Treng vi legar i heimfylket?

Av Per Steinar Stensland, Publisert måndag 10. oktober 2011

fastlegeDistriktsfylket Sogn og Fjordane har ei legedekning som befolkninga ikkje bør godta. Dette gjeld både i og utafor sjukehus. Samhandlingsreforma gir auka behov for legar. Turnustenesta kan verte avvikla innan eit par år. Dette gjer situasjonen meir alvorleg.

Ubalanse sjukehus – fastlegar
Årleg vekst i sjukehustenesta er langt større enn heile ressurstilgangen til fastlegeordninga. I 2010 arbeidde berre ein fjerdedel av yrkesaktive legar i fastlegepraksis. For perioden 2003-2009 var auken i legestillingar i sjukehus 25 % mens fastlegestillingane auka med 12 %. Dei fleste nyutdanna legane har ønske om å jobbe i sjukehus. Dette tyder at utgangsposisjonen for fastlegetenesta er dårleg og at skeivutviklinga held fram.

Legerekruttering i Sogn og Fjordane
I distrikta er situasjonen i fastlegetenesta vanskelegare enn i resten av landet. I Sogn og Fjordane har auken i talet på kommunelegar i perioden 2000-11 vore under 10 %. Det er ein merkbar forgubbing av kommunelegar: Nær 30 % er eldre enn 55 år, noko som resulterer i at 20 % ikkje køyrer vakt.
For 10 år sidan var nær 20 % av stillingane heilt ledige. No er nær 20 % korttidsvikarar, og jamvel om det no er legar på plass, representerer stadige skifte eit kvalitetsproblem.

Samfunnsmedisin
Berre halvdelen av kommunane har kommuneoverlege som kan gje leiinga råd om samfunns-medisinsk planlegging.

Turnustenesta
Turnustenesta kan stå for fall, og det kan skje alt om få år. Turnustenesta er i dag viktigaste rekrutteringskjelda for nye legar i fylket.

Kva er vist å verke rekrutterande til legetenesta i distrikt?
Internasjonale undersøkingar viser at dei to viktigaste elementa er å utdanne lokal ungdom og å leggje utdanninga ut av dei sentrale sjukehusa og ut i distrikta. Men også insentiv og lønnssystem blir lagt vekt på.

Kva no?
To tredeler av unge legar er i dag kvinner. Vil dei velje Sogn og Fjordane eller Finnmark utan trekningsbasert turnus? Samhandlingsreforma krev fleire legar enn no i heile landet. Oppretting av nye stillingar i sentrale strok vil gjere det like vanskeleg som før å få legar til distrikta.

Korleis tenkjer kommunane om denne utfordringa? Treng dei faste legar?
Kan fylket stå saman om å finne løysingar?

Trygge tenester – også i dårleg ver

Av Haavard Stensvand, Publisert onsdag 16. februar 2011

Diskusjonane om det framtidige tilbodet i spesialisthelsetenesta rasar som aldri før. I nokre tilfelle kan både argumenta og engasjementet tyde på standpunkta er basert like mykje på kjensler som på fornuft og realitetar. Det er vel heller ikkje til å unngå når temaet er organiseringa av ei offentleg teneste som i ytste konsekvens handlar om liv og død.

Diskusjonane om organiseringa av helsetenestene i kommunane har så langt hatt eit mykje lågare støynivå. Dette kan kanskje endre seg noko etter kvart som arbeidet med å gjennomføre samhandlingsreforma går framover.

Kommunane har ansvar for gode og forsvarlege helse- og sosialtenester til alle som treng det, uavhengig av alder og diagnose. Rammevilkåra er ulike frå ein kommune til ein annan. Det er t.d. variasjonar i kommuneøkonomien, og for nokre kommunar kan store avstandar gjere det ekstra utfordrande å yte gode nok tenester.

I delar av året vil vêret òg gi ekstra utfordringar for helse- og sosialtenestene. Det er difor nødvendig at kommunane har tenkt gjennom korleis tilbodet innan t.d. pleie og omsorg  skal kunne oppretthaldast òg på dagar med sterkt snøfall, stor skredfare, vegstengingar og brot på forsyninga av kraft og teletenester. Helse- og sosialberedskapslova pålegg kommunane å analysere kor sårbare tenestene er for t.d. uvêr. Med bakgrunn i slike analysar må det så gjennomførast førebyggjande tiltak som kan gjere tenestene mindre utsette og meir robuste.

I ein del tilfelle er det ikkje mogleg å førebyggje at ei hending skjer, eller å hindre at følgjene kan verte store. Difor er det nødvendig at kommunane har ein beredskap for korleis ulike situasjonar skal handterast, og at det er øvd på dette.

I ei undersøking som Fylkesmannen har gjort i vinter ser vi t.d. at det er ein del kommunar som ikkje har nødstraumsforsyning på alders- og sjukeheimen. Ut frå resultatet av undersøkinga meiner vi og at planane for å handtere straumbrot i helse- og sosialtenestene ikkje er gode nok i ein del kommunar.

Vi håpar og trur at konferansen som Fylkesmannen og Helsedirektoratet har invitert til denne veka kan vere eit steg på vegen til å betre på dette. Liv og helse skal vernast og sosiale tenester skal oppretthaldast på både godvêrsdagar og når storm og nedbør slår til. Det kan det kanskje vere på sin plass at vi frå tid til annan minner kvarandre om. I sin ytste konsekvens handlar jo òg kommunale tenester om liv og død.

Lovbestemte planar – ulik evne til gjennomføring

Av Oddvar Flæte, Publisert tysdag 1. juni 2010

KS, fylkeskommunen og Fylkesmannen har gått i gjennom dei ulike plankrava som kommunane har lovkrav på. I ein sluttrapport går det fram at 15 plankrav er direkte heimla i lov eller forskrift. I tillegg eksisterer det også ei rekkje indirekte forventningar og krav til at kommunane har planar innan ulike sektorar og fagområde. Ikkje overraskande syner det seg at kommunen har eit ressursproblem. Dei fleste meinar sjølve at dei har tilstrekkeleg kompetanse.

Men svært få kommunar har spisskompetanse innan alle fagområde. Dette tilseier at det er små og ressurssvake kommunar som vil ha dei største utfordringane med å følgje opp krav og forventningar frå Storting og regjering.

I sum ligg folketalet i våre 26 kommunar på drygt 107.000 – 4000 færre enn Bærum.

Tala illustrerer at kompetanse- og kapasitetsgrunnlaget i dei minste kommunane og dei største vanskeleg kan samanliknast. Skoen trykkjer dermed ikkje likt i alle landets kommunar. I alle høve dersom lovkrav og forventningar til kommunen som forvaltningsorgan legg opp til at ”one size fits all”.

Undersøkinga vår syner at kapasiteten er for liten, kvaliteten kan betrast og at det er behov for betre samarbeid og læring.

På kommunekonferansen sist veke, la Høgskulen fram ei skisse til opplæringstilbod som var godt motteken. Hovudutfordringane som var identifisert var kommunal planstrategi, prosessleiing og klimatilpassing.  Det vart trekt fram behov både for prosesskunnskap, leiaropplæring, prosjektleiing og fagspesifikke område.

Planarbeidet blir ofte neglisjert til fortrengsel for det dagelege arbeidet. Men spørsmåla bli da også hengande:

Kva skjer med samfunnsutforming og arealplanlegging i ein kommune når utarbeiding av samfunnsdel og arealdel må vike for viktige daglege gjeremål?

Kva skjer med tryggleiken og tenestetilbodet i ein kommune som må prioritere mellom utarbeiding av smittevernplan eller lokale læreplanar for opplæring?

Korleis kan ressurssvake kommunar få fram gevinsten som ligg i gode planprosessar? Og korleis kan ein sikre at detaljplanar vert utarbeidd på lik line med overordna planverk?

Det blir altså betre – Høgskulen vil tilby opplæring, kommunane vil sjå etter samarbeidsløysingar. Kommunane ser alvoret ved at dei ikkje er gode nok på plansida og vår eigen høgskule stiller opp.

Men det alvorlege spørsmålet er dette: Lagar Stortinget lover som kommunane skal effektuere og som på sikt gir ulike rettar for innbyggarane?

Omsorgsbustad – alltid eit gode?

Av Turid Måseide, Publisert onsdag 21. oktober 2009

Kommunen har ansvar for mellom anna pleie- og omsorgstenester. Kommunen pliktar å organisere og dimensjonere helsetenesta slik at alle som treng slike tenester får det.

Staten har gjennom mange år vore ein pådrivar for bygging av omsorgsbustader. Kommunane har no i stor grad organisert tenestetilbodet sitt slik at pasientar som treng omsorg og pleie, kan få det i ein omsorgsbustad.

Men kva om pasienten ikkje ønskjer å bu i omsorgsbustad?

Les resten av dette innlegget »

Ser vi ikkje einskildmenneska når dei kjem i grupper?

Av Oddvar Flæte, Publisert onsdag 7. oktober 2009

Sogn og Fjordane plar liggje i toppen når det gjeld nasjonale innsamlingsaksjonar. Vi som bur her bryr oss også om andre og er rause når særlege område blir peika ut og treng hjelp. Slik verda er, er nauda ofte størst i andre verdsdelar. TV-bilda fortel oss om at vi har det godt medan andre lir.

Men vi engasjerer oss også når det gjeld einskildmenneske. Simon som vart sendt frå Florø til Bari i Italia, utløyste både fortviling og raseri. Vi såg einskildmennesket som ikkje hadde fått det gull-loddet det var å bli fødd i Noreg. Det å sjå han og faren att som uteliggjarar langt frå skulekameratar i Florø, kjendes ikkje godt.

Les resten av dette innlegget »

Politikarane inn i skulen?

Av Åslaug Krogsæter, Publisert tysdag 29. september 2009

Ei undersøking før stortingsvalet tok opp kva saker som tel mest når vi skal velje parti. Øvst på lista kom skulen, tett følgd av miljø og eldreomsorg.

Det er kanskje ikkje underleg at skule og opplæring er eit viktig område for folk flest. Det handlar om korleis vi tar vare på ungane våre og gir dei vilkår for fagleg, personleg og sosial utvikling i eit fellesskap som skal inkludere alle. Vi ønskjer å fostre opp nye generasjon som kan ta del i arbeids- og samfunnslivet, eit arbeids- og samfunnsliv som skal berast oppe av demokratiske grunnverdiar og omsorg og respekt for kvarandre.

Det er lett å forstå at foreldre, besteforeldre og andre vaksne er opptekne av at barn og unge skal få så gode vilkår som mogleg slik at dei kan meistre liva sine. Men engasjerer dei folkevalde seg nok, eller overlet dei i for stor grad skule og opplæring til lærarane og skuleleiarane?

Les resten av dette innlegget »

Mykje gjeld gir tronge kommunale handlingsrom

Av Oddvar Flæte, Publisert onsdag 23. september 2009

I ein liten notis i BT sist i august, kom det fram at rådmannen i Fjell kommune var uroa for at kommunen snart har ei gjeld på nær ein milliard kroner.

Ære vere han for uroa. Passering av slike tal er ei påminning om at lån også skal betalast tilbake. Mange kommunar som vil skape seg større handlingsrom, nyttar lova sitt høve til bruke opptil 50 år på nedbetaling. Og så investerer dei meir  fordi avdraga ikkje blir mindre tyngande – på kort sikt.

 

Les resten av dette innlegget »