Arkiv for juni 2018

Takk til fylkeslegen vår

Av Anne Karin Hamre, Publisert fredag 29. juni 2018

I dag er det siste arbeidsdagen til fylkeslege Per Stensland før han byrjar eit nytt tilvære som pensjonist, etter over 40 år som lege i Vesterålen, Botswana, Sogndal og til slutt som fylkeslege hjå Fylkesmannen i Sogn og Fjordane. Vi har mykje å takke Per for, og eg vil særleg trekkje fram tre eigenskapar:

Breiddekunnskapen og eit brennande engasjement for distriktsmedisin
Det er ikkje opplagt at unge legar vil til Sogn og Fjordane for å gjere karriere. Per Stensland har bidrege godt med å leggje tilhøva til rette, gjennom nettverk og kurs for turnuslegar, ALIS-prosjektet, pilotprosjekt om legevakt i distrikt, eit langvarig engasjement i Nasjonalt senter for distriktsmedisin Ikkje minst har han vore ein tydeleg talsmann for distrikta sine føresetnader og behov i dialogen med nasjonale styresmakter. Det var heller ikkje tilfeldig at det var han som i ein kronikk i Aftenposten frå 2017 sparka i gang debatten som framleis går, om fastlegeordninga er i ferd med å bryte saman. For dette langvarige arbeidet og sterke engasjementet for distriktsmedisinen vart han i 2014 heidra med Anders Forsdahls minnepris, etter nominasjon frå Universitetet i Bergen. Nominasjonen vart avslutta med desse orda: «Han har sterke kontaktskapande eigenskapar og er eit usedvanleg raust medmenneske og kollega».

Parallelt med legearbeid og spesialisering i samfunns- og allmennmedisin, har Per Stensland drive med forsking og fagutvikling, og vart i 2013 professor ved Universitetet i Bergen.

Per er flink med folk
Per Stensland har heile vegen vore oppteken av at godt legearbeid òg handlar om god kommunikasjon med pasienten, og dette var tema for doktorgradsavhandlinga hans frå 2003. Då Helsedirektoratet opna for prosjekt for å styrke brukarinvolvering i tilsynssaker, var Per raskt frampå for å få etablert eit slikt prosjekt her i embetet. Å møte folk ansikt til ansikt, lytte til dei og snakke med dei, krev ressursar, men det gir folk ei betre oppleving, sjølv om utfallet av saka kanskje ikkje blei som dei hadde håpa på.

Ein bidragsytar i leiinga av embetet
Per Stensland har evna til å tenkje heilskap og å ha det store overblikket. Difor har eg personleg sett stor pris på å ha han med i leiargruppa, og å ha han som diskusjonspartnar i vanskelege saker. Han har teke initiativ til å utvikle arbeidsmåtane våre, til dømes korleis læringseffekten av tilsyn kan aukast. Han har òg vore aktiv i å søke samarbeid på tvers av avdelingane våre og med andre etatar, mellom anna for å styrke arbeidet med helseberedskap og arbeidet for utsette barn og unge.

I dag tek vi farvel med ein klok, varm og raus kollega. Takk for engasjementet og arbeidet for å gje folk i Sogn og Fjordane eit likeverdig helsetilbod, og lukke til som pensjonist, Per!

IMG_3926

Beredskap mot atomhendingar

Av Stig Morten Tengesdal, Publisert onsdag 27. juni 2018

Tanken om at vi kan verte råka av ei atomhending kan verke fjern for mange av oss. I det daglege er vi gjerne meir opptekne av utfordringar knytt til flaum og skred. Den siste tida har det også vore stor merksemd rundt skogbrannfaren. Felles for slike hendingar er at erfaringa viser at dei vil råke oss frå tid til annan, og at dei nokre gongar får store konsekvensar. Kva så med risikoen for atomhendingar? Ein del får gjerne assosiasjonar til forholdet mellom Donald Trump og Kim Jong-un, og har kjent på redsla for at verda skal vere på randa av atomkrig.

Risikoen for atomhendingar handlar om meir enn dette. Kjernekraftulykka i Tsjernobyl er eit eksempel på ei hending som fekk svært alvorlege konsekvensar og som framleis kastar lange skuggar. Det har no gått over 30 år sidan ulykka, men norske strålevernstyresmakter gjennomfører til dømes årlege kontrollar av radioaktiv forureining i sørsamiske område. Det er difor eit uttrykk i kjernekraftindustrien som seier at «a nuclear accident anywhere is a nuclear accident everywhere.»

Norske strålevernstyresmakter meiner at sannsynet for at vi skal verte råka av ei atomhending er liten. Samstundes er det eit faktum at det finst kjernekraftverk i våre nærområde som representerer ein særleg risiko, fordi dei byrjar å verte gamle og i dårlegare forfatning. Allierte reaktordrivne fartøy er jamlege i norske farvatn og hamner, det går transportar med radioaktivt materiale langs norskekysten og reaktordrivne isbrytarar seglar i våre nærområde. Det har vore uønskte hendingar dei seinare åra som viser at potensialet for at noko kan gå gale er til stades. Det er difor viktig at vi har eit medvite forhold til risikoen for atomhendingar og at vi er budde på å handtere ei eventuell hending.

Kommunane er det lokale fundamentet i samfunnstryggleik- og beredskapsarbeidet og har også ansvar for beredskap mot atomhendingar. Tidlegare denne månaden hadde vi ei øving med åtte kommunar. Scenarioet var inspirert av eit reelt slep av eit russisk kjernekraftverk, som gjekk frå St. Petersburg, via norskekysten, til Murmansk i april. Det var ikkje atombrensel om bord og transporten gjekk på alle måtar som planlagt. I scenarioet vårt la vi til grunn at det kunne vere atombrensel om bord, og at det på grunn av havari i dårleg vêr var fare for eit radioaktivt utslepp. Kommunane vart såleis utfordra på å diskutere ei rekkje relevante problemstillingar ved ei atomhending.

Vi meiner slike øvingar er nyttige for å avdekke både sterke og svake sider ved atomberedskapen. Fylkesmannen er det regionale leddet i atomberedskapen og er pålagt eit viktig samordningsansvar. Vi ønskjer å ha merksemd på slike hendingar, og å styrke kunnskapen på dette området. Difor vil atomberedskap også vere eit sentralt tema når vi inviterer kommunane til ein konferanse om samfunnstryggleik og beredskap til hausten.

«Eg beklagar»

Av Per Steinar Stensland, Publisert onsdag 13. juni 2018

Det er vanskeleg å vere den som har gjort feil. I to tidlegare blogginnlegg har eg sett på reaksjonar mot helsepersonell etter uønskte hendingar og helsepersonells situasjon når dei får ei tilsynssak.

Denne bloggen tek opp korleis helsepersonell og leiarar kan handle for å hjelpe den som har ansvar for ei uønskt hending, og om mogleg, gjere det mindre vanskeleg å ha gjort feil.

Uønskte hendingar er eit leiaransvar. Leiaren for det kommunale helsesenteret eller sjukehusavdelinga har ansvar for at tilsette har trening i å kunne samtale om feilhandlingar og nesten-feilhandlingar internt i avdelinga. Dette føreset at ein definerer omgrepet uønskte hendingar breitt nok til at ein får erfaring i å snakke om feil som noko som skjer i vår avdeling. Det føreset ὁg at avdelinga har oversikt over uønskte hendingar, ikkje berre for å melde dei i avviksystemet, men for å diskutere dei internt med sikte på å finne førebyggande tiltak som kan fungere lokalt. Ein annan føresetnad er at leiaren kan snakke om eigne feil. Slik tydeleg lokal leiing vil gi avdelinga eller helsesenteret tryggleik til å tilby pasientar at ei klagesak kan rettast lokalt til sjukehus eller kommune. Pasienten kan ha tillit til klagebehandlinga.

Helsepersonell må forvente at leiar tek tak både i pasienten som har opplevd ei uønskt hending og helsepersonellet som er ansvarleg for hendinga. Helseleiarar har ikkje alltid vore villige til å ta vare på den siste gruppa, og dei har med rette frykta å kunne bli fryst ut i somme faglege miljø. Tida for dette må vere over, den som har ansvar for ei uønskt hending har krav på leiarstøtte.

Når helsepersonellet opplever å gjere ei feilhandling med negative konsekvensar for pasientar, vil dei også trenge annan støtte. Ektefelle, kjærast og venner kan vere til god hjelp. I ein slik krisesituasjon vil likevel mange også ha behov for å møte ein person som kan gi fagleg baserte motførestillingar til eigne tankerekker. Gode studievenner kan by på slik hjelp. Legeforeningens støttekollegaer er legane sitt profesjonaliserte motstykke til slike venner.

Med slik krisestøtte vil det kunne vere mindre vanskeleg for helsepersonellet sjølv å møte pasient eller pårørande på ein ivaretakande og profesjonell måte. Då vil det også vere mogleg å seie «eg beklagar» at du ikkje fekk den diagnostikken og behandlinga som vi i ettertid ser ville vore rett. Som vi tidlegare har vist, er årsaksforholda ved uønskte hendingar ofte samansette. Det er slett ikkje alltid rett for helsepersonell å ta skuld – å unnskylde seg. Men vi kan beklage at det gjekk gale.

Å beklage er å seie seg lei for det som skjedde. Det hjelp ikkje å seie seg lei for at den andre opplevde at ein sjølv var ufin eller handla som ein gjorde (slik politikarar til tider gjer). Det må handle om sjølve hendinga, elles vert beklaginga retta mot pasienten, og det var vel ikkje meininga?

Ei ny undersøking har funne at ein lege i gjennomsnitt kommuniserer 13 medisinske avgjerder i løpet av ein konsultasjon. Jamvel om helsepersonell har god kunnskap og jobbar i gode system, vil feilvurderingar og mistydingar førekome. Profesjonell handsaming av personar som opplever å stå midt oppe i ei krise som følgje av ei uønskt hending, vil bidra til å styrke pasienttryggleik i helsetenesta.

IT-forum for framtida

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert onsdag 6. juni 2018

For nokre veker sidan takka eg for meg som leiar for IT-forum Sogn og Fjordane, etter seks år i styret, dei siste tre som leiar. Det var ein vemodig augneblink, og eg kjem til å sakna arbeidet.

I mi tid i styret har eg fått augo opp for kor viktig IT-forum er for utviklinga av fylket, og kor unikt det er med eit så langvarig og tett samarbeid mellom privat og offentleg sektor. Me finn ikkje IT-forum i andre stadar av landet, men mange skulle ønska seg noko liknande.

Eg trur alle no har innsett at internett og digitalisering er kome for å bli. Smarttelefonar og nye elektroniske duppedittar vert ein stadig viktigare del av oss på område etter område. For å hengja med og gjera våre bygder og samfunn i stand til å dra nytte av den digitale revolusjonen, er det avgjerande å ha ei kraft som utan eigeninteresse arbeider for at fylket skal liggja langt framme i utviklinga.

IT-forum vart skipa i 1995. Korleis ville fylket vårt truleg vore utan dette samarbeidet?

  • langt færre ville hatt fiber i heimen sin – særleg utanfor tettstadane
  • avdelinga i Difi på Leikanger som har nasjonalt ansvar for digitalisering av offentleg sektor, ville ikkje eksistert
  • Fylkesmannen ville neppe hatt nasjonalt ansvar for utvikling og drift av nettsider og sakshandsamingsløysingar
  • fylket ville neppe ha innført digital meldingsutveksling mellom fastlegar, helseføretak og pleie- og omsorgstenestene i kommunane
  • IT-verksemdene ville vore forutan ein viktig møteplass og inspirasjonskjelde
  • kommunane ville lege lengre tilbake i arbeidet med å ta i bruk velferdsteknologi
  • arbeidet med digital meldingsutveksling mellom staten, kommunane og innbyggjarane ville kanskje stått i ro
  • barnehagar og skular ville ikkje møtt kvarandre for å bli inspirert til å ta i bruk digital teknologi.

Bilete er teke i samband med opninga av ei ny IT-utdanning i Førde. Foto: Katrine Sele / Høgskulen på Vestlandet.

Viktigaste suksessfaktoren med IT-forum er å samla ulike samfunnsaktørar til å arbeida for felles mål, fristilte frå eigeninteresser, økonomisk vinning og sektorvise oppdrag. Saman definerer aktørane problema, set mål og prioriterer tiltak for å løysa dei. Metoden er også teken i bruk på andre område og er kalla «Sogn og Fjordane-modellen». Gjennom denne modellen får IT-forum langt betre resultat enn nokon av aktørane kvar for seg kunne drøyma om.

Eit døme er at ingen hadde teke det på alvor dersom ein av aktørane åleine hadde gått til høgskulen og bede om ei ny IT-utdanning. Med alle medlemsverksemdene i ryggen vart initiativet frå IT-forum frå 2014 teke imot med opne dører frå høgskulen og også av Innovasjon Noreg, Sparebanken Sogn og Fjordane og INU, som gav økonomisk støtte. Næringslivet slutta heilhjarta opp, og IT-utdanninga startar hausten 2018 i Førde, ved Høgskulen på Vestlandet.

Viktigaste utfordring framover for IT-forum, er å finna ein plass i det nye fylket. Så langt har me fått signal frå Hordaland om at dei er nyfikne på og positive til å ta inn IT-forum-konseptet. Men korleis det eignar seg for eksport, står framleis att å sjå.

Eg ønskjer det nye styret og ny leiar Anne-Mette Hjelle lukke til med det vidare arbeidet.