Barn som pårørande

Av Per Steinar Stensland, Publisert måndag 12. juni 2017

Når mor eller far er sjuk, går det som regel ut over barna. Ny forsking viser at både foreldre og barn ønskjer at fastlegen tek opp foreldrenes sjukdom.

Frå 2010 er helsepersonell pålagde å ivareta behovet for informasjon og naudsynt oppfølging som mindreårige barn kan ha når ein av foreldra har psykisk sjukdom, rusavhengigheit eller alvorleg somatisk sjukdom.

Barn og vaksen.

Kor vanleg er det at barn er pårørande til desse gruppene? I ein norsk tettstad med 6000 innbyggjarar er det nær 1400 barn under 18 år. Av desse lever 23 prosent eller 300 barn til ein kvar tid saman med pårørande som har psykisk liding av moderat til alvorleg grad. Seks prosent av dei, om lag 90 barn, har minst ein pårørande med betydeleg rusproblem og om lag 50 barn lever med at mor eller far har alvorleg somatisk sjukdom.

Fastlege Frøydis Gullbrå har nyleg forsvart eit doktorarbeid om fastlegar sitt arbeid med desse barna. Nokre av funna hennar har interesse også for andre hjelparprofesjonar i kommunal helse- og sosialteneste.

Barn som har vakse opp i desse familiane opplevde ofte ein lite føreseieleg kvardag, og dei hadde oftare enn andre barn eigne helseplager. Trass i gode intensjonar, klarte ikkje alltid foreldra å skape ein trygg kvardag for dei. Både foreldra og ungdommane uttrykte at dei ynskte at fastlegen skulle anerkjenne deira forsøk på å skape ein normal kvardag, og på same tid forstå at dei var i ein situasjon med ekstra byrder på grunn av sjukdom eller rus.

Desse ungdommane var ikkje ofte innom fastlegen, og då helst med fysiske plager. Dei ønskte gjerne at fastlegen tok opp heimesituasjonen. Dei syns det var vanskeleg å ta opp dette sjølv, også om dei kunne ha behov for støtte og informasjon. For å snakke om situasjonen heime trengte dei å bli invitert til det av ein hjelpar dei hadde tillit til. Foreldra uttrykte same behov for råd om å støtte og informere barna, men vegra seg også for å ta dette opp med fastlegen.

Fastlegane uttrykte at dei var i ein god posisjon for å kjenne att barn i risiko og for å gi råd til foreldra. Rammene i allmennpraksis, med korte konsultasjonar med vekt på pasienten som er til stades, kunne hindre dette arbeidet. Det same kan fastlegen si frykt for å gi ekstra byrder til foreldre som strevar.

Ungdommane og foreldra etterlyste at legen også kunne ta opp vanskelege tema frå livssituasjonen deira som ikkje direkte vart etterspurt i konsultasjonen. Slike tema kan vere krevjande å ta opp. Men barn i utsette livssituasjonar kan trenge at helsepersonell utvidar tenkinga om kva dei kan snakke med barn om. Ikkje minst må helse- og sosialpersonell lære korleis dei kan ivareta barna i vanskelege samtaler.

Lova er lite kjend hjå helsepersonell utanfor sjukehus. Gjer deg kjend med lova og barn sine rettar!

Legg att ein kommentar


Kommentarar må ha fullt namn under. Vi gjer merksam på at sjikanerande innlegg vert fjerna.