Ta i bruk ungdommen!

Av Jørn Stenehjem, Publisert måndag 17. august 2015

I desse dagar er det mange nyhendesaker om mangel på læreplassar for ungdom. Dette gjeld både i fylket vårt og landet elles. I Sogn og Fjordane har vi dessutan utfordringar med at for få unge vel å etablere seg her i fylket. Derfor er det å kunne tilby arbeidserfaring viktig.

Fylkesmannen i Sogn og Fjordane har i mange år teke inn lærlingar innan IKT-faget. Å ta inn ein ungdom krev litt av oss, men samstundes gir det mykje tilbake. Ungdomane kjem inn i organisasjonen med nye idear, eit anna brukarperspektiv og er som regel eit friskt pust både fagleg og sosialt.  Dette har vi gode erfaringar med. Vegen vidare etter læretida hjå oss har vore ulik frå person til person. Fleire har studert vidare, nokre har fått jobb lokalt og andre har freista tilværet med jobb i storbyen. Felles for alle er at dei etter å ha gjennomført læretida hjå oss, reiser ut i verda og kan vere med på å bygge eit positivt omdømme av ein arbeidsplass som har meir spennande arbeidsoppgåver enn det mange trur. Dette er viktig for oss når vi seinare skal rekruttere fagfolk innafor IKT.

Ein IKT-student sit framfor dei to skjermane og jobbar.

Foto Magne-Bjarte Hatlem, Fylkesmannen i Sogn og Fjordane

Sommarjobbtilbodet DifiCamp i Leikanger har fått mykje merksemd og er eit døme på at det å satse på litt eldre ungdom kan vere ei god investering med tanke på omdømmebygging og rekruttering.

Hjå Fylkesmannen har to IKT-studentar nett avslutta sommarjobben sin. Vi gjekk mange rundar med oss sjølve før vi engasjerte ungdomane. Vi frykta at det ville ta mykje kapasitet hjå eigne tilsette. Vi var bekymra for ungdommane sitt kompetansenivå, og vi frykta at ferieavvikling ville gjere at studentane fekk for dårleg oppfølging. All frykt var ugrunna! Studentane våre var begge sogningar, men kjente ikkje kvarande frå før. Begge hadde ein bachelorgrad innan IT og er i gang med master-studium. Studentane fekk eit eige prosjekt å jobbe med. Dei måtte samarbeide om prosjektet og sjølve fordele oppgåvene. Ungdomane har levert langt over det vi hadde forventa. Fylkesmannen sit igjen med mange positive erfaringar:

  • Ungdomane har utvikla seg sjølve,  men og bidrege til auka kompetanse hjå våre eigne fagfolk
  • Ungdomane har utvikla ei IT-løysing som skal vidareutviklast av fagfolka våre i samarbeid med Kulturdepartementet.
  • Ungdomane er blitt kjende med interessante IT-arbeidsplassar i sitt heimeområde
  • Ungdomane reiser tilbake til studiemiljøet og er forhåpentlegvis med på å bygge eit godt omdømme av Fylkesmannen og IT-miljøet i Sogn
  • Vi har lært at dette er noko vi skal gjere meir av

Oppmodinga herifrå er klar : Ta i bruk ungdomen!

Tyngdekrafta rår

Av Anne Karin Hamre, Publisert tysdag 28. februar 2012

Bergen jobba hardt for å få flytta nye Eksportfinans frå Oslo. Men byen midt i det eksportretta Vestlandet lukkast ikkje. Kvifor er det så vanskeleg å gjere det som NOU-en om kompetansearbeidsplassar tilrår –å fordele kunnskapsarbeidsplassar betre utover landet for å fremje vekst og verdiskaping?

Kunnskapsjobbane i næringslivet er ei viktig drivkraft for utvikling. Samstundes bidreg offentlege arbeidsplassar til breidde og variasjon i arbeidsmarknaden, og offentlege verksemder etterspør varer og tenester frå det lokale næringslivet. Ei jamnare fordeling av statlege arbeidsplassar har lenge vore eit politisk mål, og retningslinene for lokalisering av statlege arbeidsplassar slår fast at nye statlege verksemder skal lokaliserast utanfor Oslo.

I takt med at dei fleste lokale og regionale statsetatane har fått større nedslagsfelt, har mange stader med einsidige arbeidsmarknader frå før tapt viktige arbeidsplassar. Dette har gått stilt og roleg føre seg, i motsetnad til støynivået då sju statlege tilsyn og 800 arbeidsplassar vart flytta ut av Oslo. Høg merksemd frå sentrale tillitsvalte og media, karakteriserer denne prosessen. Vi har fått fleire evalueringsrapportar som følgje av tilsynsutflyttinga, som Difi sin rapport om dei menneskelege sidene. Eg vil tru at nedlegging av statlege kontor i kommunane og flytting av statlege oppgåver frå fylkeskontor til større regionkontor, også har hatt sine menneskelege sider. Desse prosessane har gått føre seg i langt mindre robuste arbeidsmarknader enn Oslo.

Ideen om betre spreiing av statlege arbeidsplassar er ikkje ny, men historia stadfestar at dette er vanskeleg å få til. Som ein del av den første maktutgreiinga studerte professor Harald Sætren ein 20 år lang prosess der det opphavlege målet var å flytte ut statsinstitusjonar frå Oslo.[1] Ved inngangen til 1960-talet var biletet mykje det same som vi ser i dag; ein kraftig vekst i talet på arbeidsplassar i Oslo, sentralisering og pressproblem i hovudstaden. For å bøte på denne ubalansen, vart det lansert eit program for å flytte statlege institusjonar ut frå Oslo. I løpet av dei neste 20 åra var to utval i sving for å utgreie utflytting, Ingebretsenutvalet og Grandeutvalet. Undervegs i prosessen antyda styresmaktene at det kunne bli aktuelt å flytte nærare 20 000 arbeidsplassar ut frå hovudstaden. Då kommunalministeren i 1981 sette sluttstrek for utflyttingsplanane, var det ikkje komme til meir enn om lag 2000 nye arbeidsplassar utanfor hovudstaden. Oslo hadde hatt ein tilvekst på 15 500 statlege arbeidsplassar i åra 1961-78, og talet på statlege institusjonar i hovudstaden auka frå 180 til 290 i same perioden.

Ei av forklaringane Sætren trekkjer fram, er manglande politisk leiarskap. Statsrådane i dei ulike departementa var meir lojale mot sektorinteresser i eige departement, enn å følgje opp utflyttingsplanane. På grunn av liten utgreiingskapasitet i dei to utvala, fekk institusjonane sjølve oppdraget med å utgreie utflytting. Det synte seg vanskeleg å produsere balanserte utgreiingar som kunne gje endringar i eigen organisasjon. Eitt døme var Statens sprengstoffinstitutt, som kom med 104 argument mot flytting, og ikkje eitt einaste for. Ei av dei viktigaste forklaringane Sætren trekkjer fram, er interessegruppe-politikk. Arbeidstakarorganisasjonane , sentralforvaltninga, Oslo-media og utflyttingsskeptiske politikarar i regjering og Storting danna eit breitt, godt organisert og ressurssterkt interessefellesskap, medan tilhengarane av utflytting var lausare organiserte og geografisk spreidde.

Sogn og Fjordane er storprodusent av fornybar energi, og tilhøva ligg godt til rette for senter for datalagring og -drift. Vi har mellom anna verksemda Local Host, som etablerer datasenter i den nedlagde olivingruva i Eid kommune. Det statlege eigedomsselskapet Entra Eigedom etablerer eit stort datasenter på det sentrale Austlandet. Difi startar samstundes arbeidet med å greie ut ein felles IKT-driftsorganisasjon i staten. Dersom ein slik driftsorganisasjon vert ein realitet, bør ikkje det sentrale Austlandet vere den opplagde lokaliseringa. I alle fall ikkje om NOU-en om kompetansearbeidsplassar skal takast på alvor.


[1] Harald Sætren: Iverksetting av offentlig politikk. Universitetsforlaget, 1983.

Vi treng fleire jobbar for høgt utdanna!

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 10. august 2011

Folketalsutviklinga er ei utfordring for Sogn og Fjordane. Ved inngangen til år 2000 låg folketalet på 107 589, ti år etter var vi 107 080 innbyggjarar. Samstundes har landsveksten i same perioden vore på 8,5 prosent. Ein annan urovekkjande trend er alderssamansetjinga. Vi har fleire eldre, og færre i aldersgruppa som får barn enn landssnittet. Dermed dalar talet på barnefødslar i mange av kommunane våre. Klarer vi ikkje auke tilflyttinga, vert dette dramatisk på sikt. Den vesle, positive auken i folketalsutviklinga for fylket samla sett sidan 2007, skuldast i hovudsak innvandring.

Innvandrarane er ein stor ressurs for fylket. Vi har alle ein jobb å gjere med å inkludere dei som kjem til fylket frå andre land, for det syner seg at altfor mange innvandrarar vel å flytte ut av fylket att. Samstundes må vi jobbe for auka tilflytting. Då er interessante jobbar det viktigaste trekkplasteret. Arbeidsplassar for høgt utdanna har vi for få av i fylket. Difor er det positivt at regjeringa har utgreidd korleis kompetansearbeidsplassar og nye statlege arbeidsplassar kan fordelast betre over heile landet.

Siste tiårsbolken har talet på statstilsette i Oslo auka med 17 prosent, medan auken i Sogn og Fjordane har vore skarve ein prosent. Utflyttinga av statlege tilsyn og 800 arbeidsplassar frå Oslo har fått mykje merksemd. Særleg dei negative sidene ved utflyttinga. Det har vore mindre merksemd rundt flyttinga av arbeidsplassar frå distrikta som følgje av regionalisering av ei rekkje statlege etatar, som Statens vegvesen, Skatteetaten og fleire tilsyn.

Det bør ikkje vere sjølvsagt at dei fleste nye statlege arbeidsplassane vert lagde til hovudstaden. Ei større spreiing av desse arbeidsplassane over heile landet, vil gje ein meir variert arbeidsmarknad, auka tilflytting til regionane og bidra til å styrke næringslivet. Det kan opne for å etablere klynger og nyskaping i skjeringspunktet mellom offentlege verksemder, næringsliv og organisasjonsliv, slik vi har sett døme på ved Campus Fosshaugane i Sogndal. I tillegg må det satsast sterkare på breibandsutbygging over heile landet og betre kommunikasjon innan bu- og arbeidsområde.

I debatten rundt tilsynsflyttinga var det hevda at det kunne bli vanskeleg å få tak i rett kompetanse i distrikta. Erfaringane frå Lotteri- og stiftelsestilsynet i Førde og Difi i Leikanger, syner at desse verksemdene rekrutterer godt og har bidrege sterkt til å få høgt utdanna folk til å flytte til Sogn og Fjordane.

I høyringsfråsegna vår til NOU 2011:13, Kompetansearbeidsplasser – drivkraft for vekst i hele landet, seier vi at det bør lagast ein nasjonal strategi som definerer vurderingar og omsyn som skal liggje til grunn for lokalisering av nye statlege arbeidsplassar. Og at denne strategien må setjast ut i livet – ikkje berre hentast fram i festtalane.

Ny fylkesmann

Av Anne Karin Hamre, Publisert torsdag 16. juni 2011

I dag tek eg til som fylkesmann i Sogn og Fjordane. Eg er glad for den store tilliten eg har fått, men samstundes svært klar over kor krevjande denne jobben er. Det er få avgjerder eg har nytta så lang tid på i livet mitt som avgjerda om å søkje denne leiarstillinga. Når eg no sit her på fylkesmannskontoret eg har overteke etter Oddvar Flæte, er eg glad for å ha jobba nært saman med ein framifrå leiar som han i 13 år. Oddvar har eg lært mykje av. Eg er og så heldig å ha med meg 120 dyktige medarbeidarar. Som ein annan avtroppande fylkesmann, Kåre Gjønnes, sa i talen sin på fylkesmannsmøtet førre veke: – Utan medarbeidarane sine er ein fylkesmann ingenting!

Difor brukar vi å seie at vi er 120 fylkesmenn her i embetet. I det ligg ei forventning om at ein medarbeidar hjå Fylkesmannen ser heilskapen, og ikkje berre sitt eige fagfelt. Fylkesmannen har ansvar for ei rekkje sektoroppgåver innan landbruk, miljøvern, helse, sosial, beredskap og utdanning. Vi får oppdrag frå og rapporterer til 12 ulike departement og ei rekkje direktorat og tilsyn. Samstundes har vi eit viktig ansvar for å samordne staten si samla verksemd i fylket, og eg meiner det er fornuftig å samle mange sektorområde under ein hatt.

Det er mange viktige oppgåver å ta fatt på framover. Her vil eg nemne nokre:

  • Vi har starta eit arbeid der vi ser på korleis vi kan få meir læring ut av samhandlinga med kommunane. Tilsyn er eitt av verkemidla for å sikre kvaliteten på kommunale tenester. Men kontroll åleine treng ikkje gje det beste resultatet. Eg er forundra over dei som meiner Fylkesmannen bør bli ein rein tilsyns- og kontrollinstans. Vi har mange verkemiddel i verktøykassa – rettleiing, rådgjeving, opplæring og læringsnettverk som i rett kombinasjon med tilsyn kan gje betre resultat. For å sitere direktør Ellen Hambro i Klima- og forureiningsdirektoratet; målet må vere å hjelpe kommunar og verksemder med å halde buksa oppe. Ikkje ta dei med buksa nede.
  • Samhandlingsreforma har som mål at folk skal få betre helsetenester der dei bur. Kommunane får meir ansvar for både førebygging, og helsetenester til dømes for dei som har kroniske lidingar. Reforma inneber meir samhandling og avtalar mellom kommunar og mellom kommunar og helseføretak, og her vil Fylkesmannen prøve å bidra til gode prosessar.
  • Vi skal jobbe for å halde posisjonen vår som IKT-fylket. Det er kanskje ikkje så mange som veit at Fylkesmannen i Sogn og Fjordane har ei IKT-utviklingseining med 10-12 medarbeidarar som jobbar med nasjonale oppdrag. Nett i dag har vi møte med Fornyingsdepartementet for å drøfte satsingar framover.

Og sist, men ikkje minst, er eg oppteken av å få ein dugande assisterande fylkesmann på plass. Stillingsutlysinga er like om hjørnet, og her håpar eg at vi får mange gode søkjarar til ein spennande og viktig jobb!

Oslo suger

Av Christian Rekkedal, Publisert måndag 8. februar 2010

Eg hospiterer for tida i den sentrale forvaltinga i hovudstaden og kan etter berre to veker på eit vis stadfeste mange sin fordommar om at Oslo suger. Eller syg som det heiter på nynorsk. Hovudstaden har ei imponerande tiltrekningskraft på folk, bedrifter og kapital frå heile landet! Eg møter enkelte som bruker halvannan time til jobb kvar veg, kvar dag, og som gjer det frivillig. Dyktige folk som kunne ha fått seg arbeid med mindre pendleavstand, men som likevel brukar 3 -4 timar av døgnet på veg til og frå arbeid. Eg undrast kvifor?

”Det er liksom her i byen det skjer”. Den store arbeidsmarknaden, jobbvariasjon, karrieremuligheiter, spennande oppgåver, kort sagt å vere i og ein del av det store sentrum.

Dette er gode svar og samtidig illustrerer det utfordringa i vår evige debatt om folketalsutviklinga i fjordfylket.

Sist veke var eg på Fylkesmannen sin stand på Framtidsfylket si karrieremesse i Oslo. Her presenterte 37 bedrifter og organisasjonar seg for 180 unge som har eller kan tenkje seg ei tilknyting til Sogn og Fjordane. Dette er både langsiktig profilering av kva jobbmuligheiter som finst i fylket, og kortsiktig rekruttering for dei som er på jakt etter folk akkurat no. Aller best fungerer det på stand når dette kan kombinerast.

Eg møtte mange unge med interesse for det som skjer i (heim)fylket, nokre på klar jakt etter jobb, andre for å sondere terrenget til ”kanskje seinare”, nokre studentar som lurte på kva fagkombinasjonar som er etterspurd her vest, og nokre heilt framande og nysgjerrige som knapt nok kjenner til fylket. Det som overraska mange, meg sjølv inkludert, er den variasjonen og til dels tyngda som finst i arbeidsmarknaden i fylket vårt. Eit av våre reklamebanner har tittelen ”Landbruk – meir enn berre Dagros”. Byt ut Landbruk med Sogn og Fjordane. Her var mellom anna teknologiske bedrifter, bank og finans, reiseliv, media, grunderar, forsking, trainee-program, og sjølvsagt offentleg tenester og forvalting.

Karrieremessa illustrerte at Framtidsfylket er noko meir enn eit slagord og ein logo. Så kanskje kan vi oppleve at også Sogn og Fjordane syg og lokkar, om ikkje anna enn ved hjelp av ein sval austavind av folk med heimlengt og/eller ønske om nye utfordringar.

Frå ord til handling

Av Jorunn Felde, Publisert fredag 11. desember 2009

I fleire av organisasjonane eg har arbeidd har vi snakka mykje om at vi må ”gå frå ord til handling”. Mange organisasjonar har store flotte dokument med tankar og vyer for korleis vi som tilsette skal vere og kva som skal skje i organisasjonen, men så er det ikkje alltid slik at vi klarar å leve opp til det vi har sagt at vi skal gjere. Det er lett å skyve ansvaret og seie at ”nei, dette har ikkje eg noko med, gå til leiaren min – ho har ansvaret”. For å klare å gå frå ord til handling må alle, både leiarar og medarbeidarar, vere villige til lære og gjere endringar i handlingsmønsteret sitt.

Ei endring eg vil fokusere på i 2010, er leiarskap og medarbeidarskap. Som leiar er eg medarbeidar med nokre ekstra roller.  Eg har stor tru på at dersom vi alle –  både medarbeidarar og leiarar – i fellesskap er ansvarlege for resultata, ja, så vil vi også prestere betre. Vi vil og vekse dersom vi i endå større grad bestemmer oss for å lære av kvarandre og deler endå meir av den kompetansen kvar og ein av oss har. Det andre eg vil gjere noko med, er å leie dei eg jobbar saman med til sjølv å finne løysingar på problemstillingar. Det gjev stor meistringsfølelse og mykje motivasjon å ta tak i utfordringar når vi ikkje kan skyve på ansvaret. Kva har du sett deg som mål i 2010?

IKT-samarbeid? Look to Sogn og Fjordane!

Av Anne Karin Hamre, Publisert fredag 4. desember 2009

Sogn og Fjordane har hatt mange friske lokaliseringsdebattar. Men heldigvis finst det også gode døme på at vi klarerer å samarbeide, og det jamvel på tvers av fogderigrenser.

Så vidt eg kjenner til, har ingen andre fylke klart å stable på beina eit tilsvarande IKT-samarbeid som spleiselaget IT-forum. Dette samarbeidet, som neste år feirar 15-årsjubileum, femner om ei rad offentlege og private verksemder. Det fylkesdekkande samarbeidet gjennom IT-forum har bidrege til at fylket har teke del i ei rekkje nasjonale og internasjonale prosjekt, og har gitt oss naudsynt infrastruktur. Sidan 2003 har samarbeidet utløyst nær 150 mill. kr til breibandutbygging, og vi har no 97,5% breibanddekking.

For tida har vi fire fylkesdekkande prosjekt som demonstrerer at Sogn og Fjordane framleis er IKT-fylket. I KS-prosjektet Miside-løftet, er målet å heve kvaliteten på alle kommuneportalane i fylket, og leggje til rette for meir sjølvbetjening på nett for publikum. www.forde.kommune.no er eit godt døme på vellukka omlafting av heimesider. I 2011 skal dei kommunale heimesidene i Sogn og Fjordane liggje godt over landsgjennomsnittet på kvalitetsmålingane til Direktoratet for forvaltning og IKT.

Alle kommunane, fylkeskommunen, høgskulen, Fylkesmannen og Vestlandsforsking har delteke i Digitalt skulesamarbeid i Sogn og Fjordane. Skulane har fått på plass digitale læringsplattformar, og høve til å kommunisere og dele kunnskapar mellom skular og skuleslag. Prosjektet har kursa lærarar i å nytte IKT i undervisninga og i sosiale medium, som er ein del av elevane sin kvardag.

Prosjektet Fylkesdekkande IT-tenester for helse i Sogn og Fjordane handlar om å få til ein meir effektiv informasjonsflyt i helsevesenet. I staden for papir i posten, arbeider prosjektet med å få på plass ei sikker, elektronisk meldingsutveksling mellom Helse Førde, legekontor og omsorgstenesta.  Dei fleste legekontora i fylket skal vere klare til å sende og motta meldingar før nyttår. I same gate ligg eDokument-prosjektet, der Fylkesmannen, fylkeskommunen og kommunane samarbeider om løysingar for å kunne sende dokument elektronisk på ein sikker måte.

Alle desse prosjekta er krevjande. Mange deltakarar skal koordinerast, dei tekniske løysingane skal fungere, persontryggleiken skal ivaretakast, og folk må jobbe på nye måtar. Samarbeidsprosjekta har gitt oss erfaringar og kunnskapar i å gjennomføre komplekse prosjekt som mange andre fylke bør vere interesserte i å ta del i. 

Ja, det har jamvel ført til at vi har fått eit statleg direktorat der 70-80 tilsette har dette fylket som utgangspunkt for nasjonal IKT-utvikling.

Verdiskaping også i offentleg sektor

Av Oddvar Flæte, Publisert onsdag 18. november 2009

Vi har mange og spennande arbeidsplassar i fylket.  Framtidsfylket har samla det i 9 ulike næringsklynger. Ei av desse kallar dei offentlege tenester, forsking og utvikling. Dei lokaliserer den til Leikanger/Sogndal. Medan Leikanger har mange av dei offentlege tenestene, er  utdannings- og forskingsmiljøet saman på Campus Fosshaugane i Sogndal med mange kunnskaps- og kompetansebaserte stillingar. Høgskulen i Sogn og Fjordane og Vestlandsforsking jobbar med forskings- og utviklingsprosjekt som er forankra både internasjonalt, nasjonalt og regionalt.

Les resten av dette innlegget »

Heidi sitt val

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 28. oktober 2009

Mange sperra opp augo då Heidi Grande Røys kunngjorde at ho går attende til styrarjobb i barnehagen etter fire år som fornyingsminister. Det naturlege hadde liksom vore ein godt betalt jobb i næringslivet, eller ein toppjobb i det offentlege. Kva som blir valet på litt sikt, skal ikkje eg spå om her. Men eg synest debatten rundt dette valet har vore interessant, fordi den tek opp spørsmålet om yrkesval, verdiar og status.

Les resten av dette innlegget »

Full peising i Sogn og Fjordane!

Av Lill Mona Solberg, Publisert torsdag 22. oktober 2009

Forskarar hevdar at andre fylke har noko å lære av oss når det gjeld arbeidet med entreprenørskap i skulen. Kva er det som gjer at vi oppnår slike gode resultat?

Ein ny forskingsrapport slår fast at entreprenørskapsarbeidet i fylket har positiv effekt på elevane sitt skulearbeid, deira ynske om å busetje seg på heimplassen, deira ynske om å ta høgare utdanning, deira ynske om å etablere bedrift – og etablere bedrifta i Sogn og Fjordane. 

Les resten av dette innlegget »