Arkiv for november 2017

Vi må bu oss på «eldrebølgja»

Av Kåre Træen, Publisert fredag 10. november 2017

Kommunane er midt i budsjettarbeidet for neste år og økonomiplanen for dei neste fire åra. I kontakt med kommunane og gjennom media opplever vi at både administrasjonen og politikarane står ovanfor vanskelege og tøffe prioriteringar for å få til ein realistisk balanse i kommuneøkonomien framover. Utgreiingar og debattar går både om ulike innsparingar og auka inntekter i drifta og kva investeringar som skal gjennomførast dei nærmaste åra. For at politikarane i kommunestyra i desember skal gjere vedtak som er realistiske innanfor kommunen sitt handlingsrom og til det beste for innbyggjarane, treng politikarane eit godt grunnlag for sine avgjerder.

Endringar i befolkninga har mykje å seie for korleis ein kommune skal planlegge og prioritere framtida med omsyn til tenester og investeringar. Vi veit at dei nærmaste 10-20 åra får landet ein sterk vekst i talet på eldre personar, det vi til dagleg omtalar noko lettvint som «eldrebølgja». Dette har vi visst om lenge. I stortingsmelding nr. 25 (2005-2006) sa regjeringa at endringar i utviklinga av befolkninga inneber at talet på eldre over 80 år vil auke med om lag 50 prosent frå 2020-2030, frå 220 000 til ca. 330 000 personar. Nyare tal viser ei utvikling til 350 000 i 2030, altså at talet på eldre over 80 år blir høgare enn det som tidlegare er lagt til grunn. Mange eldre er ein ressurs for kommunane, men ein sterk auke i talet på eldre vil òg klart bety auka utgifter og andre utfordringar innan pleie- og omsorgstenester for kommunane. Dette er illustrert i statsbudsjettet 2018 som vart lagt fram i førre månad, og viser at dei samla utgiftene for kommunane veks med om lag 2,5 mrd. kroner årleg som følgje av endringar i befolkninga (storleik og alderssamansetting). Veksten i utgifter vil vere uendra fram mot 2020, men deretter viser anslaga ein gradvis auke slik at veksten vil utgjere nær fem milliardar pr. år når vi nærmar oss 2030 (TBU november 2016 kap. 9.3 side 100). Dette er meir enn ei dobling frå dagens auke, og om lag 2/3 av veksten kjem som følgje av fleire eldre. Dette skjer samtidig med at bidraget frå oljeinntekter blir lågare og gjev strammare offentlege budsjett.

Kjelde: Etter data frå SSB-statistikkbanken befolkningsframskrivingar hovudalternativ (MMMM)

Kjelde: Etter data frå SSB-statistikkbanken befolkningsframskrivingar hovudalternativ (MMMM).

Kva er så stoda for Sogn og Fjordane? I dag bur det vel 6000 personar over 80 år i fylket. Framskrivingar viser at dette vil auke til 8600 i 2030 og 11500 personar i 2040. Dette utgjer ein auke på ca. 40 prosent til 2030, og nær ei dobling fram mot 2040. Det særeigne for vårt fylke er at vi samanlikna med landet er fleire eldre sett i høve til personar i yrkesaktiv alder. Dette vil bli forsterka framover, slik at vi blir høvesvis færre som bidreg med inntekter og arbeid for gode tenester til fleire eldre. Kommunal- og moderniseringsdepartementet har i denne samanhengen utarbeidd eit verktøy som illustrerer framtidig tenestebehov i kommunane. Informasjon om endringar i befolkninga må vere tilgjengeleg i kommunale planar. Dette for at administrasjon og politikarar skal kunne vurdere kva slike endringar får av konsekvensar for drift og investeringar, og at kommunane ikkje brukar opp handlingsrommet med andre store investeringar fram til «eldrebølgja» kjem.

Syt for å bestemme sjølv: Lag ei framtidsfullmakt medan du kan

Av Anne Kristin Eitungjerde, Publisert fredag 3. november 2017

Er du av typen som ønskjer orden på livet? Då kan det vere lurt å bestemme no kven du vil overlate styringa til, og korleis du ønskjer ting skal ordnast, dersom du blir så sjuk at du ikkje kan ta standpunkt sjølv.

Ei framtidsfullmakt er kort sagt di eiga vilje som er skrive ned, og blir sett i verk av nokon du stolar på når tida er inne. Tanken er at dei fleste veit best sjølv korleis økonomien og livet skal ordnast i framtida dersom ein blir sjuk, både med tanke på seg sjølv og dei som står ein nær.

I ein framtidsfullmakt kan du regulere kven som skal vere hjelparen din, eller fullmektigen som det  kallast. Då slepp resten av familien  å lure på det, og du slepp også at Fylkesmannen oppnemner ei verje som kanskje ikkje kjenner deg særleg godt. Slik sett er framtidsfullmakta eit privat alternativ til verjemål, der du sikrar at ein du har tiltru til forvaltar dine interesser på den måten du ønskjer.

Skriving_960_720_Pixabay

Foto: Pixabay

Til dømes kan du skrive ned kva som skal skje eller ikkje skje med hus og anna formue, og bestemme i kva grad det er aktuelt å gi forskot på arv. Fullmektigen kan også gi gåver på dine vegner, i tråd med det du ønskjer eller har brukt å gjere. Har du ei verksemd som skal driftast, kan du bestemme kven som skal tre inn for deg dersom du sjølv blir ute av stand til det. På det personlege området kan du la hjelparen din ta avgjerda om kvar du skal bu.

Mange veit ikkje at formuen i stor grad blir låst dersom Fylkesmannen skal ha ansvaret for å passe på ho. Så dersom du vil at familien eller andre skal få gleda av verdiane dine om du skulle bli dement eller utsett for ei ulukke, er altså ei framtidsfullmakt løysinga.

Dersom du trur at dette er noko for deg rår vi til at du gjer deg kjend med formkrava. Du finn også mykje anna informasjon på vergemal.no Ein advokat vil eventuelt kunne hjelpe deg med å sette opp framtidsfullmakta.