Arkiv for mai 2015

Store skilnader i gjeldssituasjonen for kommunane i Sogn og Fjordane!

Av Marit Lunde, Publisert måndag 18. mai 2015

Høge investeringar kombinert med eit lågt rentenivå over fleire år, har ført til ei auke i den langsiktige gjelda for fleire av kommunane i fylket vårt. Ved utgangen av 2014 utgjorde samla gjeld for kommunane i fylket 8,8 mrd., mot 7,3 mrd. kroner ved utgangen av 2010. Det er store skilnader mellom kommunane, eksempelvis har Hornindal auka gjelda med 75,3 % og Hyllestad med 66,9 % dei siste fem åra, medan Lærdal måtte ta grep etter fleire år med auke, og har no ei moderat utvikling på 6,5 %.

Gjelda er teken opp for å finansiere investeringar i eigedomar, anlegg, utstyr og maskiner. For nokre av kommunane betyr auken at ein stadig større del av dei kommunale inntektene blir brukt til å betale renter og avdrag.  Kommunane sin handlefridom vert redusert, og det vert stadig mindre pengar att til tenesteyting til innbyggjarane, avsetning til fond og til eigenfinansiering av investeringar.

Langsiktig gjeld i prosent av brutto driftsinntekter er eit nøkkeltal som blir brukt for å måle kommunens gjeldsbelastning, dvs. kor store rente- og avdragsutgifter som blir belasta kommunens driftsbudsjett.  Delar av den langsiktige gjelda vert videreformidla som lån til privatpersonar og noko står att som ubrukte lånemidlar. Mykje av den langsiktige gjelda er nytta til investeringar innanfor vatn, renovasjon og avløp (VAR), der kommunane etter sjølvkostprinsippet får dekka desse kostnadene gjennom gebyr frå innbyggjarane.  Noko av gjelda knyter seg til lån der staten kompenserer delar av renteutgiftene og også i enkelte høve avdrag. Resten er gjeld som kommunen sjølv må finansiere.

I kommuneproposisjonen 2016 er gjeldsutviklinga spesielt omtala.  På landsbasis utgjer samla langsiktig gjeld i kommunesektoren ca. 410 mrd. kroner.  Tek ein hensyn til kompensasjonsordningar,  sjølvkostordningar og ubrukte lånemidlar,  utgjer summen som kommunane må dekke sjølve, ca. 250 mrd. kroner. Modellen nedanfor er utarbeidd av KMD og viser korleis gjelda er samansett og kor mykje den renteeksponerte delen utgjer.

Modellen er utarbeidd av KMD og viser korleis gjelda er samansett og kor mykje den renteeksponerte delen utgjer.

Modellen er utarbeidd av KMD og viser korleis gjelda er samansett og kor mykje den renteeksponerte delen utgjer.

Kommunane bør analysere gjeldsporteføljen sin for at både administrasjonen og dei folkevalde skal få eit nyansert bilde av korleis gjelda er samansett, og kor risikoutsett gjelda til kommunen er. Viktige faktorar for å vurdere risikoener befolkningsutvikling, utsikter til framtidig inntektsvekst, inntektsnivå og økonomisk handlingsrom.

Landssnittet for langsiktig gjeld i prosent av brutto driftsinntekter er på 98 %. Tilsvarande tal for Sogn og Fjordane er 86 %, noko som er svært positivt. Berre åtte av våre kommunar ligg over landssnittet.   Aurland har lågast gjeld med 45 %, medan Førde har høgast med 135 %. Det er ikkje dermed sagt at dei kommunane som ligg «på topp» har for høg gjeld – ein må sjå på samansetjinga og  vurdere kor stor del den risikoutsette delen i gjeldsporteføljen utgjer.  Dei av kommunane som har god kontroll og styring, positive driftsresultat, god likviditet og positiv folketalsutvikling kan ha høgare gjeld i periodar. Andre som slit med folketalsnedgang, og difor låge inntekter og lite likvide midlar, treng å analysere kor mykje gjeld som er forsvarleg å ha, og planlegge ut frå dette.

Vi oppfordrar difor kommunane om få inn meir utfyllande informasjon om gjeldsporteføljen og konsekvensar ved ytterlegare opplåning, både i budsjett- og økonomiplan.

Nasjonal dugnad for å busetja flyktningar!

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert onsdag 13. mai 2015

Kommunane i landet vert stadig flinkare til å ta imot flyktningar som har fått opphaldsløyve. I fjor vart heile  7 784 personar busette i landet, ein auke frå 5 486 i 2011 og 6 541 i 2013. Likevel sat det ved utgangen av mars framleis 5 226 personar, av dette 681 born, i norske mottak og venta på busetjing.

Dette var altså personar som har fått opphaldsløyve i Noreg. Dei ventar på å få seg ein eigen heim, på å kunna ta seg arbeid, på å kunna byrja på skule eller utdanning, eller rett og slett på å byrja på det nye livet sitt. I gjennomsnitt er ventetida no 9,1 månader frå flyktningen får opphaldsløyve, til han eller ho får flytta ut av mottak og til ein eigen heim.

Frå Syria opplever me den verste flyktningkatastrofen i verda sidan andre verdskrigen, der dei fleste lever i flyktningleirar i grannelanda. Noreg har vedteke å ta imot 1 500 kvoteflyktningar derifrå i  2015, og det har kome framlegg om å ta imot endå fleire.

Barne- og familieminister Solveig Horne sende i april ut brev til alle landets ordførarar og bad dei svara på kor mange flyktningar kommunen kan busetja i 2015 og 2016. Samstundes har regjeringa dei siste åra auka integreringstilskota som følgjer med kvar flyktning, og også auka tilskota Husbanken løyver til utleigebustader. I bloggen Vi må bli betre på busetjing og integrering frå januar 2014 har me gjort greie for dei vanlegaste grunnane til ikkje å ta imot flyktningar, og kva ordningar staten har for å bøta på desse. Som peikt på då, meiner kommunar som har systematisert busetjing av om lag 15 flyktningar årleg, at det løner seg økonomisk. Seinare har altså dei økonomiske ordningane vorte betra.

I ei tid der halvparten av kommunane i fylket har folkenedgang, medan folketalet vert ein stadig viktigare faktor i inntektssystemet til kommunane, kan busetjing av flyktningar vera ein måte å styrka tenestetilbodet i ein kommune. Det er neppe tilfeldig at dei kommunane som har høgast folkevekst i fylket, gjerne er dei som tek imot flest flyktningar.

Sogn og Fjordane kjem best ut for dei fleste levekårsindikatorane, som til dømes skuleresultat for grunnskulen, fråfall i vidaregåande skule, yrkesdeltaking, arbeidsløyse, levealder og livsstilssjukdommar. Ut frå dette burde me også ha dei beste føresetnader for å ta imot og integrera flyktningar som byrjar livet på nytt.

Kan me ta vår brorpart av den nasjonale dugnaden?