Bioøkonomi – ikkje berre eit nytt moteord

Av Christian Rekkedal, Publisert tysdag 23. juni 2015

Bioøkonomi har dukka opp som eit moteord innan forsking, næringsutvikling og politikk. Det handlar om berekraftig produksjon basert på fornybare biologiske ressursar, det som veks i vatn, jord og skog – naturleg eller i styrte prosessar. Berekraftig utvikling har trippel botnlinje: både økonomisk overskot, miljø- og klimavenleg produksjon, og positiv sosial utvikling. Hausten 2014 arrangerte Forskingsrådet og Innovasjon Noreg den første store bioøkonomikonferansen her i landet.

Vår vestlege økonomi var naturbasert fram til om lag 1900, deretter oljebasert, og no kjem bioøkonomien etter kvart som vi må fase ut fossil energi dei neste femti åra. Vi skal ikkje gå tilbake til livet før forbrenningsmotoren, men bruke moderne kunnskap og teknikk for å halde oppe vårt moderne samfunn og velstand. 

Det er mange problem som må løysast, men det gir også spennande og nye moglegheiter:

  • Korleis kan enzym industrielt omdanne cellulose og anna uetande biomasse til sukker?
  • Alt som kan lagast av olje, kan også lagast av trefiber, men korleis gjer vi det industrielt?
  • Korleis lage biogass frå biomasse på ein økonomisk forsvarleg måte?
  • Kan datastyrte robotar drive lette landbruksmaskiner på åker og eng?
  • Kan vi lage husdyrfôr av algar og fiskefôr frå trefiber – «sitkalaks»?
  • Arealplanlegging – korleis ta vare på dei produktive areala for produksjon av biomasse?
  • Korleis berekne miljøkostnad som ein del av det økonomiske reknestykket?

Her er mange dilemma. Vi treng fornybar energi for å redusere klimaendringane, men samstundes er prisen på energi forholdsvis låg. Det gir ikkje motivasjon for å utvikle og drifte nye energikjelder. Korleis skal vi då kunne kome skikkeleg i gang med dette grøne hamskiftet?

Ingen har dei endelege svara på desse spørsmåla, men det skjer heldigvis mykje nytenking, og stadig fleire aktørar marker seg . Regjeringa skal lage ein nasjonal bioøkonomistrategi i løpet av 2015. Innovasjon Noreg satsar tungt på Grøn vekst. Universitets- og forskingsmiljøa har kome godt på banen, særleg i miljøet på Ås med Norges miljø- og biovitenskaplege universitet NMBU og det nyoppretta Norsk institutt for bioøkonomi NIBIO.

Kva utfordringar og moglegheiter gir dette for oss her i fylket?

  • For tradisjonelt landbruk som må produsere mat og trefiber med ny kunnskap og teknologi?
  • For oppdrettsnæringa, ei suksesshistorie innan biologisk produksjon, men som må unngå lakselus, ureining og sjukdomar?
  • For dei store skog og utmarksområda som no er i ferd med å gro att?
  • Kan industrimiljøa med lang erfaring i storskala effektiv produksjon, finne nye og framtidsretta produkt innan bioøkonomien?
  • Kan reiselivsnæringa som hovudsakleg er basert på naturopplevingar, bli berekraftig både i teori og praksis?
  • Korleis kan ein ta prinsippa for bioøkonomi inn i planarbeidet?

 Bioøkonomi er ikkje berre eit moteord, det er ein realitet og ei utfordring som har kome for å bli.

Føregangsfylket for økologisk frukt og bær

Av Christian Rekkedal, Publisert torsdag 4. oktober 2012

Økologisk mat er kort fortalt produsert utan bruk av kunstgjødsel, kjemiske plantevernmiddel og med vekt på å nytte lokale ressursar og ei mest mogeleg miljøvennleg drift. Det finst ulike retningar, frå eit økolandbruk basert på god miljøvenleg agronomi og til biodynamisk landbruk. Det siste er ein kombinasjon av agronomi og antroposofi basert på tankane til Rudolf Steiner om menneske, naturen og kosmos. Det finst relativt få biodynamiske gardsbruk i landet, men dei har vore synlege og kanskje også bidrege til unødvendig mystifisering av økologisk landbruk.    

Sogn og Fjordane og Hordaland har ein felles handlingsplan for økologisk matproduksjon og vi er føregangsfylke for økologisk frukt og bær. Vi har også prøvd å fremje økologisk lam, utan at det har fått fullt gjennomslag i marknaden. Forbrukaren ser kanskje ikkje skilnaden på eit vanleg lam og eit økolam når begge går på naturlege fjellbeite mesteparten av livet. Men det er heldigvis aukande etterspørsel etter økologisk frukt og bær, både til konsum, saft, jus og syltetøy. I år blir det produsert om lag 100 tonn økologisk frukt og bær her i fylket, men dette kan aukast sidan over 90 prosent av økologisk frukt og bær blir importert.

Økologisk fruktproduksjon er fagleg krevjande, det er ikkje nok med idealisme. Når bonden ikkje kan bruke kunstige hjelpemiddel som mineralgjødsel og kjemiske plantevernmiddel, må ho eller han ha god kunnskap og erfaring. Den ideelle økodyrkaren er kanskje ein person med erfaring frå vanleg fruktproduksjon og som ynskjer å legge om til økofrukt, enten fordi det er meir miljøvenleg, eller motivert av at der finst ei nisje som kan gje minst like godt økonomisk resultat. Det er avgjerande for økonomien at det er godt samarbeid og planlegging langs heile verdikjeda, frå fruktbonden, via fruktmottaket og til distributør og butikk. All denne frukta kan ikkje omsetjast direkte frå bonden til forbrukar. Det er dessutan svært viktig at det også er mogeleg å få selt frukt som ikkje blir «fine nok» til konsum. Her fortener til dømes Balholm ros for å ha skapt ein god marknad for økologisk fruktmost. 

Kunnskap er svært viktig, og i vårt fylke er det stort sett same fagfolka som gir råd til både vanleg fruktproduksjon og til økologisk. Dette gir viktig kunnskapsoverføring mellom desse dyrkingsmåtane. Økobonden får kunnskap om gjødslingsbehov og stell av plantane, og kunnskapen om korleis ein kan redusere bruken av plantevernmiddel er delvis henta frå økologisk landbruk.

Har du lyst på økologisk mat? Spør etter desse varene i butikken din.

God appetitt!

Trasig klima – kan vi gjere noko?

Av Christian Rekkedal, Publisert måndag 12. oktober 2009

Etter nedbør i to og ein halv månad, er det vel få som hugsar at vi hadde tendens til turke tidleg i sommar? Eg fekk telefonar frå journalistar som spurde korleis det ville gå med avlingane i varmen. Svaret eg hadde på tunga var ”ingen fare for turke, eg skal på ferie på måndag”.  Men dessverre feiga eg ut og sa noko om at det brukar å jamne seg ut. Regnet kom tredje dag i ferien.

Det langsiktige klimavarselet er at dei komande åra kan bli som 2009: varmare og våtare.  Vi veit vi må redusere netto utslepp av CO2, produsere meir rein og fornybar energi, og uansett bu oss på klimaendringar. Samtidig har vi svært vondt for å få til konkrete endringar i både haldningar og handlingar.

Les resten av dette innlegget »