100 år med stemmerett for kvinner

Av Anne Karin Hamre, Publisert måndag 10. juni 2013

- Hun blir et vanskapt misfoster, hun blir et intetkjønn! – Sterkt hjernearbeid forårsaker hos kvinnen ikke alene illebefinnende, men gjør henne direkte syk!

Det mangla ikkje åtvaringar frå Stortinget sin talarstol då kreftene som ville innføre stemmerett for kvinner vart stadig sterkare mot slutten av 1800-talet. Kvinnene var best eigna til å ta hand om hus og heim, og mykje kunne gå gale i landet dersom kvinner fekk innpass i styre og stell.

Men den kraftige mobiliseringa og 300 000 underskrifter for at kvinner skulle få stemme i spørsmålet om å oppløyse unionen med Sverige, imponert mange. Strategen Fredrikke Marie Quam stod i spissen for aksjonen. Ei slik mobilisering var eit viktig steg i kampen for kvinner sin stemmerett. Argumenta om at kvinner ikkje var modne for politiske rettar, vart mindre truverdige etter dette.

11. juni 1913 fekk kvinner endeleg stemmerett på line med menn. Jobben med å få kvinner inn i styre og stell i stat og kommune kunne starte. Det gjekk ikkje akkurat med ekspressfart. Første vararepresentanten til Stortinget, Anna Rogstad, kom i 1911. Men først i 1921 vart Karen Platou frå Høgre valt direkte inn. I 1965 var kvinnedelen i Stortinget åtte prosent. Det sitjande stortinget har 40,7 prosent kvinner.

Kvinnene kom tidlegare inn i kommunestyra, og kvinner fekk stemmerett ved kommunevalet i 1901. Men det gjekk sakte fram her òg. Først på byrjinga av 1970-talet, då det var organiserte aksjonar for å få inn kvinner, gjorde kvinnerepresentasjonen eit byks framover. Godt hjelpt av sikrare og meir tilgjengeleg prevensjon, og at utdanning vart ein moglegheit for alle.

Likevel er det framleis slik at menn hamnar i tyngre posisjonar enn kvinner. Vi har berre hatt ein kvinneleg statsminister og ein kvinneleg stortingspresident. Sjølv om kvinnedelen i kommunestyra er nær 40 prosent, er berre 23 prosent av ordførarane i landet kvinner. I Sogn og Fjordane har vi no berre tre kvinnelege ordførarar, så her ligg vi klart under landssnittet etter siste kommunevalet.

Valdeltakinga blant unge har gått ned, og særleg blant unge kvinner. Berre halvparten av jentene i alderen 18 – 21 år nytta stemmeretten ved førre stortingsval. Framleis er det for få kvinner i toppleiarstillingar, og for mange kvinner som jobbar deltid – både ufrivilleg og frivilleg. I eit land der vi har lik rett til utdanning, relativt korte arbeidsdagar, og staten legg til rette for å kombinere jobb og familieliv gjennom rause fødselspermisjonsordningar, god barnehagedekking, billeg barnehageplass og skulefritidsordning.

Det går alltid an å finne strukturelle forklaringar på manglande likestilling i arbeidsmarknaden. Men ingen stader i verda burde det vere så enkelt å bryte barrierar som i Noreg.

Vi lever i ei verd der jenter og kvinner mange stader er fullstendig rettslause, og berre kan drøyme om utdanning og råderett over eiga inntekt. I Noreg har mange modige kvinner gått føre og gitt dagens norske kvinner rike moglegheiter. Det skulle berre mangle om vi ikkje tok dei i bruk.

Likestilling i barnehagen – tull eller viktig for jenter og gutar sitt yrkesval?

Av Berit Inger Rygg, Publisert måndag 16. april 2012

«Norge har i dag den same kjønnsdelte arbeidsmarknaden som vi hadde for 20 år sidan.”

Nyhenda på radioen tidleg ein måndagsmorgon er nedslåande. Ei nyhende er det vel eigentleg ikkje – berre ei påminning om  at det står heller dårleg til med likestillinga i samfunnet vårt. Mange trur diverre at likestillingskampen vart gjort på 60 og 70 – talet , så den treng vi ikkje ta opp att.

Eg trur temaet er brennaktuelt, og debatten om bleieskift i barnehagen, har styrkt trua mi på at her må det setjast inn eit skikkeleg krafttak. Barnehage og skule må setje søkjelys på korleis dei pregar kjønnsrollene.

Barnehagen skal oppmuntre jenter og gutar til å delta i fellesskap i alle aktivitetane i barnehagen. Det skal leggast til rette for eit læringsmiljø som fremjar likestilling mellom jenter og gutar.

Men korleis er praksis?

Evaluering som er gjort, syner at likestilling og likeverd i barnehagen er eit nedprioritert området, det er lite synleg både i plan og praksis i barnehagane over heile landet.  Det er ingen grunn til å tru at barnehagane i Sogn og Fjordane er over landsgjennomsnittet.

Grunnane kan vere så mange, men hovudgrunnen er truleg at barnehagetilsette trur at likestilling er integrert i det daglege arbeidet. Eit interessant funn er at styrars alder ser ut til å ha positiv verknad på å synleggjere likestilling mellom kjønna. Dess eldre styraren er, dess oftare ser vi at likestilling er  nedfelt i planane, og tema både i formelle og uformelle møte. Min påstand er at tilsette sine haldningar, syn og forventningar til jenter og gutar er med på å støtte opp under eit tradisjonelt kjønnsrollemønster. God hjelp får dei òg av marknadskreftene. Lyseblått og rosa møter oss alt på fødeavdelinga, og held fram i  butikkane og i alt reklamemateriell.  Det nye er rosa lego for jenter.

«Eg kan leike med det, men eg kan ikkje eige det» Utsegna kjem frå ein gut på 5 år som sit i lag med ei jente og ser i ein leikekatalog .Også her er det tydleg skilje mellom kva som er guteleiker og kva som er jenteleiker.

Kva seier dette oss?  Jau, at barnehagen og samfunnet set grenser for kva jenter og gutar kan gjere og korleis dei skal vere.

Er det slik vi ynskjer det? Svaret mitt er nei.

Skal vi få til ei endring må vi ta tak i haldningane våre. I barnehagane må arbeidet starte hjå dei tilsette. Barnehagetilsette må løfte fram og snakke om haldningane, handlingane og omgrepa dei nyttar og spørje seg om desse hindrar eller fremjar likestilling og likeverd. Draumen må vere at vi om 15- 20 år ser frukter av likestillingsarbeidet i barnehagane, og at gutar og jenter har gjort meir utradisjonelle yrkesval.

Så likestillingsarbeid i barnehagen er slett ikkje noko TULL!

Usynlege kvinner i fjordfylket

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 30. september 2009

Kvifor er kvinnene så lite synlege i mediebiletet i Sogn og Fjordane? Kvifor vert to lesarinnlegg av to kvinner om Badeland i Luster illustrert med eit bilete av to mannlege kommunestyrerepresentantar? Er det heilt ok at vi berre har to fylkessynsarar med ganske lik ståstad som heiter Arnestad og Aarebrot?

Slike spørsmål vart drøfta på seminaret om kvinner, menn og media på Tørvis hotell i Luster måndag kveld. Journalist Marit Rein frå avisa Nordlys fortalde om Farvel Taliban – prosjektet deira som handla om å doble talet på kvinnelege kjelder frå 20 til 40 prosent, og at det skulle vere ei kvinne på kvar einaste førsteside. Og kvinna skulle ikkje vere ”kakepynt”. Så lenge sjefredaktøren hadde fokus på dette, var prosjektet vellukka. Til og med sportssidene fekk eit kvinneløft. Diverre forsvann mykje av gløden då redaktørfokuset skifte over på omstilling og nedbemanningar.

Les resten av dette innlegget »