Barn som pårørande

Av Per Steinar Stensland, Publisert måndag 12. juni 2017

Når mor eller far er sjuk, går det som regel ut over barna. Ny forsking viser at både foreldre og barn ønskjer at fastlegen tek opp foreldrenes sjukdom.

Frå 2010 er helsepersonell pålagde å ivareta behovet for informasjon og naudsynt oppfølging som mindreårige barn kan ha når ein av foreldra har psykisk sjukdom, rusavhengigheit eller alvorleg somatisk sjukdom.

Barn og vaksen.

Kor vanleg er det at barn er pårørande til desse gruppene? I ein norsk tettstad med 6000 innbyggjarar er det nær 1400 barn under 18 år. Av desse lever 23 prosent eller 300 barn til ein kvar tid saman med pårørande som har psykisk liding av moderat til alvorleg grad. Seks prosent av dei, om lag 90 barn, har minst ein pårørande med betydeleg rusproblem og om lag 50 barn lever med at mor eller far har alvorleg somatisk sjukdom.

Fastlege Frøydis Gullbrå har nyleg forsvart eit doktorarbeid om fastlegar sitt arbeid med desse barna. Nokre av funna hennar har interesse også for andre hjelparprofesjonar i kommunal helse- og sosialteneste.

Barn som har vakse opp i desse familiane opplevde ofte ein lite føreseieleg kvardag, og dei hadde oftare enn andre barn eigne helseplager. Trass i gode intensjonar, klarte ikkje alltid foreldra å skape ein trygg kvardag for dei. Både foreldra og ungdommane uttrykte at dei ynskte at fastlegen skulle anerkjenne deira forsøk på å skape ein normal kvardag, og på same tid forstå at dei var i ein situasjon med ekstra byrder på grunn av sjukdom eller rus.

Desse ungdommane var ikkje ofte innom fastlegen, og då helst med fysiske plager. Dei ønskte gjerne at fastlegen tok opp heimesituasjonen. Dei syns det var vanskeleg å ta opp dette sjølv, også om dei kunne ha behov for støtte og informasjon. For å snakke om situasjonen heime trengte dei å bli invitert til det av ein hjelpar dei hadde tillit til. Foreldra uttrykte same behov for råd om å støtte og informere barna, men vegra seg også for å ta dette opp med fastlegen.

Fastlegane uttrykte at dei var i ein god posisjon for å kjenne att barn i risiko og for å gi råd til foreldra. Rammene i allmennpraksis, med korte konsultasjonar med vekt på pasienten som er til stades, kunne hindre dette arbeidet. Det same kan fastlegen si frykt for å gi ekstra byrder til foreldre som strevar.

Ungdommane og foreldra etterlyste at legen også kunne ta opp vanskelege tema frå livssituasjonen deira som ikkje direkte vart etterspurt i konsultasjonen. Slike tema kan vere krevjande å ta opp. Men barn i utsette livssituasjonar kan trenge at helsepersonell utvidar tenkinga om kva dei kan snakke med barn om. Ikkje minst må helse- og sosialpersonell lære korleis dei kan ivareta barna i vanskelege samtaler.

Lova er lite kjend hjå helsepersonell utanfor sjukehus. Gjer deg kjend med lova og barn sine rettar!

Ansvar og roller rundt cruisetrafikk

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert torsdag 1. juni 2017

Cruisetrafikken gjev gode inntekter for næringslivet rundt om i fylket. Samstundes kan cruisetrafikken føra til utfordringar med utslepp til luft og sjø, og stor og konsentrert folketilstrøyming. I hovudsak er det opp til kommunane gjennom plan- og bygningslova å regulera om det skal vera cruisetrafikk, gjennom å avsetja eigna areal for kaiar og andre samferdselstiltak. Men kommunane kan ikkje styra trafikken i seg sjølv.

Den lokale hamneeigaren styrer kva trafikk som skal koma inn, ut frå kapasitet og visse likskapsprinsipp.

Fylkesmannen skal først og fremst passa på at kommunane held seg innanfor rammene i lov og forskrift på dei ulike fagfelta, og tek i vare både kommunale, regionale og nasjonale interesser i planane sine. Fylkesmannen skal ikkje overstyre kommunane i korleis dei lokalt vil prioritera rammevilkåra for cruiseturisme, så lenge dei ikkje bryt med nasjonale reglar og føringar som Fylkesmannen skal følgja opp.

Cruiseskip. Foto: Pixabay

Cruiseskip. Foto: Pixabay

Kommunane har som plan- og bygningsstyresmakt ansvar for å fastsetja arealbruk i eit område gjennom kommuneplan og reguleringsplan. Når kommunen opnar for cruiseskiptrafikk eller andre aktivitetar, må både plussider og minussider vurderast. Alle interesser, til dømes private borgarar, føretak, næringsorganisasjonar, representantar for born,  statlege instansar som Fylkesmannen og Vegvesenet, skal få koma til orde i ein ordna prosess. Kommunestyret tek endeleg avgjerd og skal vurdera verknader for samfunnet, det vil seia både økonomi, folkehelse, miljø, estetikk, trivsel og tryggleik. Men kommunen kan berre fastsetja kor stort areal som skal takast i bruk og til kva føremål, og ikkje kor mange cruisebåtar som skal takast inn. Mindre tiltak som ikkje er vesentleg i strid med planføremålet, er det mogleg å gje dispensasjon til så sant fordelane er klart større enn ulempene.

Avgjerder om arealbruk ligg i kjerneområdet for det kommunale sjølvstyret. Sjølv om det er høve til å klaga til Fylkesmannen over vedtak om reguleringsplanar, vil Fylkesmannen berre oppheva planen dersom det er gjort feil i handsaminga. Fylkesmannen kan ikkje oppheva planen ut frå sitt eige eventuelle ønske om å ha mindre cruisetrafikk. I dispensasjonssaker for tiltak som stør opp under reguleringsplanen, kan Fylkesmannen internasjonale krav. Kommunane har små høve til å stilla eigne krav. Til dømes har kommunane ikkje høve til å setja eigne krav for utslepp av kloakk og gråvatn frå cruisebåtar som seglar inn og ut av internasjonalt farvatn. Kommunelegen kan likevel leggja ned forbod mot aktivitetar som medfører akutt helsefare.

I ein nyleg utgjeven rapport frå Sjøfartsdirektoratet går det fram at det i Flåm til tider kan vera innhald av nitrogenoksid (NOx) som kan ha negativ verknad for helsa. I tillegg bidreg NOx, saman med sot/røykpartiklar og vassdamp, til danning av røykskyer i fjordane. Kartlegginga til Sjøfartsdirektoratet viser vidare at det i liten grad er utslepp til sjø i fjordane frå cruiseskipa, men at det vert sleppt ut noko kloakk og gråvatn frå lokal skipstrafikk. Sjøfartsdirektoratet har føreslege ei rekkje nasjonale tiltak for å kunna ta meir omsyn til miljøet, til dømes reinsesystem for NOx, høve til å regulera trafikk og fart og forbod mot ulike former for utslepp.

Misnøye med lokale følgjer av cruisetrafikk må takast opp med kommunane. Dersom misnøya gjeld noko kommunen pliktar å følgja opp i samsvar med lov og forskrift, er det mogleg å klaga til Fylkesmannen. Det opp til kommunestyra å avgjera i kor stor grad det skal leggjast til rette for cruisetrafikk, men dei kan ikkje konkret  styra kor stor trafikken skal vera. Dersom det skal vera større høve til å stilla lokale miljøkrav, må det nasjonale regelverket opna for dette, i tråd med framlegga frå Sjøfartsdirektoratet.

Skrantesjuka må utryddast i Norge

Av Christian Rekkedal, Publisert onsdag 10. mai 2017

Måndag 8. mai melde Landbruks- og matdepartementet at dei har bestemt seg for å ta ut over 2200 villrein i Nordfjella; nærare bestemt området mellom riksvegen over Hemsedalsfjellet og fylkesvegen mellom Hol og Aurland. Formålet med dette kraftige tiltaket er  å unngå at skrantesjuke spreiar seg vidare.

Etter kvart vil vi dessverre få høyre ganske mykje om Chronic Wasting Disease (CWD), eller skrantesjuke. Først skal heile stamma slaktast eller skytast, deretter må området ligge brakk i minst fem år, før villreinstamma skal byggast opp på nytt. Det vil altså ta minst 10 – 12 år før villreinstamma i Nordfjella er tilbake i noko omfang.

Skrantesjuka er ein svært skummel sjukdom som alltid har dødeleg utgang for hjortedyr som vert smitta. Han smittar mellom levande dyr i flokken, kan gå over til hjort og elg via spytt og urin, og kan også overleve i jordpartiklar. Til no er det heldigvis ganske få dyr som er smitta, noko som betyr at det ikkje har spreidd seg skikkeleg enno. Her ligg også dilemmaet for departementet; dei skulle gjerne hatt endå meir kunnskap, men dess lenger dei ventar med å avlive dyra dess større vert smittepresset mot andre dyr.

Villreinflokk. Foto: Per Jordhøy, NINA.

Villreinflokk. Foto: Per Jordhøy, NINA.

Det er utan tvil eit svært drastisk tiltak å ta ut heile denne villreinstammen. Men konsekvensen av å vente kan bli mykje verre. Eg var med på synfaring og møte på Hemsedalsfjellet mellom landbruks- og matministeren og representantar for grunneigarar, beitebrukarar, tamreinbrukarar og villreinforvaltarar. Der var også ordførarar og rådmenn frå kommunane rundt Nordfjella. Her fekk vi god oversikt over denne dramatiske situasjonen.

Alvoret og risikoen med å vente seig etter kvart innover forsamlinga. Ministeren understreka dei klare råda han har fått frå vitskapleg hald, og seier at å gjere ingenting er det verste han kan gjere. Det vil verte ei økologisk og økonomisk katastrofe om denne sjukdomen får spreie seg til villreinen på Hardangervidda, tamreinen mellom Hemsdal og Valdresflya, og til hjorten og elgen i dalføra utanfor fjellet. I så fall kan sjukdomen også spreie seg nordover til tamreinen i Midt-Noreg og nordover.

Ei spreiing av skrantesjuke vil redusere tilliten til norsk viltforvaltning, omdømet til jakt og viltkjøt, og tilliten til andre produkt frå fjellheimen. Det vil også vere stikk i strid med grunnlaget for trygg og rein norsk matproduksjon.

Det er beitenæringa som får dei største praktiske problema. Det blir forbod mot å sette opp saltstein for å lokke dyra til sitt faste beiteområde. Reinsdyr og hjort set også pris på denne godisen, og dermed er dette ei potensiell smittekjelde mellom reinsdyr, og frå reinsdyr til hjort.

Dette er sjølvsagt ei svært vanskeleg sak, og det vil heilt sikkert dukke opp praktiske problem. Det er heller ingen garanti for at det vil virke. Men med det alvoret som ligg i CWD-smitta, pliktar vi å gjere eit seriøst forsøk på å utrydde sjukdomen frå norsk jord.

Frivillige er nøkkelen til god integrering

Av Anne Karin Hamre, Publisert tysdag 9. mai 2017

Lokalsamfunna våre endrar seg i takt med auka innvandring. Distriktskommunar som for 10-15 år sidan var utan innvandrarar, er no blitt multikulturelle og internasjonale. For eit distriktsfylke som Sogn og Fjordane, har innvandringa gjort at vi har snudd ei negativ folketalsutvikling.

Innvandrarar representerer nye idear, arbeidskraft som vi treng, og eit spennande mangfald. For å få fram dette potensialet, er det nokre barrierar som må forserast. Dei handlar om språk, kultur, kunnskap, uro for det som er framandt, mangel på møteplassar, og prioriteringar.

Feiring av statsborgarseremonien 1. april 2017. Foto: Oskar Andersen

Feiring av statsborgarseremonien 1. april 2017. Foto: Oskar Andersen

Godt integreringsarbeid er eitt av dei viktigaste samfunnsprosjekta i Noreg i dag. Her spelar kommunane og frivillige heilt avgjerande roller. Politisk og administrativ leiing i kommunen må prioritere dette. Alle sektorar må involverast. Integrering høyrer like mykje heime i plan og næring som i sosialtenesta. Kommunen må lage møteplassar, og leggje til rette for at frivillige kan gjere ein innsats.

I arbeidet med å lage mangfaldige og inkluderande lokalsamfunn trur eg det er det viktig å sjå etter kva vi har felles. Loveleen Brenna, samfunnsdebattant og tidlegare leiar av foreldreutvalet for grunnopplæringa, er oppteken av dette. Ho snakkar godt om kva som bind oss saman, og korleis vi ofte har meir kunnskap enn vi trur. Vi må berre bruke han:

- Vi likar alle å lære nye ting, å meistre

- Vi vil gjerne bli sett og akseptert for den vi er

- Vi vil gjerne høyre til, vere ein del av eit fellesskap

- Vi vil vere til nytte, og oppleve at nokon treng oss

I dag møtest tilsette i offentleg sektor og frivillige for å diskutere korleis fysisk aktivitet kan bidra til betre inkludering i barnehage, skule og i fritida. På konferansen i Sogndal vil Robin Dale Oen fortelje om glede og utvikling gjennom meistringsopplevingar. Saba Berhane er ei av mange mødrer som er engasjert i frivillig arbeid. Ho vil fortelje om kvifor det er viktig for henne å bidra til fellesskapet. Flora handball og Kaupanger fotball har arbeidd godt med inkludering, og vil bidra med erfaringar.

Sogn og Fjordane er eit fylke med lange og gode tradisjonar for frivillig innsats. No må vi mobilisere alle som ønskjer å bidra til at innvandrarar får brukt ressursane sine i lokalsamfunna våre. Det offentlege må leggje til rette, men vi er heilt avhengige av frivillig innsats. Dette klarer vi!

Ny rammeplan for barnehagen – frå ord til handling

Av Bodhild Cirotzki og Berit Rygg, Publisert torsdag 30. mars 2017

Barnehagen er med på å legge grunnlaget for meistring og læring tidleg i livet. Livsmeistring og helse er sentral i ny rammeplan som ein del av verdigrunnlaget for barnehagen. Kva handlar livsmeistring om og kva betyr det for det pedagogiske arbeidet i barnehagen?

Eitt svar er at livsmeistring er å klare seg i medgang og motgang som møter kvar einskild gjennom livet. Kva skal barnehagebarn eigentleg meistre for å kunne møte skulen, dagleglivet og samfunnet?  Eitt anna svar er å meistre samspel med andre. Kanskje er det tid for å løfte fram leiken, og gje alle barn gode erfaringar og oppleving av å meistre samspel med andre barn gjennom leik.

I rammeplanen under område livsmeistring står det: «Barnas fysiske og psykiske helse skal fremmes i barnehagen. Barnehagen skal bidra til barnas trivsel, livsglede, mestring og følelse av egenverd og forebygge krenkelser og mobbing»

Nyare hjerneforsking syner at barn som blir forstått og bekrefta av nære omsorgspersonar blir betre er i stand til å regulere sterke kjensler. Barn og ungdom som slit seinare i livet fortel ofte at det handlar om mangel på:

Meistring gir god sjølvkjensle. Foto: Pixabay

Meistring gir god sjølvkjensle. Foto: Pixabay

- gode relasjonar og venskap

- ein stad å høyre til

- sjølvkjensle og sjølvverd

Desse tilbakemeldingane syner at relasjonar, venskap og meistring er område som må stå sentralt i det pedagogiske arbeidet i barnehagen. Dette krev kompetente vaksne som forstår kjenslene til små barn, som har kunnskap om å legge til rette for leik, venskap og ein plass å høyre til. Vaksenrolla vil, som i rammeplanen av 1996, stå sentralt også i 2017-utgåva. Dette må barnehageeigar og myndigheit ta innover seg både når dei lokale rammeplanane skal lagast og kompetanse knytt til ny rammeplan skal vurderast og byggast.

Tidleg innsats og tverrfagleg samarbeid er løfta fram i ny rammeplan. Tett samarbeid mellom barnehage og andre instansar er viktig for å kunne gi barn og familie den støtta som er nødvendig for god oppvekst til beste for barnet.

Ny rammeplan for barnehagen skal trå i kraft frå 1. august 2017. Ansvar og roller er klart fordelte. Rammeplanen er både eit pedagogisk arbeidsdokument for barnehagane og eit styringsdokument for barnehageeigar. Det er styrar, barnehageeigar og myndigheit sitt ansvar å sjå til at verdigrunnlaget i rammeplanen er forstått og omsett frå ord til handling.

Rettane til barna er forankra i FNs barnekonvensjon.

Stort behov for verjer i fylket – slik kan du hjelpe!

Av Ida Loftesnes Kvåle, Publisert måndag 20. februar 2017

Ei verje sikrar interessene til og handlar på vegner av ein person som anten er mindreårig, eller som av andre grunnar treng verje. Vi har mange verjer som gjer ein svært god jobb, likevel treng vi fleire. Det er ei merkbar auke i søknadar og behov for verjemål i fylket, og behovet for fleire verjer aukar tilsvarande.

Vi har alle høyrt om eldrebølgja som er på veg. Ho kjem av stadig høgare levealder mellom anna grunna eit velutvikla helsetenestetilbod. Av erfaring veit vi at eldre, ofte sjukeheimspasientar og busette på bu- og omsorgssenter, utgjer ei stor gruppe verjetrengande. Dette kan bety at vi får fleire personar som av ulike grunnar vil ha behov for verje, i tillegg til dei yngre verjetrengande. Men, vi får òg fleire spreke og ressurssterke alderspensjonistar som kan ta på seg oppdrag som verjer.

Den grunnleggande motivasjonen for å vere verje er at du er engasjert, interessert og har eit ønskje om å hjelpe andre. Det er fleire som treng di hjelp og støtte, heime i di eiga bygd. Som verje fyller du eit behov som ikkje vert teke i vare på andre måtar, verjene utfører difor ei svært viktig samfunnsoppgåve.

Som verje for vaksne har du høve til å hjelpe andre som av ulike grunnar og på ulik måte ikkje klarar å ivareta sine eigne interesser i økonomiske og/eller personlege forhold. Folk er forskjellige, det same er verjeoppdraga. Nokre personar treng hjelp til å forvalte økonomiske midlar, handtere inntekter og utgifter, og sikre at husleige, straum og forsikring vert betalt. Andre kan ha behov for at du hjelper dei med å søkje om trygde- og sosialstønader, kommunale tenester som støttekontakt og sjukeheimsplass, eller å klage på offentlege vedtak. Våre verjer har difor variert bakgrunn og erfaring. Ofte kan livserfaring vere den beste erfaringa som verje. Verje må i tillegg ha ordna økonomi og vere skikka for det aktuelle verjeoppdraget.

Tilsette hjå Fylkesmannen følgjer opp og rettleier verjene.

Tilsette hjå Fylkesmannen oppnemner, følgjer opp og rettleier verjene.

Trur du dette kan vere noko for deg eller nokon du kjenner? Les meir om verjemål på www.vergemal.no, eller kontakt oss direkte.

Betre akuttberedskap i barnevernet

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 8. februar 2017

Den kommunale barneverntenesta har ansvar for at barn får naudsynt hjelp og vern. På dagtid er det oftast lett å få hjelp, men på kveldstid og i helgane må det vaktordningar til.

Under halvparten av kommunane i landet har ei formalisert ordning med operativ barnevernvakt etter kontortid. Ingen av kommunane i Sogn og Fjordane har ei slik ordning.

Nokre kommunar har uformelle bakvaktordningar med telefonnummer som politiet kan ringe etter kontortid. I andre kommunar har ikkje politiet hatt nokon å kontakte om dei har stått overfor ei krise med eit barn som treng hjelp. Eit barn eller ein ungdom som treng akutt hjelp, må få det frå nokon med utdanning og erfaring.. At det i mange tilfelle blir politiet eller ein barnevernleiar på fritida som må handtere ein vanskeleg situasjon, er ikkje ei haldbar ordning. Vi må få på plass ein betre akuttberedskap for barnevernet i fylket vårt.

Barne- og likestillingsminister Solveig Horne har i fleire brev til kommunane understreka at barn har rett til hjelp i akutte krisesituasjonar uavhengig av kvar i landet dei bur, og mint om at kommunane har ansvar for å ha ein tilstrekkeleg beredskap etter kontortid. Fleire kommunar i vårt fylke har teke kontakt med Fylkesmannen for å få konkretisert kva ein tilstrekkeleg beredskap inneber. Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet har kome med ei klargjering, der dei seier at alle kommunar må ha ei formalisert ordning med tilstrekkeleg og rett kompetanse også etter vanleg kontortid.

Barn med koffert.

Små kommunar, høge kostnader og ulike behov, gjer at ei døgnopen barnevernvakt med spesialkompetanse i kvar kommune er vanskeleg å få på plass. Då må kommunane i det minste ha ei formalisert bakvaktordning slik at andre instansar er sikre på å nå nokon med barnevernfagleg kompetanse.

Vi tok i fjor haust kontakt med alle kommunane for å høyre korleis dei arbeider med å få på plass ein betre akuttberedskap. Fleire kommunar i Sogn, Sunnfjord og Nordfjord er i gang med å utgreie interkommunale vaktordningar. Samstundes har vi fleire kommunar som ikkje er kopla på desse prosessane. I vårt fylke er interkommunalt samarbeid einaste løysinga, og framover vert det viktig å sikre at alle kommunane tek del i samarbeida om akuttberedskap. Det vil òg vere viktig å dra nytte av erfaringar frå andre fylke vi kan samanlikne oss med, t.d. Barnevernvakta i Steinkjer og omegn, som fleire kommunar i Nord-Trøndelag etablerte i 2014.

Akuttberedskap i barnevernet er tema på strategikonferansen til KS i dag, og vi følgjer opp med å invitere fagfolk og leiarar i alle kommunane på barnevernleiarsamlinga 19. april til å drøfte korleis dette best kan organiserast i vårt fylke. Fylkesmannen er innstilt på å bidra med skjønsmidlar til å etablere av ordningar med barnevernvakt. Målet må vere at vi ved utgangen av 2017 er langt betre rusta til å hjelpe barn, uansett når på døgeret krisa skjer.

Statleg samordning – eit spørsmål om kultur heller enn adresse?

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert onsdag 11. januar 2017

Då Jørgen Kosmo var riksrevisor sa han at mangelen på samhandling og på makt og mynde til å samordna, er den største forvaltningspolitiske utfordringa i Noreg. Både den første maktutgreiinga frå byrjinga av 80-talet og den andre som kom i 2003, sette søkjelyset på den sektorprega og oppsplitta staten. System og praksis er vorte meir retta mot å nå sektormål, mindre mot heilskap og å prioritera mellom ulike interesser.

Framveksten av sterkare spesialiserte direktorat er ei av årsakene. Slik forvaltninga ser ut i dag, kan me i tabloide ordelag seia at regjeringa har hovudansvaret for å samordna staten. Departement og direktorat har ansvaret for å gjennomføra sektorpolitikken. Fylkesmennene har ansvaret for å få kommunane til å gjennomføra og samordna statleg sektorpolitikk. Og kommunane skal på samordna vis gjennomføra den statlege sektorpolitikken ved å produsera gode velferdstenester.

Desse viktige samfunnsområda treng til dømes meir samordna innsats:

  • Utsette barn og unge, der særleg barnehage, skule, barnevern, og barne- og ungdomspsykiatri må samordnast
  • Folkehelse, som ikkje berre handlar om overvekt og fysisk aktivitet, men om å tenkja helse i alt me gjer
  • Klimaendringar, både å redusera utslepp av klimagassar og å planleggja for dei klimaendringane som alt er i gang, i alle sektorar
  • Samfunnstryggleik og beredskap, der erfaringar frå store kriser er at det som ofte sviktar, er informasjonsdeling og samarbeid på tvers av etatane som er involverte
  • Integreringsarbeidet, der flyktningteneste, barnehage og skule, psykiatri, folkehelse, arbeidstrening, språkopplæring, utdanning, tolketenester er viktige element

Videomøte mellom statlege etatar under flyktningekrisen i 2016.

Videomøte mellom statlege etatar under flyktningekrisa i 2016. Foto: Magne-Bjarte Hatlem/Fylkesmannen i Sogn og Fjordane

I arbeidet med regionreforma er det peikt på at når den regionale staten har mange ulike regionale inndelingar med ulike kontoradresser, er det vanskeleg å få til samordning. Ut frå dette er det gjort opprekningar av grenser og kontorstader. Opprekninga er nytta i debatten om korleis det regionale nivået skal sjå ut. Dette er ei lite nyansert tilnærming til ei viktig samfunnsutfordring.

Dei seks statlege verksemdene Fylkesmannen i Sogn og Fjordane har samarbeidd tettast med dei siste åra, er, i uprioritert rekkjefølgje og med relevante regionkontor i parentes; Høgskulen i Sogn og Fjordane (Sogndal),[1] Vegvesenet (Leikanger), Nav (Leikanger), NVE (Førde), Politiet (Bergen frå 2016, Florø før 2016) og IMDi (Bergen). Sjølv om ikkje alle har hovudkontor same stad som oss, samarbeider me godt når det trengst. Dei som har adresse lengst unna oss, møter me kanskje tre-fire gonger i året andlet til andlet. Under kriser eller elles når det trengst, er video- eller telefonmøte det mest effektive.

Den kunnskapsbaserte måten å løysa problema med samordning på, er etter mitt syn å setja ord på kva område som mest treng samordning  og mellom kva verksemder samordninga valdar problem, og så sjå på konkrete tiltak for å løysa problema.

Endra kontorstad og  adresse kan vera eitt mogleg tiltak, men eg trur kultur og leiing, som 22. julikommisjonen framheva, er langt viktigare.


[1] Går frå 2017 inn i Høgskulen på Vestlandet med hovudsete i Bergen.

Tiltak i lokalsamfunnet som kan betre levekår for utsette barn og unge

Av Per Steinar Stensland og John Ole Vange, Publisert torsdag 15. desember 2016

Fylkesmannen har siste året arrangert eit læringsnettverk for kommunane om utsette barn og unge. Her presenterer vi røynslene våre.

Fylkesmannen skal rettleie kommunane i å utvikle eit heilskapleg og samordna tilbod for utsette barn og unge og deira familiar. Utdanningsavdelinga og helse- og sosialavdelinga valde å spisse målgruppa til den store gruppa unge flyktningar og asylsøkjarar. I møte med alle kommunane spurde vi dei kva faglege tilbod dei trong. På bakgrunn av svara deira har vi hatt fire læringsnettverkmøte:

sjumilsstegkonferansen tok vi opp korleis helsepersonell og andre kan gjere vurdering av psykisk helse ved førstegongs undersøking i mottak. Dette gjeld både å sjå teikn på alvorleg traumatisering av  barn og unge og å lære praktisk lågterskeloppfølging i lokalsamfunnet. Vi gav også innspel til god norskopplæring for asylsøkjarar.

Neste møte handla om erfaringsoverføring mellom kommunane. Vi ville løfte fram erfaringar med vanlege utfordringar for unge asylsøkjarar; Kva kan deltakarane lære av kvarandre? Korleis kan vi sikre at asylmottaket gir grunnleggjande tryggleik? Vi ville finne ut kva som kan sikre god norskopplæring og godt psykososialt læringsmiljø i skulane for mindreårige asylsøkjarar. Og vi ville høyre meiningar om kva for støtte kommunen treng vidare for å arbeide godt med mindreårige asylsøkjarar.

Barn. Foto: Pixabay

Barn. Foto: Pixabay

Eit møte om landkunnskap presenterte kultur og levekår i Afghanistan med vekt på korleis konflikthistorie og migrasjon påverkar den enkelte. Vi fekk innblikk i eit flyktningliv der du både er borte og heime samtidig. Gjennom internett er opphavsfamilie og nettverk framleis tilgjengeleg for den som migrerer. Og dette tilgjenget kan gi press på å leve opp til plikter både her og for familien som er att «heime».

Jenter tilsette i mottak har opplevd å ikkje bli respektert av gutar og menn med annan kulturell bakgrunn. Nokre plassar hadde dei nytta nettopp den kulturbaserte respekten for eldre ved å invitere ein eldre mannleg slektning som har vore med på å orientere den unge i kva som er akseptabel åtferd i Noreg.

Det siste av møta handla om traume og korleis ein kan forstå korleis det er å leve med dei. Norskopplæring og fotballtrening kan vere døme på viktige bidrag for å hindre at kriseopplevingar gjer folk sjuke. Når vi høyrer ordet traume, tenkjer vi fort at dette må handterast av lege eller psykiater. Det er viktig å tidleg få identifisert barn som har opplevd alvorlege traume slik at desse kan få rett tilvising, men for dei fleste med lette og moderate traume er lokale tilbod det aller beste.

Vi trur kommunane har fått nyttige perspektiv på å utvikle arbeidet sitt på dette feltet. Vi vil halde fram med læringsnettverket basert på innspela deira.

Kommuneøkonomi i ubalanse – reservane minkar!

Av Kåre Træen, Publisert måndag 5. desember 2016

Kommunane er i sluttfasen av budsjettarbeidet for neste år og økonomiplanen for dei neste fire åra. Samanlikna med gjennomsnittet for landet gir framlegget til statsbudsjett for 2017 låg vekst for fleirtalet av kommunane i fylket. Dette har ulike årsaker; endringar i inntektssystemet, svak folketalsvekst eller at kommunen får eit lågare utgiftsbehov og derfor skal bli rimelegare å drifte. I tillegg får fleire av kraftkommunane store reduksjonar i inntekter frå kraftverksemder. Sjølv om kommunane har fått ekstra skatteinntekter i 2016, fører dette samla sett til at mange av kommunane våre har eit krevjande arbeid med å få til eit budsjett og ein økonomiplan i balanse.

God økonomisk planlegging og styring over tid, er ein viktig føresetnad for å skape ein berekraftig og sunn økonomi, og eit nødvendig grunnlag for å levere gode tenester til innbyggjarane. Lurer du på om kommunen din har fått til dette? Svaret skal du finne i rekneskapsbalansen til kommunen med utfyllande analysar og vurderingar i årsmeldinga. Balansen viser m.a. kor mykje eigendelar, midlar, fond, oppsamla underskot/overskot og gjeld kommunen har, som eit resultat av drifta over mange år. Særleg viktig er det at kommunen har klart å opparbeide seg ein buffer gjennom frie fond og at gjelda ikkje har blitt for stor samanlikna med driftsinntektene.

For kommunar som manglar midlar til å få budsjettet i balanse i 2017 og framover, registrerer vi at det er fristande for dei folkevalde å «kjøpe seg litt tid» gjennom å bruke tidlegare oppsparte midlar som står på frie fond i balansen. Dette er ei kortsiktig og dårleg løysing med bruk av eingongspengar, som berre utset problemet fordi kommunen framleis brukar meir midlar enn den har i løpande inntekter.

Fri driftsfond i prosent av inntekter

Kjelde: Kostra-tal konsern 2015

Slike kortsiktige løysingar reduserer eller tømmer kommunekassa for ein viktig og nødvendig økonomisk buffer. Kommunar bør ha ein buffer som utgjer minst 5 prosent av driftsinntektene. Kva kan skje når kommunen ikkje lenger har ein buffer i frie fond? Ikkje alt går som planlagt for kommunane heller, utgiftene kan bli høgare eller inntektene lågare enn budsjettert. I slike tilfelle er det nødvendig  å ha ein buffer, elles kan det fort bli raude tal i rekneskapen som seinare må dekkjast inn att i løpet av dei neste to åra. Klarer ikkje kommunen ei planlagt inndekning, er Robek neste stoppestad.

Vår erfaring er at kommunar som hamnar i Robek gjer det nettopp fordi det skjer hendingar som fører til at utgiftene aukar eller inntektene blir lågare enn budsjettert, og at kommunen ikkje har ein buffer til å møte slike hendingar. Derfor er det viktig at kommunane ikkje brukar opp sine økonomiske reservar i saldering av budsjettet, men at det må liggje att ein tilstrekkeleg buffer om det skulle oppstå noko uføresett som gjer det nødvendig å bruke av den!