Tillit er bra – kontroll er betre?

Av Per Steinar Stensland, Publisert måndag 29. juni 2015

Vaksinasjon er det mest effektive førebyggande helsetiltaket vi kjenner. Kommunen sine helsesøstrer reddar fleire liv og hindrar meir sjukdom enn kommunelegane. Vern om jobben deira ved å ta vare på det viktigaste arbeidsverktøyet – tillit.

Vaksinasjon førebyggjer. Eg fekk eit bevis på kor effektive vaksinane er da eg ein periode var lege i Botswana. Der var det mange menneskje med alvorlege polioskadar som du kunne sjå både i klinikkane og på gata.

Polioskadar vil seie forkorta og kraftlause lemmer, t.d. ein kort arm, eit bein som ikkje vil fungere. Det spesielle var at alle dei polioskadde var over femten år. Ikkje eitt av barna var skadd. Det var femten år sidan dei innførte poliovaksine.

Ikkje rart at folk slutta opp om vaksineprogrammet; dei kunne alle sjå med eigne auge at det hjelpte mot sjukdommar som dei frykta. Oppslutninga om barnevaksinasjonsprogrammet var derfor betre enn i europeiske byar på same tid.

I vinter har vi blitt minna om at oppslutning om barnevaksinasjonsprogram ikkje er sjølvsagt. Meslinger har brote ut både i  europeiske byar og i USA. Vi har også sett einskildtilfelle i Noreg. Når smitten er på plass, er det vaksinasjonsdekninga som avgjer om det skal bli eit utbrot.

Det er først når vi har nær 95 % dekning at samfunnet har «flokkimmunitet» som effektivt hindrar smittespreiing. Vi må derfor aktivt jobbe for å nå dette målet.

I vinter har mange argumentert for at barnevaksinasjon skal vere påbode. Dette vil vere å spele bingo med helsetenesta sitt adelsmerke, som er tilliten innbyggjarane har til helsetenesta.

Tillit er skjør. Tillit føreset at du trur deg sjølv. At du trur at samfunnet har tillit til deg. Trur  at pasienten får tillit til  informasjonen og argumentasjonen din.

Påbod høyrer heime på ein annan banehalvdel. Påbod er tvang. Tvang mobiliserer motkrefter som bidrar til at tillit forvitrar. Helsepersonellet blir vaktråd for eigne påstandar.

Vi må vere klokkeklare i kommunikasjon med folk flest: Tillit skal vere basis for samhandling med helsetenesta. Vi er faktisk overlatne til å bruke dialog i møte med barnefamiliar som lurer på om vaksine er trygt for barna.

Så enkelt, så vanskeleg.

Les meir om tillit, vaksinasjon og helse:

Elling Ulvestad. 2015. Vaksinasjon – tillit eller tvang? Oslo: Tidsskrift for Den norske legeforening.

Tre utfordringar for skrøpelege eldre

Av Per Steinar Stensland, Publisert onsdag 3. juni 2015

Norsk eldreomsorg er sannsynlegvis blant verdas beste. Men mange sjuke eldre får for mykje medisinar, dei er utsette for dårleg samarbeid mellom kommune- og spesialisthelsetenester og dei treng betre rehabiliteringstenester.

Sjølv om eldreomsorga vår er bra, er det mange sjuke eldre som får for mykje medisinar, er utsette for dårleg samarbeid mellom kommune- og spesialisthelsetenester og som treng betre rehabiliteringstenester. Foto: northlightimages/iStock

Foto: northlightimages/iStock

Mindre medisinar gjev betre helse
Ein norsk sjukeheimspasient får i gjennomsnitt ni ulike medikament. Mange får da mange fleire. Kvar og eitt av desse medikamenta er i hovudsak testa ut på unge menneske, og dei er testa ut eitt om gongen. Nokre av dei er livreddande. Gitt til gamle og sjuke, opnar likevel dette for biverknader og komplikasjonar i interaksjon mellom medisin, sjukdom og gamal kropp.

For legen skal det større mot og kompetanse til å avslutte bruk av medisin, enn til å føreskrive meir. Men det er vist at systematisk reduksjon av medisinbruk etter sjukehusopphald gir den gamle pasienten betre helse.

For pleiarane er det ei utfordring å sikre rett medisin til rett pasient, og vi ser at dette ikkje sjeldan sviktar. Pasienten får feil medisin eller feil dose.

Når skal det bli betre?

Svingdørspasientar – eit teikn på manglande samarbeid
Vi har tal på akutte reinnleggingar av eldre 30 dagar etter utskriving frå eit sjukehus. Rundt 12 til 18 prosent av utskrivingar fører til slik reinnlegging. Dette er tal som mellom anna skildrar svingdørsproblemet for pasientar som vert skrivne heim frå sjukehus for tidleg, før tenestene i kommunane er klare for å ta dei imot.

Desse eldre pasientane kan stå i fare for å bli kasteballar dersom systemet gløymer at samhandlingsreforma også er eit stort samarbeidsprosjekt. Mange helse- og omsorgsoppgåver ligg i grenselandet mellom kommune- og spesialisthelsetenesta.

Ansvarsdelinga må løysast ut frå lokale vurderingar basert på fagleg kompetanse der aktørane tar omsyn til kvarandre slik at tenestene til den gamle heng saman.

Når skal dette bli betre?

Rehabiliteringssenter aukar funksjonsevna raskare
Rehabilitering er eit finmaska nett av tenester som spenner frå kvardagsrehabilitering i heimesjukepleien til høgspesialisert sjukehusrehabilitering. I samhandlingsreforma vil rehabilitering i større grad enn før bli overført til kommunane.

Førebels ser det ut til at mange kommunar prøver å løyse desse oppgåvene aleine og at dei i liten grad samarbeider. Men det er nyleg vist i ein norsk studie at rehabilitering i eigne interkommunale einingar gir betydeleg betre resultat for pasienten enn rehabilitering i sjukeheim.

Resultata viser at dei som blei rehabiliterte i kommunalt senter auka funksjonsevna med nesten det dobbelte samanlikna med rehabilitering i sjukeheim, og dette i løpet av om lag halve tida. Gruppa som blei rehabilitert på sjukeheim hadde større behov for heimetenester etter rehabiliteringa, enn den andre gruppa.

Bør ikkje dette få konsekvensar for organiseringa?

Folkehelsearbeid for eit friskare folk

Av Bjørg Eikum Tang, Publisert måndag 17. desember 2012

Grunnlaget for god helse blir først og fremst skapt utanfor helsesektoren. Helsa blir mellom anna påverka av vårt eige val av livsstil. Føresetnadene for å oppnå god helse er heller ikkje likt fordelte. Skilnadene er knytte til arv, oppvekst, utdanning, jobb og sosial status. Tre av fire tapte leveår i vår del av verda skuldast ikkje-smittsame sjukdommar, som ofte er relaterte til livsstil. Folkehelsa er dermed i stor grad forma av faktorar som fysisk aktivitet, kosthald, søvn, stress, alkohol og tobakk. Like viktige, men mindre omsnakka, er kjensle av meining i livet og å ha nokon å vere i lag med. Å sikre barn og unge gode oppvekstvilkår med høve til inkludering, deltaking og meistring er ein viktig grunnpillar for god helse i framtida.

Folkehelsearbeid i kommunen
Helse blir skapt der folk bur og oppheld seg til dagleg og ikkje på eit legekontor. Kommunale tenester som barnehage, skule, samferdsle og kultur er dermed med å leggje grunnlag for helse, trivsel og meistring. Det er årsaka til at folkehelsearbeidet blir løfta ut av helsesektoren og inn på ansvarsområda til rådmannen og politikarane. Regjeringa legg våren 2013 fram ei stortingsmelding om tverrfagleg folkehelsearbeid. Målsettinga er å auke merksemda på korleis sektoravgjerder heng saman og å betre koordineringa av helsefremjande tiltak.

Oversikt og plan
Både fylkeskommunar og kommunar skal etter ny lov om folkehelse lage oppdatert oversikt over mellom anna oppvekst-, og levekår, helserelatert åtferd og helsetilstanden til innbyggjarane. Oversikten skal gi grunnlag for samfunnsplanlegging som skal fremje folkehelse og motverke sosiale helseskilnader. Fleire kommunar i Sogn og Fjordane har alt etablert frisklivssentralar, ei førebyggande helseteneste med tilbod om helsesamtale, fysisk aktivitet, kosthaldsendring og røykjeslutt. Frisklivssentralane skal og gje tilbod om kurs om meistring av depresjon og endring av alkoholvanar.

Sosial ulikskap
Sjølv med kunnskap om at utdanning, yrke og inntekt påverkar helsa vår, har vi så langt ikkje greidd å hindre at dei sosiale skilnadene i landet aukar. Vi ser aukande helseskilnader mellom grupper i befolkninga og variasjon i levealder. Men kunnskap, oversikt og planlegging kan leggje til rette for politiske val som betrar helsa til utsette grupper. Til dette arbeidet treng vi politikarar som prioriterer helsefremjande tiltak. Overvekt og rusmisbruk hjå folk er såleis ikkje berre eit problem for helsetenesta. Vi treng også politiske tiltak mot overvekt og negative følgjer av auka tilgang på alkohol og rusgifter i samfunnet.

Læringstilsyn – læring gjennom tilsyn

Av Per Steinar Stensland, Publisert tysdag 21. august 2012

Kvalitetsutvikling, tilsyn og læring
Ei av oppgåvene til Fylkesmannen er å bidra til kvalitet i kommunale tenester. Slike bidrag kan til dømes vere å informere om faglege retningsliner, gi råd til kommunane og å gjere tilsyn. Eit tilsyn går ut på å undersøke på systematisk vis korleis ei verksemd løyser ei spesiell oppgåve. Målet med tilsynet er ikkje å avsløre, ta kommunane med buksa nede, men heller å fremje læring, hjelpe dei til å halde buksa oppe. Vi ønskjer no å kombinere fleire arbeidsmetodar i samband med tilsyn for å styrke læringa.

Kva er dette?
I haust har vi planlagt tilsyn med behandling av søknad om økonomisk stønad frå personar med forsytingsansvar for barn etter lov om sosiale tenester i NAV i Årdal kommune, og med praktiseringa av tvangstiltak overfor pasientar som ikkje har samtykkekompetanse i Førde kommune. Kvart av desse tilsyna vil vi utføre som systemrevisjon slik vi har brukt å gjere det, og som kommunane er vande med. Det nye er at vi ved begge av desse tilsyna også vil invitere ei gruppe nabokommunar til sjølv å undersøke dei same tema som vi skal ha tilsyn med. Medan vi fører tilsyn med Årdal og Førde, undersøker nabokommunane korleis dei sjølv styrer og utfører sine eigne tenester. På førehand har vi minna dei om dei fagleg og juridiske krava som gjeld på feltet og om krava til kommunal eigenkontroll.  I eit oppfølgingsmøte vil vi samle presentasjon av både eigenfunna til kommunane og våre funn i tilsynskommunen. Heile prosessen med oppstartmøte, eigenkontrollane som vert utført i nabokommunane og oppfølgingsmøte kallar vi læringstilsyn.

Læringstilsyn
På dette viset kan vi samarbeide om å bruke eitt tilsyn til læring for fleire kommunar. Presentasjonen av dei faglege og juridiske krava på oppstartmøtet vil gi kommunane ei felles referanseramme og utfordre deltakarane si forståing av eigen praksis. Informasjonen som kjem frå systemrevisjon og eigenkontrollar kan tene som utgangspunkt for samtale på oppfølgingsmøtet om konkrete erfaringar, oppdagingar og refleksjonar. Ved at fleire kommunar gjer dette samstundes, vil dei kunne bruke kvarandre undervegs og lære frå kvarandre. Fylkesmannen vil også få ein større arena for eigen læring om den røynda der lover og føresegner skal møte kvardagen.

Forankra metodeutvikling
Dette er ei utprøving der vi brukar tilsyn i ein ny samanheng. Metodeutviklinga skjer i eit samarbeid mellom KS, fylkeskommunen og Fylkesmannen. Kommunane og Fylkesmannen har gått saman for å sjå korleis ein kan byggje ut horisontal læring mellom fagfolk i helse- og sosialsektoren.

Melding av feil gir læring

Av Per Steinar Stensland, Publisert måndag 6. februar 2012

All helseteneste må utvikle ein meldekultur. Ei ny regelendring vil gjere dette lettare.

Uønskte hendingar

er ein del av praktisk medisinsk arbeid. Det er knapt mogeleg å fjerne dei heilt, men vi må lære av dei for å redusere førekomst og uønskte konsekvensar.  Studiar tyder på at uønskte hendingar førekjem ved 4–10 % av alle sjukehusinnleggingar, og at ca. 13 % av desse hendingane fører til døden. Ein kan dele uønskte hendingar i systemfeil, som er hyppigast, menneskelege feil og hendelege uhell, jamvel om grensene ikkje alltid er klåre.

Pasienttryggleik

har fått aukande internasjonal merksemd. Jamvel om meldesystem ikkje kan gi noko komplett bilete av risiko for pasientskade, trur ein likevel rapportering av feil er eit sentralt verkemiddel for å avdekke tryggleiksproblem.

I 1992 fekk vi meldeordning til Helsetilsynet for uønskte hendingar i sjukehus. Det er eit leiaransvar å sikre slik rapportering. Ein prinsipiell utfordring ved denne meldeordninga er at den har læring som hovudmål, samtidig som den er knytt til tilsynet sitt sanksjonssystem . Den som meldar kan teoretisk verte straffa for det. Dette er i strid med internasjonal kunnskap om lærings- og rapporteringssystem og det bidreg truleg til låge meldetal i Norge. Tilrådingane går ut på at meldesystema må etablerast i eit ikkje-straffande miljø. Ein tilrår også at dei mindre alvorlege hendingane vert behandla konfidensielt der det er mogeleg. Avdelingane som har vist størst reduksjon av feil i Norge, har utvikla ein slik meldekultur.

Ny ordning

Frå 1. juli 2012 skal difor meldingar om feil i sjukehus ikkje gå til Fylkeslegen, men til Kunnskapssenteret i Helsedirektoratet. Ved å legge meldeordninga hit, vil informasjonen i meldingane berre kunne brukast til å kartlegge risiko for og årsaker til at skader oppstår. Formålet vil være å førebygge skade. Ein venter at talet på meldingar vil auke.

I Helse Førde har tala på meldingar auka monaleg dei siste åra. Eg les dette som indikasjon på utvikling av kvalitetsarbeidet.

Budd på det verste

Av Haavard Stensvand, Publisert måndag 14. november 2011

Eit søk på nettet gir massevis av tips til å verte betre i sykling, langrenn, fotball eller kva som helst anna idrett; “bli betre med mental trening”, “du vert ein betre syklist ved å trene styrketreningsøkter i tillegg til uthaldenheitstreninga” og “..eit viktig prinsipp innan trening er å trene på det du vil verte god på…”. Mange tilsynelatande svært gode tips, og heilt sikkert nokre mindre gode.

Vi som korkje har talent eller vilje til å hevde oss i noko som helst innan sport og idrett, får trøyste oss med tipsa i kategorien “nokre få minuttars gange kvar dag gir god helseeffekt”, og velrenommerte BBC si melding om at “ny forsking viser at all form for mosjon har ein helsemessig gevinst, uansett kor ofte ein trenar”.

Det er nok ingen tvil om at fornuftig trening er bra, uansett kva nivå du er på, eller har lyst til å kome på.  Den same bodskapen har relevans for veldig mange andre sider av livet òg. Ikkje minst når vi skal handtere ei oppgåve litt utanom det vanlege, gjerne under stressande forhold. Å trene på å takle ein uvant situasjon er på mange måtar kjernen i alt beredskapsarbeid. Ein viktig del av treninga er å førebu seg gjennom å lage ein plan. Planen må m.a. handle om korleis oppgåvene skal fordelast mellom spelarane på laget, og korleis vi skal kommunisere både internt og med dei som er rundt oss.

Denne veka møtest Fylkesmannen, Helse Førde og nesten alle kommunane i fylket for å trene saman på å takle utfordringar knytt til helse- og sosialtenester. Helsedirektoratet har laga ei øving med eit scenario som vil utfordre deltakarane på målet for all helseberedskap; å verne innbyggjarane si helse, og å oppretthalde tilbodet om nødvendig helsehjelp under kriser og katastrofar.

Krisa kan t.d. vere at det er svært dårleg vêr og at straumen vert borte. Det er ikkje noko ukjent problemstilling i eit fylke der det i vinter omkom to menneske i eit hus som vart teke av sørpeskred, og der 40-50 menneske måtte evakuere frå husa sine ei julinatt, fordi eit ekstremregn laga ein gedigen flaum.

Både Balestrand kommune og Stryn kommune har altså ferske erfaringar med ekstreme situasjonar.  Ingen veit når eller kvar noko vil skje neste gong. Det vi veit er at ting vil skje, og at det vil vere utfordrande å takle situasjonane når dei kjem. Men treninga vi skal gjennom denne veka vil vere eit bidrag til å gi både kondisjon og, ikkje minst, mental styrke til å møte utfordringane.

Publikum på ei kvar fotballbane har ei forventning om at laget skal vere best når det gjeld – det skal levere varene. Innbyggjarane i ei kvar kommune må ha lov til å forvente at laget gjer sitt beste for å levere livsnødvendige tenester, sjølv om stormen rasar og skredet har tatt vegen. La oss trene på det.

Treng vi legar i heimfylket?

Av Per Steinar Stensland, Publisert måndag 10. oktober 2011

fastlegeDistriktsfylket Sogn og Fjordane har ei legedekning som befolkninga ikkje bør godta. Dette gjeld både i og utafor sjukehus. Samhandlingsreforma gir auka behov for legar. Turnustenesta kan verte avvikla innan eit par år. Dette gjer situasjonen meir alvorleg.

Ubalanse sjukehus – fastlegar
Årleg vekst i sjukehustenesta er langt større enn heile ressurstilgangen til fastlegeordninga. I 2010 arbeidde berre ein fjerdedel av yrkesaktive legar i fastlegepraksis. For perioden 2003-2009 var auken i legestillingar i sjukehus 25 % mens fastlegestillingane auka med 12 %. Dei fleste nyutdanna legane har ønske om å jobbe i sjukehus. Dette tyder at utgangsposisjonen for fastlegetenesta er dårleg og at skeivutviklinga held fram.

Legerekruttering i Sogn og Fjordane
I distrikta er situasjonen i fastlegetenesta vanskelegare enn i resten av landet. I Sogn og Fjordane har auken i talet på kommunelegar i perioden 2000-11 vore under 10 %. Det er ein merkbar forgubbing av kommunelegar: Nær 30 % er eldre enn 55 år, noko som resulterer i at 20 % ikkje køyrer vakt.
For 10 år sidan var nær 20 % av stillingane heilt ledige. No er nær 20 % korttidsvikarar, og jamvel om det no er legar på plass, representerer stadige skifte eit kvalitetsproblem.

Samfunnsmedisin
Berre halvdelen av kommunane har kommuneoverlege som kan gje leiinga råd om samfunns-medisinsk planlegging.

Turnustenesta
Turnustenesta kan stå for fall, og det kan skje alt om få år. Turnustenesta er i dag viktigaste rekrutteringskjelda for nye legar i fylket.

Kva er vist å verke rekrutterande til legetenesta i distrikt?
Internasjonale undersøkingar viser at dei to viktigaste elementa er å utdanne lokal ungdom og å leggje utdanninga ut av dei sentrale sjukehusa og ut i distrikta. Men også insentiv og lønnssystem blir lagt vekt på.

Kva no?
To tredeler av unge legar er i dag kvinner. Vil dei velje Sogn og Fjordane eller Finnmark utan trekningsbasert turnus? Samhandlingsreforma krev fleire legar enn no i heile landet. Oppretting av nye stillingar i sentrale strok vil gjere det like vanskeleg som før å få legar til distrikta.

Korleis tenkjer kommunane om denne utfordringa? Treng dei faste legar?
Kan fylket stå saman om å finne løysingar?

Fylket treng ein snuoperasjon i omsorgssektoren

Av Per Steinar Stensland, Publisert onsdag 24. august 2011

Tal sjukeheimsplassar i Sogn og Fjordane har gått tilbake frå 1200 til knapt 1100, syner rapportering frå kommunane i perioden 2004 til 2010. I den same perioden har talet omsorgsbustader auka frå knapt 700 til 750, men dei siste fire åra har det ikkje vore nokon auke. Utviklinga stemmer dårleg med regjeringas tiltak for å styrkje omsorgstenesta. Omsorgsplan 2015 seier nemleg at landet skal ha 12 000 nye heildøgns omsorgsplassar og 12 000 nye årsverk i den kommunale helse- og omsorgssektoren innan 2015. 12 000 nye plassar og årsverk over ein femårs periode på landsplan tilsvarar ca. 50 årleg i Sogn og Fjordane.

I staden for å auke tal heildøgns omsorgsbustadar har vi hatt ein reell tilbakegang i fylket vårt. Mange kommunar har riktig nok planar om utbygging av omsorgsplassar, men det vil undre mange at utviklinga har vore negativ over ein lengre periode. Alminneleg retorikk går ut på at tilboda stadig vert betre. Jamvel om heimetenester vert utbygd, kan vi neppe seie at desse tala gir inntrykk av at kommunane har satsa tilfredsstillande på dette feltet.

Tal omsorgsplassar og tal årsverk er sentrale indikatorar for kommunane si måloppnåing i omsorgssektoren, og tala på årsverk i pleie og omsorg er heldigvis meir positive. Det har vore ein jamn vekst i årsverk frå 2007 til 2010. Det siste året har veksten vore godt over måltalet.
Men det kan sjå ut til at kommunane har problem med å fylle sektoren med personell som har relevant fagutdanning. Dei fleste kommunane har fallande andel årsverk med fagutdanning i brukarretta teneste, og dette gjeld også for fylket som heilskap. Ved inngangen til ei samhandlingsreform der kommunane skal ta på seg fleire og meir komplekse helse- og omsorgsoppgåver, gir dette eit utfordrande utgangspunkt.

Mangelen på tilsette fagfolk gjeld også legar. Talet legetimar per veke per bebuar i sjukeheim var meint å skulle auke med 50 % i perioden 2005-2010. Vårt fylke hadde lågare utgangspunkt enn landet elles og også låg vekst. Gjennomsnittleg har sjukeheimane i vårt fylke dermed den dårlegaste legebemanninga i landet, (0,26 legetimar per bebuar per veke, mot 0,36 legetime som gjennomsnitt for landet, dvs.  28 % lågare).

Som oppsummering: Kommunane har bygd ned talet heildøgns omsorgsplassar, dei har tilsett meir personell, men av desse er det færre som har fagutdanning. Samhandlingsreforma gjer det naudsynt å styrkje satsinga.

Trehundremeterskogen – bra for helsa!

Av Merete Larsmon, Publisert måndag 21. februar 2011

Landbruksareal er viktig for helsa, melder Landbruks- og matdepartementet. Naturen som treningsarena betyr meir for fleire.

Nasjonalt råd for fysisk aktivitet har fått kartlagt aktivitetsprofilen til befolkninga og konkluderer med at landbruksareala våre er viktigare for folkehelsa  enn nokosinne.

Areal som landbruket forvaltar, har gjennom lang tid blitt utvikla og ligg vel til rette for fysisk aktivitet og friluftsliv nettopp fordi desse areala ligg i randsona der folk likar å ferdast, og fordi det er so langt dei kan nå i løpet av ein trimtur i kvardagen. Landbruket kan sjølv medverke ved å merkje og rydde stiar, ridestiar og skogstell der folk ferdast, og bruke av midlar som blir forvalta av kommunane til dette arbeidet. Turar i skog og mark er det viktigaste lågterskeltiltaket for betring av folkehelsa. Tiltak her vil soleis ha størst effekt på sikt. Undersøkingar viser at  helsa til dei som har eit grøntområde innafor ein avstand på 300 meter er betre enn helsa til dei som bur i større avstand til grøntområde. Det går ei ny grense ved ein kilometer. Dette er kjernefunn i ei stor undersøking ved Københavns Landbruksuniversitet utført av Ulrikka Stigsdottir. Undersøkinga kan nok overførast til norske tilhøve og til og med til trivselsfylket vårt, tør eg påstå. Sidan 2007 bur det fleire menneske i byane enn i distrikta.

Det er nedslåande når kartlegginga til Nasjonalt råd for fysisk aktivitet viser at den fysiske forma går ned og gjennomsnittsvekta går opp! Fysisk aktivitet i fritida har auka, men framleis er ein fjerdedel av Noregs folk  inaktive. Dei mest aktive er menn, kvinner og menn med høg utdanning og høgare løn. Vel ein fjerdedel stettar dei minimumstilrådingane til fysisk aktivitet. Det er soleis mest å hente ved at dei moderat aktive blir meir aktive og at dei inaktive kjem i aktivitet. Tendensen er at fysisk aktivitet i stadig større omfang finn stad utanfor idretten sine anlegg og organisasjonar. Auka utvikling av lågterskeltilbod som tursti/turløype, privat helsestudio/treningssenter, vekt-/styrketreningsrom og lysløype vil ha mykje større effekt på folkehelsa enn det å byggje fleire spesialanlegg for dei få. Det er spesielt viktig å ta innover seg kva tilbod ei stadig eldre folkegruppe treng for å få god helse. Nærnaturen må få høgare status i helsearbeidet, og her har landbruket ei viktig oppgåve å leggje til rette i lag med riktig samarbeidspartnarar – til felles beste!

Køyr debatt

Av Christian Rekkedal, Publisert måndag 15. mars 2010

Som midlertidig austaføring må eg stole på lokale media sine nettsider, pluss det vesle som kjem i riksmedia, for å følgje med i kva som skjer i Sogn og Fjordane. Sjukehusdebatten dominerer, og det er ikkje berre lekkert. Hovudfokus er striden og usemja, ikkje innhaldet i det komande helsetilbodet. Det er eigentleg ganske trist, og i desse dagar skal vi vere glade for at riksmedia ikkje bryr seg så mykje om kva som skjer der vest.  

Noko som ikkje viser att i nettmedia er landbruksdebatten. Unntaket er forslaget om å gje pinnekjøt eit beskytta norsk merke, nett som fransk champagne. Merkeleg nok er delar av kjøtbransjen ikkje interessert i dette. Dei er redde for at uekte varer ikkje lenger kan seljast som norsk pinnekjøt. Men det er nettopp skilnaden mellom ekte og uekte varer som er poenget. Det skal vere skilnad på champagne og anna musserande vin, mellom ekte italiensk raudvin og druesaft blanda med heimebrent, og mellom pinnekjøt og ”salta og tørka lammesider”.

Fredag 5. mars deltok eg på eit stort landbrukspolitisk møte i Bergen, med landbruks- og matministeren i front og over 100 deltakarar. Tema: Innhaldet i den nye stortingsmeldinga om landbruket. Signala statsråden fekk med seg, var unisone på eit punkt. ”Vi må få ei stortingsmelding med klare målsetjingar, og som ikkje sprikjer for mykje.” Men innhaldet var det naturlegvis meir usemje om. Det er stor skilnad i driftsforhold og råd frå småbrukaren i Oppstryn til bonden på Jæren, frå ei fjellbygd til ”eit lite stykke Danmark” som han sjølv formulerte det. Skal hovudfokus for landbrukspolitikken vere matproduksjon åleine, eller matproduksjon i kombinasjon med landskap, reiseliv, opplevingar og busetnad? Svaret på dette vil vere avgjerande for mange.

Det mest positive med møtet var den felles forståinga av at landbrukspolitikk som anna politikk handlar om å velje, og det å ikkje gjere konkrete val, kan vere verste valet. Vi treng ei avklaring sa ein bonde frå Vik. ”Viss de ikkje ønskjer at eg skal halde fram med 10 kyr og 30 sauer, så vil eg gjerne vite det slik at eg kan finne på noko anna.”

Ministeren gav ikkje noko svar, han kom for å lytte. Men han var tydeleg på at svaret ikkje berre kan bli å auke den økonomiske ramma. Det handlar også om å prioritere innanfor ramma.

Mat og helse, to grunnleggande vilkår for eit velorganisert samfunn. Svært ulikt, men kanskje likevel med nokre felles problemstillingar?

Køyr debatt – om innhaldet!