Anne Karin Hamre
Innlegg av Anne Karin Hamre
Anne Karin er fylkesmann i Sogn og Fjordane. Ho er statsvitar, og har tidlegare arbeidd som journalist, høgskulelektor og assisterande fylkesmann. E-post, Heimeside

Nye tider i kommune-Noreg

Publisert onsdag 14. juni 2017

Etter ein lang debatt og ei særs spennande avstemming, vedtok Stortinget 8. juni ny kommunestruktur for landet. Då kommunereforma starta i 2014, hadde vi 428 kommunar. Vedtaket i Stortinget reduserer talet på kommunar med 74, til 354 kommunar.

I Sogn og Fjordane er 12 kommunar, altså nær halvparten, involverte i fem kommunesamanslåingsprosessar. Det betyr at 56 prosent av innbyggjarane i fylket får ein ny kommune. Alle prosessane har vore ulike. Jølster, Gaular, Førde og Naustdal kom tidleg i gang, medan nye Kinn kommune vart vedteken heilt på tampen og med det særtrekket at Flora og Vågsøy har ein kommune på over 800 kvadratkilometer mellom seg.

Vegen vidare er no at Fylkesmannen skal kalle inn til felles kommunestyremøte, der hovudtema er namn på den nye kommunen, kor mange representantar det nye kommunestyret skal ha, og samansetjing og funksjon for fellesnemnda som skal førebu samanslåingane 1.1.2020.

Vi har kalla inn dei fire Sunnfjordkommunane til møte på Skei 21. juni. Dagen etter vert det felles kommunestyremøte for Balestrand, Leikanger og Sogndal i Balestrand på føremiddagen, og for Eid og Selje på Eid om ettermiddagen. Felles kommunestyremøte for Flora og Vågsøy vert i august, medan det er Fylkesmannen i Møre og Romsdal som kallar inn til felles kommunestyremøte mellom Volda og Hornindal. Etter at kommunestyra har gjort vedtak om namn, fellesnemnd og representantar og nytt kommunestyre, vert vedtaka sendt over til Kommunal- og moderniseringsdepartementet. Om kommunane ikkje kjem til semje på alle punkt, tek departementet avgjerd.

Når kommunane har gjort like vedtak om fellesnemnda, kan nemndmedlemmene starte arbeidet med å byggje den nye kommunen. Det er ein stor jobb som skal gjerast. Ein heilt ny organisasjon skal utformast, og tilsette skal takast i vare med omsyn til rettar og involvering. Budsjett og heile det mangfaldige kommunale planverket skal samordnast. Det same skal ymse administrative system, ikkje minst på arkiv- og IKT-sida. Interkommunale samarbeid må vurderast. Kommunane må informere godt heile vegen til alle som vert påverka av samanslåingsprosessen – tilsette, lag og organisasjonar, næringsliv og innbyggjarar.

Kommunekartet slik det ser ut i dag.

Når mange kommunar no går inn i omfattande prosessar som krev tid og merksemd, må staten ta omsyn. Internt har vi starta ei drøfting av korleis vi skal leggje opp kommunedialogen og det kommuneretta arbeidet, der vi både tek  omsyn til kommunar som skal slå seg saman, og  til at vi får ein struktur med større strekk i feltet. Mange kommunar vert større, men vi vil framleis ha mange små kommunar som på mange område er avhengige av interkommunalt samarbeid. Dette er tema som vi vil drøfte med kommunane framover. Sidan Fylkesmannen i Sogn og Fjordane 1.1.2019 vert slått saman med Fylkesmannen i Hordaland, vert kommunedialogen òg eit viktig tema i drøftingane vi skal ha med dei fram mot samanslåinga.

Eg ønskjer alle våre 12 kommunar som no går inn i eit stort arbeid med kommunesamanslåing, lukke til. Vi er budde på å bidra med råd og rettleiing.

Frivillige er nøkkelen til god integrering

Publisert tysdag 9. mai 2017

Lokalsamfunna våre endrar seg i takt med auka innvandring. Distriktskommunar som for 10-15 år sidan var utan innvandrarar, er no blitt multikulturelle og internasjonale. For eit distriktsfylke som Sogn og Fjordane, har innvandringa gjort at vi har snudd ei negativ folketalsutvikling.

Innvandrarar representerer nye idear, arbeidskraft som vi treng, og eit spennande mangfald. For å få fram dette potensialet, er det nokre barrierar som må forserast. Dei handlar om språk, kultur, kunnskap, uro for det som er framandt, mangel på møteplassar, og prioriteringar.

Feiring av statsborgarseremonien 1. april 2017. Foto: Oskar Andersen

Feiring av statsborgarseremonien 1. april 2017. Foto: Oskar Andersen

Godt integreringsarbeid er eitt av dei viktigaste samfunnsprosjekta i Noreg i dag. Her spelar kommunane og frivillige heilt avgjerande roller. Politisk og administrativ leiing i kommunen må prioritere dette. Alle sektorar må involverast. Integrering høyrer like mykje heime i plan og næring som i sosialtenesta. Kommunen må lage møteplassar, og leggje til rette for at frivillige kan gjere ein innsats.

I arbeidet med å lage mangfaldige og inkluderande lokalsamfunn trur eg det er det viktig å sjå etter kva vi har felles. Loveleen Brenna, samfunnsdebattant og tidlegare leiar av foreldreutvalet for grunnopplæringa, er oppteken av dette. Ho snakkar godt om kva som bind oss saman, og korleis vi ofte har meir kunnskap enn vi trur. Vi må berre bruke han:

- Vi likar alle å lære nye ting, å meistre

- Vi vil gjerne bli sett og akseptert for den vi er

- Vi vil gjerne høyre til, vere ein del av eit fellesskap

- Vi vil vere til nytte, og oppleve at nokon treng oss

I dag møtest tilsette i offentleg sektor og frivillige for å diskutere korleis fysisk aktivitet kan bidra til betre inkludering i barnehage, skule og i fritida. På konferansen i Sogndal vil Robin Dale Oen fortelje om glede og utvikling gjennom meistringsopplevingar. Saba Berhane er ei av mange mødrer som er engasjert i frivillig arbeid. Ho vil fortelje om kvifor det er viktig for henne å bidra til fellesskapet. Flora handball og Kaupanger fotball har arbeidd godt med inkludering, og vil bidra med erfaringar.

Sogn og Fjordane er eit fylke med lange og gode tradisjonar for frivillig innsats. No må vi mobilisere alle som ønskjer å bidra til at innvandrarar får brukt ressursane sine i lokalsamfunna våre. Det offentlege må leggje til rette, men vi er heilt avhengige av frivillig innsats. Dette klarer vi!

Betre akuttberedskap i barnevernet

Publisert onsdag 8. februar 2017

Den kommunale barneverntenesta har ansvar for at barn får naudsynt hjelp og vern. På dagtid er det oftast lett å få hjelp, men på kveldstid og i helgane må det vaktordningar til.

Under halvparten av kommunane i landet har ei formalisert ordning med operativ barnevernvakt etter kontortid. Ingen av kommunane i Sogn og Fjordane har ei slik ordning.

Nokre kommunar har uformelle bakvaktordningar med telefonnummer som politiet kan ringe etter kontortid. I andre kommunar har ikkje politiet hatt nokon å kontakte om dei har stått overfor ei krise med eit barn som treng hjelp. Eit barn eller ein ungdom som treng akutt hjelp, må få det frå nokon med utdanning og erfaring.. At det i mange tilfelle blir politiet eller ein barnevernleiar på fritida som må handtere ein vanskeleg situasjon, er ikkje ei haldbar ordning. Vi må få på plass ein betre akuttberedskap for barnevernet i fylket vårt.

Barne- og likestillingsminister Solveig Horne har i fleire brev til kommunane understreka at barn har rett til hjelp i akutte krisesituasjonar uavhengig av kvar i landet dei bur, og mint om at kommunane har ansvar for å ha ein tilstrekkeleg beredskap etter kontortid. Fleire kommunar i vårt fylke har teke kontakt med Fylkesmannen for å få konkretisert kva ein tilstrekkeleg beredskap inneber. Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet har kome med ei klargjering, der dei seier at alle kommunar må ha ei formalisert ordning med tilstrekkeleg og rett kompetanse også etter vanleg kontortid.

Barn med koffert.

Små kommunar, høge kostnader og ulike behov, gjer at ei døgnopen barnevernvakt med spesialkompetanse i kvar kommune er vanskeleg å få på plass. Då må kommunane i det minste ha ei formalisert bakvaktordning slik at andre instansar er sikre på å nå nokon med barnevernfagleg kompetanse.

Vi tok i fjor haust kontakt med alle kommunane for å høyre korleis dei arbeider med å få på plass ein betre akuttberedskap. Fleire kommunar i Sogn, Sunnfjord og Nordfjord er i gang med å utgreie interkommunale vaktordningar. Samstundes har vi fleire kommunar som ikkje er kopla på desse prosessane. I vårt fylke er interkommunalt samarbeid einaste løysinga, og framover vert det viktig å sikre at alle kommunane tek del i samarbeida om akuttberedskap. Det vil òg vere viktig å dra nytte av erfaringar frå andre fylke vi kan samanlikne oss med, t.d. Barnevernvakta i Steinkjer og omegn, som fleire kommunar i Nord-Trøndelag etablerte i 2014.

Akuttberedskap i barnevernet er tema på strategikonferansen til KS i dag, og vi følgjer opp med å invitere fagfolk og leiarar i alle kommunane på barnevernleiarsamlinga 19. april til å drøfte korleis dette best kan organiserast i vårt fylke. Fylkesmannen er innstilt på å bidra med skjønsmidlar til å etablere av ordningar med barnevernvakt. Målet må vere at vi ved utgangen av 2017 er langt betre rusta til å hjelpe barn, uansett når på døgeret krisa skjer.

Støtte til Vestlandsregionen

Publisert måndag 28. november 2016

I 2013 feira vi at Sogn og Fjordane hadde vore eige fylke i 250 år. Tre år seinare diskuterer vi samanslåing med Hordaland og Rogaland til ein stor vestlandsregion. For alle med varme kjensler for dette vakre og mangfaldige fylket vårt, er dette ei stor og vanskeleg sak. Kva vinn vi, og kva taper vi ved å gå inn i ein større region? Kvifor skal vi inn i noko større? Vi, som ligg i rett ende av dei fleste statistikkar som handlar om livskvalitet, og som er robuste fordi vi klarer å samarbeide?

Sist gong det bles ein regionvind over landet, var på byrjinga av 2000-talet. Vestlandspolitikararar ville samle Vestlandet til eitt rike, for å ta opp kampen mot sentraliseringa av makt til Oslo. Det vart arrangert vestlandskonferansar, og begeistringa for regionprosjektet var stor i starten. Så kom lokaliseringsdiskusjonane, og det heile braut saman.

I tida som har gått, har Oslo og resten av det sentrale Austlandet hatt ein kraftig vekst, og balansen mellom dei ulike landsdelane er vorten skeivare.

Vi har eit spennande og variert næringsliv på Vestlandet, men vi treng eit større mangfald. Straumen av nyutdanna frå universiteta og høgskulane på Vestlandet over fjellet mot aust, er framleis stor. Mediemakta og premissgjevarane finn vi stort sett i Oslo. Her vert dei fleste deltakarane i viktige råd og utval henta frå. Og her finn vi departementa og dei fleste direktorata og tilsyna.

E 39 bidreg til større bu- og arbeidsområde og til å binde Vestlandet tettare saman. Men det er framleis mykje ugjort. Nyleg plasserte ei undersøking Hordaland og Sogn og Fjordane på botn i vegkvalitet. Det stod ikkje veldig mykje betre til i Rogaland.

Skal vi få til meir satsing på infrastruktur, næringsutvikling og på å byggje attraktive bu- og arbeidsområde på Vestlandet, treng vi meir samarbeid som er tufta på fastare strukturar enn t.d. Vestlandsrådet.

Kart over den nye vestlandsregionen. Foto: Skjemdump frå NRK

Kart over den nye vestlandsregionen. Foto: Skjemdump frå NRK

Det hadde nok vore logisk først å få avklart ein framtidig kommunestruktur og oppgåver til nye regionar før det vart teke stilling til å endre dagens fylkeskommunar. Men politikken blir ofte til gjennom kompromiss, slik er det òg med regionreforma.

Dei vala vi gjer, må ta utgangspunkt i at det er eit fleirtal på Stortinget som ønskjer færre og større fylkeskommunar. Vi må òg ha med oss at det er ei rekkje andre strukturprosessar som vert gjennomførte uavhengig av regionreforma.

Stortinget har vedteke ei regionreform, og regjeringa har som utgangspunkt at landet skal delast inn i om lag ti folkevalde regionar. Det skjer samstundes ei rekkje strukturprosessar i den regionale staten, der folketal er eit viktig prinsipp for korleis strukturane skal leggjast. Sidan 1990-talet har ei rekkje regionale statsetatar gått frå ei fylkesinndeling til ein regioninndeling. I dag er det berre att Fylkesmannen, Nav og Innovasjon Norge som femner om Sogn og Fjordane. Strukturen for fylkesmannsembeta og Nav sine regionkontor er under utgreiing, og begge utgreiingane peiker så langt mot ein regionmodell der Sogn og Fjordane ikkje vert ei eiga eining. Dersom det vert utfallet, kan det svekke grunnlaget for å oppretthalde Sogn og Fjordane fylkeskommune.

På mange måtar beklagar eg det, fordi eg meiner Sogn og Fjordane på veldig mange område demonstrerer at vi står oss godt som eige fylke. Vi er handlekraftige og ubyråkratiske. Ei ny administrativ eining sett saman av tre tidlegare fylke, byr heilt klart på ein risiko for at vi kan verte meir byråkratiske og mindre handlekraftige. Likevel er det viktig at dette fylket deltek aktivt i debatten og i utforminga av det nye Vestlandet, ikkje minst for å halde dette fylket samla inn i ein større region.

Etter å ha vege fordelar og ulemper opp mot kvarandre, konkluderer eg med å støtte intensjonsplanen om ein vestlandsregion med ei desentralisert forvalting .

Ein viktig føresetnad for ei vellukka samanslåing, er at byane i vest forstår at dei er avhengige av omlandet sitt, og klarer å byggje bru mellom by og land. Viss Bergen og Stavanger blir seg sjølve nok, vil vi aldri lukkast.

Klimafylket Sogn og Fjordane

Publisert onsdag 24. februar 2016

2015 vart det tredje våtaste og det tredje varmaste året i Noreg sidan 1900. I vår region merkar vi alt fleire dagar med regn, at regnet vert meir intenst, oftare og kraftigare flaumar, fleire jordskred og færre dagar med snødekke i låglandet.

Hjå Fylkesmannen jobbar vi med eit prosjekt vi har kalla Klimaløftet. Måla er ambisiøse. Vi vil bidra til betre rettleiarar og planleggingsverktøy for kommunane. Vi vil styrke samarbeidet med ulike kompetansemiljø i fylket. Vi vil arbeide for at Sogn og Fjordane markerer seg som klimafylket nasjonalt, og delta i internasjonalt klimasamarbeid. Vi er på god veg.

Saman med Vestlandsforsking, som er prosjektleiar, deltek vi i eit arbeid om å utvikle eit nettbasert verktøy for korleis omsynet til klimasårbarheit kan handterast i arealplanprosessane i kommunane. Prosjektet Klimaverktøy for kommuneplanleggjarar er finanisert av Norges forskningsråd sitt KLIMAFORSK-program.

Skader etter flaumen i Flåm i 2015. Foto: Christian Rekkedal/FMSF

Skader etter flaumen i Flåm i 2015. Foto: Christian Rekkedal/FMSF

Høgskulen i Sogn og Fjordane har klima som tema i fleire studieprogram, og har brei støtte i fylket i arbeidet med å etablere ei masterutdanning i klimatilpassing.

Saman med KS, Vestlandsforsking og tre regionar i Romania deltek vi òg i eit internasjonalt samarbeid om å utvikle strategiar og handlingsplanar for å tilpasse oss til eit klima i endring. Tidlegare har vi saman med fylkeskommunen, Flora kommune og Vestlandsforsking delteke i det internasjonale klimatilpassingsprosjektet Clim-ATIC, der vi m.a testa ut ny teknologi for å gje informasjon til folk i eit kriseråka område.

Regionale verksemder i Sogn og Fjordane, som Fylkesmannen, fylkeskommunen, Vestlandsforsking, Høgskulen, Statens vegvesen, NVE, Norsk Bremuseum og Red Cross Nordic United World College har gode tradisjonar for å samarbeide og byggje kunnskap om klimaendringar. No går vi saman om å arrangere ein nasjonal konferanse om klimaomstilling. Korleis skal vi planleggje for eit endra klima, kva inneber det grøne skiftet i praksis, og korleis skal Noreg bidra til å følgje opp Paris-avtalen? Dette er sentrale tema på konferansen i Sogndal 3. – 4. mai, med spennande innleiarar som Helge Drange frå Bjerknessenteret, Kristin Halvorsen frå CICERO senter for klimaforskning og Karen O’ Brien frå Universitetet i Oslo. Vi tjuvstartar 2. mai med klimaekskursjon frå Sogndal til Fjærland, og innlegg om korleis klimaendringar påverkar landbruket og klimautstillingar ved Bremuseet og elevar frå UWC.

Eg oppmodar alle som er interesserte i klimaomstilling om å setje av desse mai-dagane, og delta i drøftingar om viktige tema som handlar om framtida vår!

Skuleresultat – ingen grunn til å kvile på laurbæra

Publisert tysdag 5. januar 2016

Den store merksemda om skuleresultat dei siste åra, har gjort mange stolte over fylket vårt. Så lenge det har vore publisert statistikk om grunnskulepoeng og nasjonale prøvar, har Sogn og Fjordane lege i landstoppen saman med Oslo og Akershus. Den vanlege forklaringa er at elevar sine skuleprestasjonar heng saman med utdanningsnivået til foreldra, men dette gjeld ikkje for Sogn og Fjordane.

Mange nasjonale medium har sett søkelys på Sogn og Fjordane-paradokset. Nettartikkelen der kunnskapsministeren synte til Sogn og Fjordane, vart likt og delt på sosiale medium av svært mange frå fjordfylket.

Det er gjennomført eit stort forskingsprosjekt, Lærande regionar, for å finne forklaringar på kvifor elevane i Sogn og Fjordane presterer så mykje betre enn elevar i andre distriktsfylke. Her blir det peikt på fleire forklaringar, som ein sterk tradisjon for lærarutdanning, meistring av både nynorsk og bokmål, stort foreldreengasjement i skulen og ein sterk samhandlingstradisjon mellom aktørane på skulefeltet.

Kulturar og tradisjonar som ikkje vert haldne ved like, varer ikkje evig. Gode skuleresultat krev høg merksemd og hardt arbeid heile tida. I skuggen av forskingsprosjektet og alle lovorda om Sogn og Fjordane, har det vore ei utvikling som gjer at vi for all del ikkje må lene oss tilbake og bli for sjølvgode. Gapet mellom Sogn og Fjordane og det nasjonale snittet for skulepoeng, har vorte mindre. Fylket har halde seg på same nivå, men fleire andre fylke har løfta seg. Nasjonale prøvar syner at stadig fleire 5. klassingar i fylket, særleg gutane, er på det lågaste meistringsnivået i lesing. I fjor var 30,1 prosent av elevane på dette nivået, og vi er her blant dei dårlegaste fylka. Vi ser òg at det er store skilnader mellom skulane i fylket.

Leseforståing er ein grunnleggjande dugleik i alle fag, og det er heilt avgjerande at kommunane våre tek den negative utviklinga på alvor. Det må byggast ein kultur for å bruke skuleresultata til å betre undervisninga og til å lære av dei beste skulane, og kommuneleiinga må ha oversyn over stoda i skulane. Vi må aldri undervurdere kor viktig god leiing er, verken den faglege, administrative eller politiske leiinga av skulane våre.

KS, Høgskulen og Fylkesmannen i Sogn og Fjordane gjennomførte i 2012 programmet Den gode skuleeigar, med god deltaking frå kommunane og fylkeskommunen. Målet med programmet var å gje folkevalde og administrativt tilsette auka kunnskap og ferdigheiter i å styre skulane. Dette arbeidet, som starta i Sogn og Fjordane, har danna mal for tilsvarande program i mange andre fylke.

Sidan sist har vi fått mange nye folkevalde og nye administrativt tilsette, og vi planlegg difor ein ny runde med Den gode skuleeigar. Eg oppmodar alle kommunane om å melde seg på, og ber ordførarar og rådmenn om å prioritere å delta. Utan at vi held ved like den gode kulturen og fyller på med kunnskap, risikerer vi at det som i dag er Skulefylket Sogn og Fjordane, forvitrar.

Asylsituasjonen: No må heile landet trå til

Publisert måndag 9. november 2015

Den store asyltilstrøyminga sidan i sommar har sett heile forvaltninga på ein hard prøve. Utlendingsforvaltninga og særleg kommunane i Østfold og Finnmark er hardt pressa. Kapasiteten i akuttmottaka i aust og i nord er sprengd, og no må resten av landet takast i bruk til raskt å skaffe asylsøkjarar tak over hovudet. Alle fylkesmenn har saman med kommunane kartlagt innkvarteringsmoglegheiter. Likevel har ikkje dette gitt nok kapasitet. No har vi fått eit nytt oppdrag om å kartleggje bygg som kan gje plass til så mange som 1000 personar i ein akuttfase. Vi håpar på eit like godt samarbeid med kommunane i denne kartlegginga som den førre, og vi håpar kommunane og innbyggjarane i fylket forstår kor vanskeleg situasjonen er.

Kva tiltak som skal gjennomførast for å avgrense talet på asylsøkjarar på sikt, er opp til regjeringa og Stortinget å avgjere. Men vi pliktar å ta hand om dei som alt har kryssa grensene våre.

Nasjonale styresmakter har til no vore varsame med å bruke ordet krise. Uansett om vi nyttar omgrepet «krise» eller «ein ekstraordinær situasjon», krev asyltilstrøyminga handlemåtar vi kjenner frå beredskap og krisehandtering. På alle nivå er det trong for handlekraft, samordning og leiing langt utover det vanlege. Det treng kommunane, som no går inn i ei krevjande tid, med raske mottaksetableringar og heilt nye krav til busetjing og integrering.

Samstundes må kommunar i dei regionane som til no ikkje har vore vertskap for akuttmottak, forstå at trykket må fordelast. Ordførarar har ei ombodsrolle og kan stille kritiske spørsmål på vegner av innbyggjarane. Men ordførar og andre folkevalde har òg eit ansvar for å syne leiarskap og formidle den ekstraordinære situasjonen vi no er i.

Eg ber særleg om forståing for kor avgjerande det er at vi klarer å ta hand om dei einslege mindreårige asylsøkjarane. Pr. no er det etablert mottak for denne gruppa på Skei, i Sogndal og i Førde, og eit omsorgssenter for barn under 15 år i Florø. Fleire mottak er under etablering, og om kort tid kan det bety nær 500 fleire barn og unge i fylket. Når opphaldsløyve er gitt, treng dei ein kommune å bu i. Fleire vil trenge ein fosterheim. Eg håpar kommunane vil stille opp for desse barna.

Fylkesmannen kallar inn kommunane til telefonmøte førstkomande onsdag om asylsituasjonen. Dagen etter møter vi UDI, IMDi, Bufetat, Husbanken, Politiet, Nav, fylkeskommunen og KS til eit møte om korleis vi på regionalt nivå kan samarbeide til beste for kommunane. Vi har laga ein nettstad der vi samlar informasjon om asylsituasjonen. 16. og 17. desember inviterer vi kommunane til ei samling, der regionale etatar vil informere om asylmottak og busetjing av flyktningar. Sogn og Fjordane har gode tradisjonar for å løfte i flokk. No trengst det at vi hentar fram denne evna.

Bli med på dugnad for regnskogen!

Publisert fredag 16. oktober 2015

18. oktober får du besøk av ein bøssebærar som ber om pengar til TV-aksjonen. I år går pengane til Regnskogfondet, som jobbar med å berge dei siste store områda med regnskog i verda. Sjølv om regnskogområda ligg lang borte frå oss, påverkar dei livet vårt meir enn vi kanskje trur.

Regnskogen pumpar varm luft frå ekvator opp til oss her i nord, og bidreg til å skape det klimaet vi kjenner. Regnskogen bremsar klimaendringane på grunn av evna til å lagre milliardar av tonn med karbon. Menneske over heile verda har fått behandling med medisinar som er laga av planter frå regnskogen. Dette biologiske skattkammeret rommar det desidert rikaste plante- og dyrelivet i verda, og 260 millionar menneske lever i regnskogområda.

Regnskog - Foto Antoine Hubert

No er regnskogen under hardt press. Gruvedrift, oljeutvinning, kvegdrift, vegbygging, kraftutbygging og palmeoljeplantasjar har gjort at dette eineståande økosystemet er vorte halvert i løpet av dei siste 50 åra. Konsekvensen er at viktige artar vert utrydda, klimaendringane skjer raskare og mange menneske misser livsgrunnlaget.

Når verda no opplever ei enorm flyktningkrise, vil mange kanskje tenkje at regnskogen er eit mindre viktig føremål å støtte. Men om vi ikkje klarer å stogge raseringa av regnskogen, bremse klimaendringane og dei verste scenarioa i FN sitt klimapanel slår til, vil det bli uleveleg i mange delar av verda som no er tett busett. Då vil vi oppleve ei klima-flyktningkrise av ufattelege dimensjonar.

Regnskogfondet jobbar med å redde dei siste store områda med regnskog i verda. Pengane frå årets TV-aksjon skal gå til konkrete prosjekt i Brasil, Peru, Indonesia, Papua Ny-Guinea og DR Kongo. H:M Kong Harald har synt stort engasjement i arbeidet for å berge regnskogen, og er i år høg beskyttar for TV-aksjonen. Folk i Sogn og Fjordane har tradisjon for å støtte sterkt opp om TV-aksjonen. Eg håpar de tek godt i mot bøssebærarane på søndag!

Har du tid til ein flyktning?

Publisert måndag 7. september 2015

Flyktningkrisa og bilete av desperate menneske på flukt over Middelhavet, vekkjer sterke kjensler. Når vi ser bilete av døde barn på strendene, er det vanskeleg å vere passiv. Mange reiser til Hellas for å hjelpe. Flyktningmottaka fløymer over av innsamla klede og leiker. Lag og organisasjonar samlar inn pengar. Det vert oppretta facebook-grupper der dei som vil bidra, kan melde seg.

Det er avgjerande at alt dette engasjementet vert møtt på ein god måte, og omsett til eit krafttak for flyktningar. Her må kommunar, frivillege organisasjonar og flyktningmottak på bana og fortelje korleis folk kan bidra. Mottaksleiaren for Jølster mottak har lagt ut ei konkret liste på facebooksida Refugees welcome to Sogn og Fjordane. Øvst på lista står menneskelege ressursar – menneske som kan setje av tid. Tid til å ta med nokon på fjelltur, bærtur, fisketur, spele kort og arrangere bakekveld.

Mange stadar har Røde Kors ei ordning med flyktningguidar, som er vegvisarar i lokalsamfunna for flyktningar. Vi veit at norsk- og samfunnskunnskap er avgjerande for integrering og arbeid. Men introduksjonsprogrammet gir ofte ikkje nok trening. Altfor mange flyktningar saknar nokon å snakke norsk med, og dei saknar hjelp til å knekke alle dei sosiale kodane som er sjølvsagde for dei som er fødde og oppvaksne i Noreg. Difor trengst det fleire møteplassar og menneske som har tid å avsjå.

Talet på einslege mindreårige asylsøkjarar som kjem til Noreg har auka sterkt i år. Vi har fått eit mottak for denne gruppa på Skei i Jølster, og 1. oktober skal eit mottak vere klart i Førde. Einslege mindreårige asylsøkjarar har rett på ein representant, som er ei form for verje. Fylkesmannen har ansvar for å rekruttere verjer. Dei som kan tenkje seg å ta på seg dette viktige vervet, må difor ta kontakt med oss.

Noreg må bu seg på å ta i mot eit aukande tal flyktningar framover. Når så mange no ønskjer å bidra, må kommunar, lag og organisasjonar fortelje kva som trengst og kvar folk kan ta kontakt. Bruk nettstaden, sosiale medium og media!

Vestnorsk fjordlandskap – 10 år med verdsarv

Publisert måndag 24. august 2015

I 2005 vart Vestnorsk fjordlandskap – Nærøyfjordområdet og Geirangerfjordområdet -innskrive på Unesco si verdsarvliste. Bakgrunnen er den særeigne kvartærgeologien og at dei er mellom verdas vakraste fjordlandskap, med heilt eineståande kvalitetar. Sjølv ein innfødd vestlending som meg vert bergteken når eg ferdast i desse landskapa. Vestlandsfjordane er òg fleire gonger vorte kåra til verdas beste reisemål av National Geographics.

Verdsarv er den delen av verda sin natur- og kulturarv som har så stor verdi for menneska, at FN har bestemt at dei skal takast vare på slik at òg komande generasjonar skal få oppleve dei. Noreg har åtte verdsarvstadar. I vårt fylke har òg Urnes stavkyrkje verdsarvstatus. Å ha område som ekspertar har kåra til heilt unike i verdssamanheng i fylket vårt, gjer oss stolte. Men denne statusen forpliktar.

På tur opp den bratte Rimstigen frå Bakka ein sommardag, slo det meg kor travel båttrafikken nede på Nærøyfjorden var. Sognefjorden har mange fjordarmar som er langt fredelegare enn verdsarvfjorden. Turiststraumen gir inntekter og livsgrunnlag for dei som skal bu i verdsarvområda heile året, men set samstundes naturen og miljøet under press. Støy og ureining frå cruiseskipa er kjelder til irritasjon for mange fastbuande. Dei store selskapa prøver i aukande grad å få hand om guiding og transport på land.

Berekraftig turisme og besøksforvaltning var tema for eit seminar i Flåm førre veke, som samla deltakarar frå næring, politikk og forvaltning. Fanny Douvere, som koordinerer dei marine verdsarvområda hjå Unesco, og to representantar frå Glacier Bay i Alaska, vitja òg Nærøyfjordområdet. Glacier Bay har mykje til felles med Vestnorsk fjordlandskap. Dei imponerte med måten dei har stilt miljøkrav til cruiseselskapa, og krav om avgrensingar på trafikken. Vissa om at kvalitetane i Glacier Bay er i særklasse, gjer at dei let selskapa konkurrere om å få innpass. Deira utfordring er at cruiseselskapa har hand om heile verdikjeda, det er lite lokal involvering og verdiskaping, og ikkje heilårsbusetnad i området.

Noko av det som gjer det vestnorske fjordlandskapet så særmerkt, er at folk bur her og set sitt preg på landskapet. Slik må det òg vere i framtida. Vi må sikre at lokale verksemder får sin del av verdiskapinga frå turismen. Vi må aldri kome dit at lokalsamfunna vert tomme kulissar for turistindustrien. Men vi har noko å lære av amerikanarane når det gjeld sjølvtillit. Verdsarvfjordane våre er eineståande, og då må vi tore å stille krav til miljøomsyn og bruk av lokale verksemder.

Bilde av Nærøyfjorden frå Beitelen. Foto Tom Dybwad

Bilde av Nærøyfjorden frå Beitelen. Foto Tom Dybwad