på ein framifrå måte. Vi har i den første episoden sett fjellfolk på bading og breklatring i Nigardsbreen naturreservat, på brevandring i Jostedals­breen nasjonalpark, på hjortejakt i flotte haustfargar i Mørkridsdalen landskapsvern­område, og vi har fått innblikk i drifta av ei turistforeiningshytte i utkanten av Jotunheimen nasjonalpark. I neste episode skal vi også få del i spennande padling på ein verdsarvfjord i Nærøy­fjorden landskapsvernområde.

TV-programmet viser både fjellfolk som har naturen som yrke, og fjellfolk som brukar naturen i fritida. Naturen og dei fleste verneområda i Sogn og Fjordane har plass til fleire av båe desse kategoriane av brukarar.

I den statlege satsinga av «Naturarven som verdiskapar» er det gode døme på korleis naturopplevingar i verna natur kan utviklast i samspel med næringsaktørar innan reiseliv, lokalsamfunn, forvaltning og kunnskapsinstitusjonar.

I Sogn og Fjordane har vi tre prosjekt som i ein femårsperiode får statlege tilskot til å skape gode døme på verdiskaping med natur som den viktigaste råvara:

  • I kommunane Hyllestad, Askvoll, Fjaler, Solund og Gulen: «Kystarven»

Sogn og Fjordane sin visjon for reiselivsutviklinga fram mot 2025 er «Berekraftige naturopplevingar i verdsklasse».

Eg vonar at TV-seriar som «Fjellfolk», statlege satsingar som «Naturarven som verdiskapar» og prioriteringane i reiselivsplanen for Sogn og Fjordane, kan føre til at vi kan utvikle det naturbaserte næringslivet samstundes som naturverdiane vert ivaretekne.

Vern av natur inneber altså at områda også vil kunne brukast eller vere tilgjengelege for fastbuande og besøkande. Reiselivsnæringa vil kunne bruke naturområda til verdiskaping og vekst, men i nasjonalparkane og andre verna område må bruken i endå større grad enn i naturen elles skje på naturen sine eigne premissar!

Vanskelege vindkraft-vurderingar

Av Anne Karin Hamre, Publisert fredag 19. august 2011

Fylkesmannen sender i dag regional plan for vindkraft over til Miljøverndepartementet, der vi ber departementet  vurdere endringar i planen. Vi støttar satsinga på fornybar energi. Det er bra at fylkeskommunen har laga ein regional plan for vindkraft, men Fylkesmannen meiner at den vedtekne planen opnar for utbygging nærast uavhengig av påvist konfliktpotensial.

Saman med nasjonale føringar vil ein regional vindkraftplan kunne vere retningsgjevande og til god hjelp når Fylkesmannen gir høyringsuttale til søknader om vindkraftutbygging. Då er det viktig at den regionale vindkraftplanen inneheld ei tydeleg avklaring mellom areal der vindkraftutbygging er lite konfliktfylt, og areal der utbygging i langt større grad vil råke viktige miljø- og andre samfunnsinteresser. Vi meiner den vindkraftplanen fylkestinget har vedteke, opnar for ei altfor omfattande utbygging langs kysten i Sogn og Fjordane.

Den regionale vindkraftplanen legg opp til ei utbygging på 1000 MW innan 2025. Ei prosjektgruppe med deltakarar frå fylkeskommunen, Fylkesmannen, alle regionråda og Fiskarlaget førebudde det faglege grunnlaget for vindkraftplanen, med vekting av ulike fagtema og ein poengskala der aktuelle utbyggingsareal fekk ei inndeling etter lite, middels og stort konfliktpotensial. I framlegget til prosjektgruppa hadde 38 område stort konfliktpotensial, medan dei andre 68 områda hadde lite eller middels konflikt. Desse 68 områda kunne gje ein produksjon på 5000 MW, altså langt meir enn målet om utbygging.

Etter at fylkesutvalet endra poengskalaen og planen hadde vore på høyringsrunde, vedtok fylkestinget i juni vindkraftplanen. Her er talet på område med stort konfliktpotensial redusert til 19 i høve prosjektgruppa sitt framlegg. Sjølv om utgangspunktet er å skjerme desse områda, opnar planen for ei utbygging også i dei mest konfliktfylte områda. Dette punktet ber vi Miljøverndepartementet om å ta ut.

I den nye plan- og bygningslova vert regionale planar som hovudregel endeleg vedtekne av fylkestinget. Denne regelen har eitt unntak. Når statlege styresmakter meiner at viktige delar av planen er står i motstrid til omsyn dei er sette til å ivareta, kan dei be departementet vurdere å gjere endringar i planen. Denne retten tek Fylkesmannen i bruk. Vi ønskjer ein regional vindkraftplan som kan forplikte oss når vi skal uttale oss om utbyggingssøknader. Det vil tene næringslivet. Men då må vi ha ein plan med skarpare prioriteringar, som skjermar konfliktareal og som styrer utbygginga mot dei minst konfliktfylte områda.

Nasjonalparkane i siget

Av Nils Erling Yndesdal, Publisert torsdag 17. mars 2011

I år etablerer vi lokale nasjonalparkstyre eller verneområdestyre for alle dei fire nasjonalparkane og andre større verneområde i Sogn og Fjordane. Styra, som er politisk samansette, har ansvar for å ta vare på og forvalte dei flottaste naturjuvelane våre.

Dei fleste kjenner til områda Jotunheimen, Breheimen, Jostedalsbreen og Nærøyfjorden. Her har vi nasjonalparkar, landskapsvernområde og verdsarvområde. Styra som no vert etablert vil òg få ansvaret for meir ukjende verneområde. Mellom anna Bleia natur­reservat med den sjeldne planten urvalmuen, og Nordheimsdalen naturreservat med eit mangfald av ulike furuskogtypar. Du finn nærare omtale av verneområda på Miljøstatus for Sogn og Fjordane.

Når Noreg sine fremste utøvarar innan ekstremsport i Oppdrag Sognefjorden i beste sendetid på NRK boltrar seg i spektakulær natur, skjønar vi at dette er god reklame. Det er også god reklame for Sogn og Fjordane når verneområda våre får svært god omtale på Miljøverndepartementet sin første store nasjonalpark­konferanse for dei nye styra.

Fylkesmannen skal no tilsetje fagfolk med rett kompetanse, og desse skal leggje til rette for at ordførarar og andre politikarar kan gjere ein god jobb i nasjonalparkstyra. Fagfolka (nasjonalparkforvaltarar eller verneområdeforvaltarar) skal ha kontor nært knytt til verneområda. Førebels er det avgjort at Norsk Bremuseum i Fjærland og Rådhuset til Luster kommune i Gaupne skal få nasjonalparkforvaltarar. Eg håpar og trur at Sogn og Fjordane vil få ytterlegare tre slike stillingar, plassert rundt om i fylket.

Eg er overtydd om at dei nye forvaltarstillingane, og framfor alt dei nye styra, vil bidra til at naturskattane våre vert godt ivaretekne framover. Og eit godt samspel med dei fem – seks godt etablerte lokale naturoppsynsstillingar i fylket vil vere viktig. Oppgåvene er mange: Informasjon, skjøtsel, tilrettelegging og marknadsføring. Det vil også vere høve til å leggje til rette for verdiskaping knytt til næringsutvikling så lenge dette ikkje går ut over dei verdiane i nasjonalparkane.

Oppmodinga mi er: Sjå mulegheitene som ligg i verneområda. Sjå mulegheitene i dei lokalt forankra styra. Ver stolt av naturkvalitetane våre! Ved å forvalte naturområda våre for framtida, vil denne unike ressursen auke i verdi; eit stort ansvar og endå større mulegheiter.

Trehundremeterskogen – bra for helsa!

Av Merete Larsmon, Publisert måndag 21. februar 2011

Landbruksareal er viktig for helsa, melder Landbruks- og matdepartementet. Naturen som treningsarena betyr meir for fleire.

Nasjonalt råd for fysisk aktivitet har fått kartlagt aktivitetsprofilen til befolkninga og konkluderer med at landbruksareala våre er viktigare for folkehelsa  enn nokosinne.

Areal som landbruket forvaltar, har gjennom lang tid blitt utvikla og ligg vel til rette for fysisk aktivitet og friluftsliv nettopp fordi desse areala ligg i randsona der folk likar å ferdast, og fordi det er so langt dei kan nå i løpet av ein trimtur i kvardagen. Landbruket kan sjølv medverke ved å merkje og rydde stiar, ridestiar og skogstell der folk ferdast, og bruke av midlar som blir forvalta av kommunane til dette arbeidet. Turar i skog og mark er det viktigaste lågterskeltiltaket for betring av folkehelsa. Tiltak her vil soleis ha størst effekt på sikt. Undersøkingar viser at  helsa til dei som har eit grøntområde innafor ein avstand på 300 meter er betre enn helsa til dei som bur i større avstand til grøntområde. Det går ei ny grense ved ein kilometer. Dette er kjernefunn i ei stor undersøking ved Københavns Landbruksuniversitet utført av Ulrikka Stigsdottir. Undersøkinga kan nok overførast til norske tilhøve og til og med til trivselsfylket vårt, tør eg påstå. Sidan 2007 bur det fleire menneske i byane enn i distrikta.

Det er nedslåande når kartlegginga til Nasjonalt råd for fysisk aktivitet viser at den fysiske forma går ned og gjennomsnittsvekta går opp! Fysisk aktivitet i fritida har auka, men framleis er ein fjerdedel av Noregs folk  inaktive. Dei mest aktive er menn, kvinner og menn med høg utdanning og høgare løn. Vel ein fjerdedel stettar dei minimumstilrådingane til fysisk aktivitet. Det er soleis mest å hente ved at dei moderat aktive blir meir aktive og at dei inaktive kjem i aktivitet. Tendensen er at fysisk aktivitet i stadig større omfang finn stad utanfor idretten sine anlegg og organisasjonar. Auka utvikling av lågterskeltilbod som tursti/turløype, privat helsestudio/treningssenter, vekt-/styrketreningsrom og lysløype vil ha mykje større effekt på folkehelsa enn det å byggje fleire spesialanlegg for dei få. Det er spesielt viktig å ta innover seg kva tilbod ei stadig eldre folkegruppe treng for å få god helse. Nærnaturen må få høgare status i helsearbeidet, og her har landbruket ei viktig oppgåve å leggje til rette i lag med riktig samarbeidspartnarar – til felles beste!

Løva og lammet

Av Christian Rekkedal, Publisert tysdag 1. februar 2011

Her i fylket var det ca. 200 000 sau og lam på beite siste sommar, og statistikken viser at ca. 10 000 av dei ikkje kom heim att i haust. På landsplan er det tilsvarande talet kring 1,9 millionar sau og lam på utmarksbeite og ca. 120 000 av desse dauda. Dette er eit altfor høgt tapstal, både for dyrevelferd og driftsøkonomi.

Dei siste åra har eg leia styringsgruppa i eit nasjonalt beiteprosjekt der vi samlar kunnskap om tapsårsaker og prøver ut ulike tiltak for å redusere beitetapa. Det har vore mest fokus på elektronisk overvaking ved hjelp av radiobjøller, men vi har erfart at tapsårsakene er komplekse. Dei freda rovdyra har fått mest merksemd, og er også det som skaper dei skarpaste diskusjonane i media. Men forklaringa er meir samansett. Av desse 120 000 tapte dyra vart det søkt om rovvilterstatning på ca. 53 000, og det vart dokumentert eller sannsynleggjort at freda rovvilt var skuld i tapet av om lag 33 000 dyr. Dette er eit høgt tal og rovviltproblema skal ikkje bagatelliserast, men dei fleste beitedyra døyr altså av andre årsaker.

Her i fylket er freda rovvilt stort sett observert i indre Sogn, men vi har til dels like store prosentvise tap i midtre og ytre delar av fylket. Beitelaga melder til dømes om problem med flått, rev, flugemakk, sjukdom og laushundar. Vi ser også at det er stor variasjon mellom beiteområde med like vilkår, mellom besetningar i same område, og delvis er det samanfall mellom høge beitetap og låg slaktekvalitet. Alt dette tyder på at vi kan redusere tapa ved å auke den totale kvaliteten i sauehaldet. Vi har i samarbeid med beitenæringa laga ein strategi for å redusere tap av lam på utmarksbeite. Hovudgrepet er å analysere tapsårsakene i det enkelte området og på det enkelte gardsbruk, og sette inn tiltak deretter. I dette arbeidet er det også viktig å involvere veterinærkunnskapen i Mattilsynet, kombinert med god agronomi og godt dyrestell.

Den konkrete og årsaksbaserte tilnærmingsmåten vår vart godt motteken på ein nasjonal  beitekonferanse. Der fekk vi også høyre om diverse måtar å styre beitedyra og rovdyra bort frå kvarandre i ”tid og rom”, og om at det no blir forska meir på flåttborne sjukdomar på sau og lam. Ingen av desse løysingane på store beitetap er enkle å gjennomføre på kort tid. Eit grunnleggande vilkår er dessutan at dei ulike interessene i beitebruks- og rovvildebatten finn ein arena for sakleg diskusjon og samhandling. Mi erfaring er at dette går fint så lenge vi alle aksepterer at norsk natur må ha plass til både rovvilt og beitedyr, og vi kan konsentrere oss om å finne praktiske løysingar. Løva og lammet kan neppe leve saman i harmoni, men ulike interesser kan lære seg å leve saman.

Bjørnen sover?

Av Hermund Mjelstad, Publisert måndag 8. november 2010

Sogn og Fjordane var for 150 år sidan eitt av dei store bjørneområda i Skandinavia. I dag er dette snudd opp ned, dei fleste bjørnane er i Sverige. Korleis kunne dette skje ? Forklaringa ligg i intens jakt på bjørn, kombinert med betre skytevåpen og skotpremiar. Folk i fylket levde side om side med 1000 bjørn, og sjølv om det kravde mykje meir pass av husdyra, så er det  lite som fortel om ulevelege tilhøve for folk flest. I 2010 har vi hatt besøk av to bjørnar, og den eine ligg kanskje nett no og søv i Jostedalen!

Rovdyra våre er under normale omstende ikkje farlege for folk. Men det er ingen regel utan unntak, og dei siste åra har vi sett at bjørn kan angripe under spesielle tilhøve. Det gjeld først og fremst ved skadeskyting, binne med ungar, ved kadaver og når ein kjem brått og overraskande på bjørn. Desse episodane har vore i Sverige og Finland, men vi skal ikkje utelukke at slikt kan skje i Noreg og. Den generelle regelen er likevel å ta det med ro dersom ein møter bjørn, gje seg tilkjenne og trekkje seg rolig tilbake. Undersøkingar har vist at i dei fleste tilfella vil bjørnen trekke seg vekk før vi menneske oppdagar den. Dersom bjørnen no har tenkt å leggje seg til i Jostedalen, vil vi rå til at han får fred. Ingen liker å bli uroa i søvnen, heller ikkje bjørnen.

Sogn og Fjordane skal saman med Hordaland, Rogaland og Vest-Agder vere ein region der beitebruken har førsteprioritet. Hovudgrunner til dette er at vi har gode beiteområde og i utgangspunktet lite rovdyr. Stortinget har bestemt at vi ikkje skal ha faste bestandar av dei store rovdyra gaupe, jerv, ulv eller bjørn. Streifdyr vil vi alltid kunne ha, spesielt sidan naboregionane i nord, aust og sør-aust skal ha bestandar av gaupe og jerv. Regelen er likevel slik at dersom streifdyra gjer særleg skade, skal det gjevast fellingsløyve. Forskarar har elles nyleg ”funne ut” at rovdyr og beitedyr ikkje trivast saman, dei må skiljast fysisk med gjerde eller andre stengsler. Å gjerde inn beiteområda til fjells kan kanskje verke noko urealistisk, i tillegg til alle andre ulemper inngjerding medfører.

I dag har vi om lag 1670 bruk i fylket som driv med sau. Dei slepp 180 000 sau og lam på beite kvart år og av desse forsvinn vel 10 000. I eit normalår kan vi rekne at mellom 500 og 1000 sau og lam vert tekne av freda rovdyr. Resten forsvinn grunna ulike sjukdommar, ulykker og andre rovdyr som td. raudrev. Vi kan difor ikkje hevde at problem med freda rovdyr er stort i Sogn og Fjordane, og det er heller ikkje hovudårsak til at tal bruk har gått ned frå 2800 i 2000 til 1670 i dag. Men vi skal ikkje gløyme at tapa, spesielt til jerv, har vore store i Indre Sogn dei seinare åra.

Fleire meiningsmålingar viser at fleirtalet av det norske folk vil ha rovdyr i naturen vår. Spørsmålet er difor ikkje om vi skal ha eller ikkje ha rovdyr, men heller kor mange vi skal ha og kor dei skal vere. I vårt fylke vil det uansett ikkje bli mykje rovdyr med dagens politikk. Men det vil framleis vere mogleg å kunne sjå spor etter dei store rovdyra, også i vårt fylke – til glede for mange. Rovdyra er ein del av naturen vår og vi skal ta vare på dei også for framtida.

Hjorten for alle

Av Hermund Mjelstad, Publisert tysdag 3. november 2009

Vi lever i eit fylke rikt på natur og dyreliv. Bjørkeskogen kryp stadig høgare opp, kulturlandskapet gror att mange plassar og gardsbruka ligg spreidd utover og gjev godt innmarksbeite for ein talrik hjortebestand. I fylket er det elles spreidd busetnad som er regelen, byane er få og små. Eg vil tru vi har meir hjort enn folk her i trivselsfylket! I haust vil det bli skote kring 12 000 hjort, eit eldorado for jegerane, men kanskje eit slit for kvinnfolka. Det er framleis slik at berre 6 % av jegerstanden er kvinner.

Eg undrar meg ofte på kvifor hjortejakta ikkje blir brukt meir i marknadsføringa av fylket vårt. Mange kommunar slit med å halde folketalet oppe, og ulike idear blir prøvd ut for å lokke til seg nye tilflyttarar. Kva med å tilby alle nytilflytta eit gratis hjorteløyve eller deltaking i eit jaktlag ? Vi skal hugse at hjortejakt er eksotisk for mange. At det heller ikkje let seg gjere å få kjøpt hjortekjøt på butikken viser at vi har langt att for å gjere hjorten til allemannseige. Kvar blir det av dei nesten 500 tonna med hjortekjøt? Vi får håpe at ikkje alt for mykje blir liggande på botnen av frysaren, til det er det eit for godt og næringsrikt kjøt. Og ikkje minst er det i høgste grad kortreist ! Her ligg mange spennande utfordringar for fylkeskommunen no når dei frå årsskiftet får eit regionalt ansvar for hjorteviltet .

Alt har sin pris, også eit historisk høgt tal hjort. Skade på eng og skog, mogleg spreiing av flått, i snitt minst ein påkøyrd hjort kvar dag, skade på hagar osb. Inntrykket er vel likevel at dei positive sidene framleis er langt større enn dei negative.

Korleis ser det så ut om 20 år? Vi kan sjå for oss eit scenario der alt berre er idyll, ein frisk hjortebestand, stadig fleire får delta i jakta og nesten halvparten er kvinner. Alle nytilflytta får eit gratis hjorteløyve av kommunen eller får tilbod om å vere med i eit jaktlag. Også folk frå andre kulturar får delta i eit jaktlag for å oppleve jakta og jaktkulturen. Betre integrering kan vel neppe tenkjast ? Utviklinga kan sjølvsagt gå ein heilt anna veg, men i dag tenkjer vi positivt.