Vestnorsk fjordlandskap – 10 år med verdsarv

Av Anne Karin Hamre, Publisert måndag 24. august 2015

I 2005 vart Vestnorsk fjordlandskap – Nærøyfjordområdet og Geirangerfjordområdet -innskrive på Unesco si verdsarvliste. Bakgrunnen er den særeigne kvartærgeologien og at dei er mellom verdas vakraste fjordlandskap, med heilt eineståande kvalitetar. Sjølv ein innfødd vestlending som meg vert bergteken når eg ferdast i desse landskapa. Vestlandsfjordane er òg fleire gonger vorte kåra til verdas beste reisemål av National Geographics.

Verdsarv er den delen av verda sin natur- og kulturarv som har så stor verdi for menneska, at FN har bestemt at dei skal takast vare på slik at òg komande generasjonar skal få oppleve dei. Noreg har åtte verdsarvstadar. I vårt fylke har òg Urnes stavkyrkje verdsarvstatus. Å ha område som ekspertar har kåra til heilt unike i verdssamanheng i fylket vårt, gjer oss stolte. Men denne statusen forpliktar.

På tur opp den bratte Rimstigen frå Bakka ein sommardag, slo det meg kor travel båttrafikken nede på Nærøyfjorden var. Sognefjorden har mange fjordarmar som er langt fredelegare enn verdsarvfjorden. Turiststraumen gir inntekter og livsgrunnlag for dei som skal bu i verdsarvområda heile året, men set samstundes naturen og miljøet under press. Støy og ureining frå cruiseskipa er kjelder til irritasjon for mange fastbuande. Dei store selskapa prøver i aukande grad å få hand om guiding og transport på land.

Berekraftig turisme og besøksforvaltning var tema for eit seminar i Flåm førre veke, som samla deltakarar frå næring, politikk og forvaltning. Fanny Douvere, som koordinerer dei marine verdsarvområda hjå Unesco, og to representantar frå Glacier Bay i Alaska, vitja òg Nærøyfjordområdet. Glacier Bay har mykje til felles med Vestnorsk fjordlandskap. Dei imponerte med måten dei har stilt miljøkrav til cruiseselskapa, og krav om avgrensingar på trafikken. Vissa om at kvalitetane i Glacier Bay er i særklasse, gjer at dei let selskapa konkurrere om å få innpass. Deira utfordring er at cruiseselskapa har hand om heile verdikjeda, det er lite lokal involvering og verdiskaping, og ikkje heilårsbusetnad i området.

Noko av det som gjer det vestnorske fjordlandskapet så særmerkt, er at folk bur her og set sitt preg på landskapet. Slik må det òg vere i framtida. Vi må sikre at lokale verksemder får sin del av verdiskapinga frå turismen. Vi må aldri kome dit at lokalsamfunna vert tomme kulissar for turistindustrien. Men vi har noko å lære av amerikanarane når det gjeld sjølvtillit. Verdsarvfjordane våre er eineståande, og då må vi tore å stille krav til miljøomsyn og bruk av lokale verksemder.

Bilde av Nærøyfjorden frå Beitelen. Foto Tom Dybwad

Bilde av Nærøyfjorden frå Beitelen. Foto Tom Dybwad

Nytt miljødirektorat, men kva med det regionale og lokale nivået?

Av Nils Erling Yndesdal, Publisert måndag 12. november 2012

Sist fredag gjorde Regjeringa vedtak om å opprette eit samla miljødirektorat som erstatning for Direktoratet for naturforvaltning og Klima- og ureiningsdirektoratet. Det nye direktoratet vil vere på plass 1. juli 2013, og få opp mot 700 tilsette.

Miljøvernminister Bård Vegar Solhjell argumenterer mellom anna for at denne samanslåinga fører til meir slagkraftig gjennomføring av miljøpolitikken. Han viser også til at samanslåinga vil forenkle og betre styringsdialogen mellom departement og direktorat, og vidare til fylkesmenn og kommunar.

Det kan bli spennande med eit samla miljødirektorat. Både internasjonalt og nasjonalt er det to store miljøtema som peikar seg ut som dei viktigaste: Klimautslepp og naturmangfald.

Bruken av areal er avgjerande for både klimagassutsleppa og for ivaretakinga av naturmangfald. Eg er overtydd om at eit samla Miljødirektorat vil kunne handtere desse utfordringane på ein meir heilskapleg og effektiv måte.

Undersøkingar som Aftenposten har gjort viser at talet på tilsette i departement og direktorat aukar mykje. Talet på tilsette i miljødirektorata har også auka siste åra. Dette har mellom anna samanheng med sterk satsing på nye tiltak innan klima-, ureinings- og naturmangfaldområdet.

Samstundes har det skjedd etter måten lite på det regionale nivået. Og kommunane har i dag mindre samla miljøvernkompetanse enn for 20 år sidan då staten  øyremerkte tilskot til eigne miljøvernleiarar. Fylkesmannen og fylkeskommunen bidrar så godt vi kan til å heve og oppdatere plan- og miljøkompetansen i kommunane. Seinare denne veka skipar Fylkesmannen til ei samling innan plan og naturmangfald for kommunane. Responsen frå kommunane viser at det er behov for slike lærings- og erfaringsarenaer.

Viktige delar av det praktiske miljøvernarbeidet skjer på regionalt og lokalt nivå. Det er kommunane som er lokal planmyndigheit, lokal ureinings- og forsøplings­myndigheit, og kommunane handterer dagleg svært mange oppgåver som påverkar miljøet. På regionalt nivå har Fylkesmannen viktige oppgåver innan mellom anna forvaltning av verneområde, praktisk oppfølging av dei nye ordningane med utvalde naturtypar og prioriterte artar, ureiningstilsyn og rovviltforvaltning. Fylkeskommunen er regional planstyresmakt og har oppgåver innan melom anna friluftsliv og kulturminnevern.

Kan det vere von om at opprettinga av eit samla miljødirektorat betre vil vise at det trengst auka ressursar til eit godt regionalt og lokalt forankra miljøvernarbeid?

Vanskelege vindkraft-vurderingar

Av Anne Karin Hamre, Publisert fredag 19. august 2011

Fylkesmannen sender i dag regional plan for vindkraft over til Miljøverndepartementet, der vi ber departementet  vurdere endringar i planen. Vi støttar satsinga på fornybar energi. Det er bra at fylkeskommunen har laga ein regional plan for vindkraft, men Fylkesmannen meiner at den vedtekne planen opnar for utbygging nærast uavhengig av påvist konfliktpotensial.

Saman med nasjonale føringar vil ein regional vindkraftplan kunne vere retningsgjevande og til god hjelp når Fylkesmannen gir høyringsuttale til søknader om vindkraftutbygging. Då er det viktig at den regionale vindkraftplanen inneheld ei tydeleg avklaring mellom areal der vindkraftutbygging er lite konfliktfylt, og areal der utbygging i langt større grad vil råke viktige miljø- og andre samfunnsinteresser. Vi meiner den vindkraftplanen fylkestinget har vedteke, opnar for ei altfor omfattande utbygging langs kysten i Sogn og Fjordane.

Den regionale vindkraftplanen legg opp til ei utbygging på 1000 MW innan 2025. Ei prosjektgruppe med deltakarar frå fylkeskommunen, Fylkesmannen, alle regionråda og Fiskarlaget førebudde det faglege grunnlaget for vindkraftplanen, med vekting av ulike fagtema og ein poengskala der aktuelle utbyggingsareal fekk ei inndeling etter lite, middels og stort konfliktpotensial. I framlegget til prosjektgruppa hadde 38 område stort konfliktpotensial, medan dei andre 68 områda hadde lite eller middels konflikt. Desse 68 områda kunne gje ein produksjon på 5000 MW, altså langt meir enn målet om utbygging.

Etter at fylkesutvalet endra poengskalaen og planen hadde vore på høyringsrunde, vedtok fylkestinget i juni vindkraftplanen. Her er talet på område med stort konfliktpotensial redusert til 19 i høve prosjektgruppa sitt framlegg. Sjølv om utgangspunktet er å skjerme desse områda, opnar planen for ei utbygging også i dei mest konfliktfylte områda. Dette punktet ber vi Miljøverndepartementet om å ta ut.

I den nye plan- og bygningslova vert regionale planar som hovudregel endeleg vedtekne av fylkestinget. Denne regelen har eitt unntak. Når statlege styresmakter meiner at viktige delar av planen er står i motstrid til omsyn dei er sette til å ivareta, kan dei be departementet vurdere å gjere endringar i planen. Denne retten tek Fylkesmannen i bruk. Vi ønskjer ein regional vindkraftplan som kan forplikte oss når vi skal uttale oss om utbyggingssøknader. Det vil tene næringslivet. Men då må vi ha ein plan med skarpare prioriteringar, som skjermar konfliktareal og som styrer utbygginga mot dei minst konfliktfylte områda.

O jul med ditt avfall…

Av Grete Haugan, Publisert tysdag 22. desember 2009

Auka velstand fører til auka forbruk, og auke i forbruket fører til at vi alle produserer meir avfall. I 2008 kasta kvar innbyggjar i Noreg 434 kg avfall, medan tilsvarande tal for 1992 var 237 kg. Også mengda av det farlege avfallet aukar frå år til år.

I jula når forbruket nye høgder, og under juletreet ligg det gåver av alle slag.

Mykje av det vi kjøper er godt emballert. Sjå på alt som ligg igjen på stovegolvet etter at gåvene er pakka ut – julepapir, gåveband, papp, isopor og plastemballasje. Mykje av dette kan gjenvinnast til nye materialar dersom det vert sortert og levert på riktig stad.

Mange julegåver inneheld stoff som gjer dei til farleg avfall når vi skal kaste dei. Kor mykje tenkjer vi på dette når vi handlar julegåver til borna og til bestemor?

Under juletreet har det dei siste åra lege mykje elektroniske og elektriske julegåver. Drillar, mp3 spelarar, mobiltelefonar, stegteljarar, ”blinkesko”, dokker som kan snakke og radiostyrte bilar. Og romjula og januar månad har tradisjonelt vore høgsesong for å kaste EE-avfall og batteri, i tillegg til enorme mengder plastemballasje, papp og papir. Eg ser at vi stort sett er flinke til å levere inn store, plasskrevjande elektriske apparat som TV, PC og vaskemaskiner til gjenvinning. Men mykje småelektrisk/batteridrive utstyr hamnar framleis i søppelsekkar, og vert deponert/brent som restavfall. Når EE-avfall og miljøskadelege batteri ikkje vert gjenvunne, tapar miljøet dobbelt opp. Metall og komponentar som kan brukast om att går tapt, dessutan kan miljøgifter i avfallet kome ut i naturen.

Eg er oppteken av at vi tenker miljø og bruksverdi når vi skal gi gåver. Dette kan vi gjere ved å velje nokre få produkt med god kvalitet framfor mange rimelege som ryk etter kort tids bruk. Då får vi mindre farleg avfall i heimane våre og mindre farleg avfall å kvitte oss med. Og skal vi alle ha som nyttårsforsett å bli flinkare til å levere avfallet på rett måte?

Eg vil få ynskje dykk alle ei god jul, med von om at 2010 vert eit godt år for gjenvinning av avfall i Sogn og Fjordane!

Når skal vi bli stolte av nasjonalparkane våre?

Av Christian Rekkedal, Publisert måndag 21. september 2009

I august opna  statsminister Jens Breheimen Nasjonalpark, det siste store verneområdet her i fylket. Jens fekk god hjelp frå fire andre ministrar: Liv Signe, Heidi, Kristin og Erik. Det vart mange store ord, men det eg hugsar best, er Simen ordførar i Lom: ”Dette er min største dag som ordførar!” 

Dette sa han altså sjølv om alle som kjenner slike prosessar, veit det kan vere konflikt mellom nasjonale verneprosessar og lokale grunneigarar, lokalt folkestyre og kommunen. Men vi veit også at desse store verneområda med unik natur gir store muligheiter for reiseliv, opplevingsbedrifter, marknadsføring og friluftsliv. Dei fem ministrane tala både lenge og godt om desse muligheitene. Her i fylket har vi som regel festa oss ved ulempene.

Les resten av dette innlegget »

Vi bloggar vidare

Av Oddvar Flæte, Publisert torsdag 10. september 2009

Ein fylkesmann er best når han ikkje er synleg, var det ein redaktør som hevda. Fylkesmannen må vere meir synleg, sa ein annan. Forvaltar du mynde, må du halde deg til paragrafane, sa ein tredje.

Godt at vi ikkje  er møtt med likesæle. Men vi kan klart bli betre på formidling: Frå fylket og i fylket. For vi sit på ein god utsiktsstad. Samstundes så er vi ein aktør fordi vi skal tolke reglar og lover, syte for at rettstryggleiken til den einskilde blir ivareteken og varsle sentrale styresmakter om utviklinga i fylket.

Men vi kan og bør kommunisere betre. Rett nok er postlista vår offentleg, vi legg ut mange saker direkte på heimesida vår, vi reiser rundt i kommunane og både lyttar og gir råd. Likevel – vi vedgår at vi kan bli betre på dialog.

Dei sosiale media er ei krevjande sak for oss. Vi høver neppe heime på Facebook, vi er usike på om vi bør twitre, men det gjør inntrykk når det bli hevda at kommunikasjon på nettet blant dei under 30 knapt er på e-post.

Etter ein prøveperiode med ståstad Brussel, går vi nå meir systematisk inn i bloggverda. I tida framover vil eg eller andre i embetet leggje ut minst ein blogg kvar veke. Bloggane vil vere observasjonar, meiningsytringar, utfordringar eller drøftingar av aktuelle emne i fylket.

Og så vonar vi på respons. At det blir fremja synspunkt, blir meint på tvers og langs – med namn under.

Vil vi lukkast med å gjere ein betre jobb? Vi evaluerer saman med dykk til sommaren.