Haavard Stensvand
Innlegg av Haavard Stensvand
Haavard har vore fylkesberedskapssjef sidan 2005. Han har bakgrunn frå politiet, og har m.a. vore lensmann, lærar ved Politihøgskulen og etterforskar ved Kripos. E-post, Heimeside

Når det som ikkje bør skje likevel skjer

Publisert måndag 31. august 2015

Denne sommaren skjedde det igjen. Ikkje berre éin, men to gonger var det brann i vegtunnelar i fylket. Først Skatestraumstunnelen så Gudvangatunnelen. Media henta raskt fram historiar frå brannen i Gudvangatunnelen i 2013. Til Bergens Tidende fortel Frode Pedersen om korleis han og dottera Celine opplevde dramatikken: «Hadde eg ikkje halde ho i handa hadde eg mista ho. Me såg ingenting på grunn av røyken. Det einaste me høyrde var sporadiske skrik og bilar som krasja i fjellveggen».

Rapporten til Havarikommisjon frå mars i år seier at ingen personar har omkome som følgje av brann i vegtunnelar i Noreg, og at det kan gi inntrykk av at slike brannar ikkje er kritiske. Kommisjonen viser til at undersøkingane etter brannane i Gudvangatunnelen og Oslofjordtunnelen fortel noko heilt anna; trafikantane som vart fanga i røyken vart påført til dels svært alvorlege skadar.

I løpet av månaden skal vi evaluere korleis redningsarbeidet og krisehandteringa elles gjekk ved brannane i sommar. Evalueringsmøta skal først og fremst sjå på korleis samvirket mellom dei ulike aktørane fungerte. Erfaringa frå fleire uønskte hendingar viser at det her er eit forbetringspotensiale. Brannvesenet, helsevesenet og politiet må finne kvarandre, dele informasjon med kvarandre og etablere ei felles innsatsleiing. Og dei andre aktørane som har viktige roller under handteringa, t.d. den kommunale kriseleiinga, må òg ta del i kunnskapsdelinga. Det vert difor spennande å høyre korleis dette fungerte under dei to brannane.

Foto: Jon Kenneth Heltne
Bilde frå Brannen i Gudvangatunnelen for to år sidan. Foto: Jon Kenneth Heltne

Sjølv om det på to år har vore tre alvorlege hendingar i fylket, viser statistikken at det ikkje ofte er brannar i tunnelar. Problemet er at når det først brenn, kan følgjene verte svært alvorlege. Det er viktig at styresmaktene jobbar for heile tida å førebyggje tunnelbrannar, gjennom tekniske tiltak som gjer tunnelane tryggare, køyretøykontrollar m.v. På same måte må redningsetatane verte så dyktige som mogleg til å gjere sin del av jobben.

Eg meiner likevel at det er viktig å auke merksemda på den jobben som trafikantane sjølve må gjere når dei plutseleg kjem opp i ein tunnelbrann. I Havarikommisjonen sin rapport er det såkalla «sjølvredningsprinsippet» gitt brei omtale. I rapporten er det mykje god lærdom og mange råd som bør omsetjast i praktisk handling. Eitt viktig tiltak er å kunne gi informasjon til bilistar som er på veg inn i tunnelen, eller allereie er komne inn, om kva dei bør gjere. Vi bør få på plass eit moderne varslingssystem som kan gi informasjon og kommunisere med folk via SMS.

Saman med dei 65 andre som vart fanga i røyken i Gudvangatunnelen, overlevde både Frode Pedersen og dottera. Med stor fare for sitt eige liv gjorde redningsmannskapa ein fantastisk innsats for å redde folk. Tilfeldigheiter og flaks gjorde i tillegg sitt til at det gjekk bra. Det er viktig av vi tek lærdom av hendingane. Og det er viktig at vi ikkje baserer tunnelberedskapen på at tilfeldigheiter og flaks skal avgjere om det går liv eller ikkje.

På tide å møtast på samvirkelaget?

Publisert måndag 6. juli 2015

Mange er opptatt av samfunnstryggleik og beredskap, og det er bra. Vi har eit samfunn der det i det store og heile er veldig trygt å bu. Det er likevel fint at mange jobbar for at det skal verte endå tryggare og trivelegare.

Sogn og Fjordane har vore gjennom mange alvorlege hendingar dei seinaste åra. Ein av dei viktigaste lærdomane er at det er svært viktig med eit godt samarbeid mellom aktørane som er involvert i handteringa. Aktørane må finne kvarandre når det skjer uønskte hendingar, dei må snakke saman og dei må finne løysingar saman. På beredskapsspråk heiter det samvirke. Fleire stortingsmeldingar har understreka samvirkeprinsippet som eit berande prinsipp for korleis vi skal jobbe med samfunnstryggleik i Noreg.

Samvirke og samarbeid på tvers av organisatoriske grenser

Merksemda omkring beredskapsarbeid gir seg òg utslag i at det vert arrangert mange store møte og konferansar om temaet. For dei som er ivrige til å reise på slikt, kan det verte mange og lange dagar i konferansesalar rundt omkring på norske hotell. Og så kostar det skjorta både å reise og å delta. Så langt i år er eg t.d. invitert til samfunnstryggleikskonferanse i Stavanger, DSB sin samfunnstryggleikskonferanse i Oslo og brannvernkonferanse i same by. Innimellom og før og etter har Nasjonal sikkerhetsmyndighet tilbode deltaking på sin tryggleikskonferanse, Direktoratet for nødkommunikasjon på Nødnettdagane og KFB på totalforsvarskonferanse. Og det må heller ikkje gløymast at NVE inviterte til beredskapskonferanse i Kristiansand i mai. Siste halvår vil heller ikkje mangle tilbod. Vi kan t.d. reise på lokal sikkerhetskonferanse (agendakonferansen) i oktober og redningskonferanse i september. Og så kjem sikkert Helsedirektoratet til å invitere til den årlege helseberedskapskonferansen.

Eg håpar og trur at samvirke er eit tema som har gått, og vil gå igjen på fleire av desse konferansane. På nokre konferansar har vi til og med her frå fylket fått lov til å dele nokre erfaringar om det temaet. Det ser likevel ut til at samvirke og samarbeid om å lage fagkonferansar ikkje er noko som står høgt på sakskartet hjå nasjonale styresmakter. Då min eigen sjef, Anne Karin Hamre, deltok på helseberedskapskonferansen i fjor, lanserte ho ein idé om at i år burde fagdirektorata gå saman og arrangere ein «samvirkelagskonferanse». Det ville ha vore eit flott høve til både symbolsk og i praksis å vise at statlege styresmakter evnar å jobbe saman på tvers av organisatoriske grenser.

Ideen er så god at han fortener å verte lansert igjen. Det einaste argumentet i mot som eg klarar å sjå, er at hotella ønskjer gjester, og transportselskapa passasjerar.  Ha ein god og samvirkeleg sommar!

Trygg planlegging og planlegging for å gjere det trygt

Publisert onsdag 25. mars 2015

Terrorangrepa 22. juli sette den nasjonale beredskapen veldig tydeleg på den politiske dagsordenen. I tillegg til terrortrusselen, er utviklinga både internasjonalt og nasjonalt prega av krigføringa i Ukraina og auka spenning mellom Russland og Vesten.

Både geografisk og mentalt er det langt frå krig i Donetsk og terrorangrep i Jemen, til dagleglivet i kommunane i Sogn og Fjordane. Utfordringane i våre lokalsamfunn handlar vanlegvis om heilt andre ting enn krig og terror. Når vi med jamne mellomrom ser stormar som herjar, elvar som fløymer over og vegar som vert stengde på grunn av skred, gir det likevel meining å snakke om trongen for å sikre ein trygg kvardag for innbyggjarane.

For Regjeringa er oppfølginga av kommunane sine plikter etter sivilbeskyttelseslova ein hovudstrategi  for å gjere lokalsamfunna tryggare. Kommunane skal ha ein overordna analyse av risiko- og sårbarheit (ROS-analyse), som skal  oppdaterast minst kvart fjerde år. Dei skal òg ha ein beredskapsplan som er ajourført til ei kvar tid.

Fylkesmennene fører tilsyn med at kommunane fyller opp desse krava. Lova er relativt ny, og her i fylket har vi enno ikkje hatt tilsyn etter den i alle kommunane.  I dei tilsyna vi har hatt, har vi sett at det ikkje berre har vore lett å få på plass ein ROS-analyse. I fleirtalet av kommunane har vi difor konkludert med at formelle krav i lov og forskrift ikkje er oppfylte.

Dette var den viktigaste grunnen til at Fylkesmannen tilbaud ti kommunar å vere med i eit læringsnettverk for beredskapsplanlegging. Nettverket vart gjennomført i 2012-2013, med fem samlingar. Vi fekk besøk av flinke foredragshaldarar innanfor mange ulike tema, og kommunane jobba med analyse- og planprosessar både under og mellom samlingane . Vi gjennomførte òg ei øving.

Vi har no vore på tilsyn i fleire av kommunane som deltok, og ved fire av fem tilsyn har vi konkludert med at ROS-analysen oppfyller krav i lov og forskrift. Vi meiner difor at nettverket fungerte bra, og at kombinasjonen av å rettleie tett, å drive tilsyn og å tilby øvingar gir gode resultat.

DSB offentleggjorde for ei tid sidan tala frå den siste kommuneundersøkinga. Direktør Jon Lea kommenterte denne ved m.a. å seie at han uroar seg over at mange kommunar ikkje har gjort gode ROS-analysar, og at dei ikkje har øvd beredskapsplanen. Eg er glad for Lea si understreking av at det er viktig å gjere gode ROS-analysar. Analysar gir viktig og nødvendig kunnskap for både å kunne førebyggje og å handtere uønskte hendingar. Og øving er viktig for å trene, og for å skaffe ny lærdom om korleis kriser kan handterast.

Gjennom tilsyna og annan kontakt med kommunane, ser vi at det er rom for forbetringar i analysar og planar. Men når fylket har vore råka av uønskte hendingar, seinast under flaumen i fjor haust, har vi òg sett at kommunane jamt over er veldig flinke til å handtere situasjonen. Dersom det ikkje var slik, hadde eg òg vore uroa.

Beredskap i sommarvarmen

Publisert onsdag 13. august 2014

Ein god grunnberedskap, med evne til å møte kvardagens kriser, er viktig for òg å kunne møte dei store katastrofane. Kommunane treng å verte betre, men har likevel jamt over ei imponerande evne til å snu seg rundt og fungere som kriseorganisasjonar

Vi er i ferd med å leggje bak oss ein sommar der beredskap igjen var det alle vart opptatt av. Så langt ser det ut som om vi vart spart for eit terrorangrep her i landet denne gongen. Ser vi oss litt rundt i verda har sommaren likevel vore alt anna enn fredeleg. Og trusselen som PST fortalde oss om i juli viser berre at fredelege Noreg er ein del av ei verd som ofte er alt anna enn fredeleg.

Eg ser at terrortrusselen m.a. førte til avisoppslag om beredskap i norske kommunar. Er kommunane førebudde på å møte terror? Har vi ein lokal beredskap for dette? Det ville ha vore eit alvorleg brot på både sunn fornuft og alle lover og forskrifter om teieplikt, om vi som arbeider med beredskap skulle fortelje korleis vi bur oss på dette i Sogn og Fjordane. Det er likevel uproblematisk å seie offentleg at den evna vi til ei kvar tid har til å møte kriser i dagleglivet, òg er svært viktig for evna til å møte dei store katastrofane når dei måtte kome.

Fylkesmannen driv m.a. kriseøvingar for kommunane, og gjennom tilsyn ser vi på korleis dei  oppfyller lov- og forskriftskrav om beredskapsplikt. Dei aller fleste kommunane har ein jobb å gjere med å lage gode nok risiko- og sårbarheitsanalysar. Mange treng òg å gjere forbetringar i beredskapsplanane sine. Trass manglar og trong for forbetringar, må eg likevel få lov å seie at eg er imponert over den evna som kommunane jamt over har til å snu seg rundt og starte arbeidet med krisehandtering når det skjer ting. Seinast no i helga var kommunane i sving for å bu seg på moglege konsekvensar av ekstremvêret som var meldt. Og  i Luster var ikkje vinden meir enn så vidt stilna, før kriseleiinga og psykososialt kriseteam vart tungt involvert i tragedien på Nigardsbreen.

Vi ser dette gong etter gong når det skjer alvorlege hendingar; ordførarane våre står fram i media og fortel med enkle og forståelege ord kva det betyr når små og store tragediar råkar lokalsamfunnet. Og så ser vi korleis kommunen er raskt på pletten for t.d. å ta seg av pårørande og evakuerte. Berre det siste året hugsar eg hendingar i Aurland, Sogndal, Årdal, Lærdal, Stryn, Solund og Luster. Ha meg unnskyldt de andre som eg ikkje kjem på akkurat no.

NRK kunne denne veka fortelje om forskingsprosjektet til NTNU-stipendiaten Silje A. Andersen. Ho skal vere i Lærdal og sjå på korleis lokalsamfunnet både var budd på ei katastrofe, og korleis det klarte seg då den faktisk kom. I følgje NRK er temaet for forskinga m.a. å sjå på korleis lokalkunnskap spelar inn på evna til å handtere alvorlege hendingar. I debatten om organiseringar av beredskap, der robustheit har vore dominerande tema, trur eg at det er viktig å sjå på kva lokalkunnskap betyr. Robustheit er viktig, men kanskje handlar det om mykje meir enn storleik og spisskompetanse. Lokalkunnskap og samarbeidsvilje- og evne er òg noko som gjer ein organisasjon meir robust.

Så får vi heller håpe på at vi aldri treng å prøve i praksis om vi er så robuste at vi er i stand til å møte eit terrorangrep òg.

Framtida i ytre strok, dalstroka innanfor, langfjella, nord for Stad, sør for Stad og alle andre stader

Publisert onsdag 8. mai 2013

Ja, vi bryr oss om vêret. Vi syns synd på oss sjølve som måtte gjennom ein april månad der det på Vestlandet kom opp mot fire gonger meir nedbør enn normalt, og rundt tolv gonger meir nedbør enn i mars. At dette siste, i alle fall statistisk sett, skuldast at vi hadde eit fantastisk vêr i påskemånaden, har vi kanskje gløymt oppe i all sjølvmedkjensla.

Det er bra at vi er opptekne av vêret. Det betyr vel at vi er opptekne av klimaet òg, og det bør vi vere. Regjeringa la tysdag fram Stortingsmeldinga om klimatilpassing. Skildringane av kva klima vi kan vente i framtida, er ikkje egna til å skape noko stor kjensle av lukke. Og som miljøvernministeren så vidt var inne på då han la fram meldinga på Meteorologisk institutt; Vestlandet må rekne med å verte særleg utsett. Samanlikna med mange andre land, er vi likevel heldige på dette området òg. Mange stader på kloden vil konsekvensane av klimaendringane verte mykje meir dramatiske enn hjå oss.

Meldinga bør vere startskotet for at vi for alvor tilpassar oss til høgare middeltemperatur, auka nedbør, høgare havnivå, meir problem med overvatn, skred og flaumar. Regjeringa seier at eit grunnleggjande prinsipp for tilpassingsarbeidet, er at ansvaret for tilpassinga ligg til den aktøren som har ansvaret for oppgåva eller funksjonen som vert råka av klimaendringane. Klimatilpassing er med andre ord eit kollektivt ansvar, der innbyggjarar, familiar, private føretak, organisasjonar og det offentlege må ta tak. Styresmaktene har likevel eit særleg ansvar, og må først og fremst ta dette gjennom å drive god og langsiktig samfunnsplanlegging. Politikarar på alle nivå må gjere vegval som sikrar at det raskt kjem på plass konkrete tiltak og verkemiddel for å møte utfordringane.

Men om vi aldri så mykje tilpassar oss endringane, vil konsekvensane verte dramatiske dersom vi ikkje evnar å redusere utsleppa av klimagassar, og på den måten hindrar at temperaturen på kloden aukar endå meir. Det må ein stor, global dugnad for å få det til. Dugnadsarbeid har gode tradisjonar på våre kantar, og det burde såleis vere lett å få forståing for dette i fjordfylket. Klimapolitikk er likevel ikkje noko heitt tema i samfunnsdebatten, og det ser ikkje ut til å verte det i stortingsvalkampen heller.

Det er ikkje meir ein litt under halvtanna år sidan Dagmar slo ut store delar av fylket med vind, stormflod og store nedbørsmengder. Forskarane seier at det er for tidleg å seie om uvêret skuldast klimaendringane. Det er likevel ikkje tvil om at vi i framtida kjem til å oppleve denne typen problem både oftare og på ein endå meir intens måte. Det fortener vi ikkje, og langt mindre gjer dei det, dei som kjem etter oss.

Å få reise til ei perle

Publisert onsdag 16. mai 2012

Winston Churchill kalla i si tid Uganda «den Afrikanske perla». Mest truleg skuldast det at han såg at landet er svært vakkert, med grøne dalar, store sjøar og høge fjell. Både styresmaktene og turistnæringa i Uganda prøver å utnytte kallenamnet til å marknadsføre landet som turistmål. Dette året vert dei godt hjelpt av Lonely Planet, som har plassert det som nummer éin på lista over «Best in Travel»-landa for 2012.

I mars fekk eg vere med i ein liten norsk delegasjon til Uganda, saman med nokre tilsette i Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap (DSB) og Utanriksdepartementet (UD). Bakgrunnen for besøket var at norske styresmakter ønskjer Uganda som eit afrikansk pilotland for samarbeid om førebygging av humanitære katastrofar. DSB skal gi faglege råd til UD om korleis Noreg og Uganda kan samarbeide innanfor område som førebygging og handtering av naturulykker, og klimatilpassing. I dette er det òg interessant å sjå om regionale og lokale erfaringar frå Noreg kan overførast til Uganda.

Ein av lærdomane frå turen er at trass store skilnadar mellom Uganda og Noreg, er det veldig viktige likskapar. Innanfor ein del sentrale tema i arbeidet med samfunnstryggleik, som t.d. klimaverknader, naturulykker, førebygging og beredskapsplanlegging, tenkjer vi mykje meir likt enn eg trudde på førehand.

Vi var på eit besøk hjå styresmaktene i distriktet Bulambuli. Det ligg inntil nasjonalparken Mount Elgon, på grensa til Kenya. I dei bratte liene og fjellsidene er det i regntida store problem med jordskred, og seinast i fjor vart fleire titals menneske drepne då store skred sopte vekk hytter og skur der det budde folk. Både lokale styresmakter og sentralregjeringa var veldig opptekne av korleis det kan gå an førebyggje at skreda tek liv, og ønskjer svært gjerne å ta del i norske erfaringar.

Vi var òg på besøk ved fleire fakultet med Makerere universitetet i Kampala. Det er ein av dei eldste og mest prestisjefylte utdanningsinstitusjonane på det afrikanske kontinentet. Vi var der m.a. for å sjå om det er område knytt til samfunnstryggleik som det kan vere aktuelt å samarbeide med norske utdannings- og forskingsinstitusjonar om. På dette området er nok heller ikkje Noreg og Uganda så ulike; det ligg truleg viktige gevinstar i å få til ein betre flyt av kunnskapar og erfaringar mellom akademia og forvaltninga.

Reisa til Uganda var for meg òg ei utfordring for gamle førestillingar og oppfatningar av Afrika. Kall dei gjerne fordommar. Hadde eg for eit halvt år sidan vorten spurt om kva det første eg tenkte på når nokon sa «Uganda», ville eg truleg ha svart «Joseph Kony» eller «Idi Amin». Eg ville ikkje kunna fortelje at Kampala vert rekna som ein av dei aller tryggaste byane du kan reise til i Afrika. Og eg ville i alle fall ikkje visst kor venlege og imøtekomande ugandarane er.

Kanskje Sogn og Fjordane kan verte eit pilotfylke for å lære korleis ugandarane får gjester til å kjenne seg så velkomne? I så fall kan fylket verte ein endå trivelegare stad å reise til for turistar. Kan hende resultatet vert så godt at Lonely Planet skriv om det i 2013-utgåva?

Budd på det verste

Publisert måndag 14. november 2011

Eit søk på nettet gir massevis av tips til å verte betre i sykling, langrenn, fotball eller kva som helst anna idrett; “bli betre med mental trening”, “du vert ein betre syklist ved å trene styrketreningsøkter i tillegg til uthaldenheitstreninga” og “..eit viktig prinsipp innan trening er å trene på det du vil verte god på…”. Mange tilsynelatande svært gode tips, og heilt sikkert nokre mindre gode.

Vi som korkje har talent eller vilje til å hevde oss i noko som helst innan sport og idrett, får trøyste oss med tipsa i kategorien “nokre få minuttars gange kvar dag gir god helseeffekt”, og velrenommerte BBC si melding om at “ny forsking viser at all form for mosjon har ein helsemessig gevinst, uansett kor ofte ein trenar”.

Det er nok ingen tvil om at fornuftig trening er bra, uansett kva nivå du er på, eller har lyst til å kome på.  Den same bodskapen har relevans for veldig mange andre sider av livet òg. Ikkje minst når vi skal handtere ei oppgåve litt utanom det vanlege, gjerne under stressande forhold. Å trene på å takle ein uvant situasjon er på mange måtar kjernen i alt beredskapsarbeid. Ein viktig del av treninga er å førebu seg gjennom å lage ein plan. Planen må m.a. handle om korleis oppgåvene skal fordelast mellom spelarane på laget, og korleis vi skal kommunisere både internt og med dei som er rundt oss.

Denne veka møtest Fylkesmannen, Helse Førde og nesten alle kommunane i fylket for å trene saman på å takle utfordringar knytt til helse- og sosialtenester. Helsedirektoratet har laga ei øving med eit scenario som vil utfordre deltakarane på målet for all helseberedskap; å verne innbyggjarane si helse, og å oppretthalde tilbodet om nødvendig helsehjelp under kriser og katastrofar.

Krisa kan t.d. vere at det er svært dårleg vêr og at straumen vert borte. Det er ikkje noko ukjent problemstilling i eit fylke der det i vinter omkom to menneske i eit hus som vart teke av sørpeskred, og der 40-50 menneske måtte evakuere frå husa sine ei julinatt, fordi eit ekstremregn laga ein gedigen flaum.

Både Balestrand kommune og Stryn kommune har altså ferske erfaringar med ekstreme situasjonar.  Ingen veit når eller kvar noko vil skje neste gong. Det vi veit er at ting vil skje, og at det vil vere utfordrande å takle situasjonane når dei kjem. Men treninga vi skal gjennom denne veka vil vere eit bidrag til å gi både kondisjon og, ikkje minst, mental styrke til å møte utfordringane.

Publikum på ei kvar fotballbane har ei forventning om at laget skal vere best når det gjeld – det skal levere varene. Innbyggjarane i ei kvar kommune må ha lov til å forvente at laget gjer sitt beste for å levere livsnødvendige tenester, sjølv om stormen rasar og skredet har tatt vegen. La oss trene på det.

Nordavind frå alle kantar?

Publisert torsdag 12. mai 2011

Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap (DSB) presenterte nyleg ein rapport om “det nasjonale risikobildet”.

Dei fleste tema som vert omtalt er veldig aktuelle for vårt fylke òg. Naturhendingar er gitt brei merksemd, og Sogn og Fjordane har gjennom tida hatt sin del av ekstremvêr og skred. Klimaendringane gir all grunn til å tru at det i framtida oftare vert dagar med sterk nedbør, som igjen vil gi auka problem med t.d. flaumar og jordskred. Andre tema som er omtalt i rapporten har vi òg erfaringar med. Eksplosjonen ved Vest Tank i 2007 er nemnt spesielt.

Direktør Jon A. Lea i DSB presiserer at rapporten syner kva som kan skje i Noreg, ikkje kva som vil skje. Det kan vere ei nyttig påminning. Det er ein fare for at vi som arbeider med samfunnstryggleik vert litt blenda av kor utsett samfunnet kan vere i gitte situasjonar. Når arbeidskvardagen handlar om å tenkje på fare for skred, flaumar, straumbort og ulykker, kan det vere lett å verte som Kjell Aukrust sin Ludvik. Aukrust omtalar figuren som “personleg pessimist” og hans bodskap til omverda er alltid “Det er fali’ det!”.

Vi lever i eit alt for trygt samfunn til å kunne late tanken på det farlege få øydeleggje kvardagen. Det er likevel viktig å ta på alvor tilrådingane som rapporten kjem med. På viktige område går det an å gjere val som bidreg til å redusere risiko, eller omfanget av skaden dersom ei hending skulle skje. God arealplanlegging og rett dimensjonering vil vere viktige tiltak for å gjere lokalsamfunn meir robuste i møtet med ulike påkjenningar. Beredskapsplanlegging og system for varsling er døme på tiltak som kan redusere negative konsekvensar.

På dei fleste område har kommunane ei sentral rolle med både førebygging og beredskap. Fylkesmannen har for nokre dagar sidan skrive til naudetatane og Statens vegvesen, og minna dei på kommunane si viktige rolle når det skjer alvorlege hendingar. Vi har peika på at det difor er viktig å varsle kommuneleiinga tidleg når noko skjer. Kommunane må på si side syte for å ha interne rutinar for varsling til leiinga frå sine eigne operative mannskap, t.d. i brannvesenet, legekontoret eller teknisk vakt. Kommuneleiinga må få høve å skaffe seg god oversikt tidleg, og til å setje i verk nødvendige tiltak.

Den før omtalte Ludvik er i følgje Aukrust “ … et B-menneske med utpreget høysnue og tydelig angst for gjennomgripende forandringer”. Ein kommune med ein velfungerande beredskap vil bidra til å ta bort mykje av grunnlaget for Ludvik og alle andre sin redsel. Det er for mange andre viktige ting å bruke tida si på enn å vere redd. Ludvik er t.d. svært glad om blomar, og syter samvitsfullt for at dei får nok vatn på varme dagar. Med full sommarvarme allereie i mai er nok det noko fleire enn han bør drive med, sjølv om det kan gi litt rennande nase.

Trygge tenester – også i dårleg ver

Publisert onsdag 16. februar 2011

Diskusjonane om det framtidige tilbodet i spesialisthelsetenesta rasar som aldri før. I nokre tilfelle kan både argumenta og engasjementet tyde på standpunkta er basert like mykje på kjensler som på fornuft og realitetar. Det er vel heller ikkje til å unngå når temaet er organiseringa av ei offentleg teneste som i ytste konsekvens handlar om liv og død.

Diskusjonane om organiseringa av helsetenestene i kommunane har så langt hatt eit mykje lågare støynivå. Dette kan kanskje endre seg noko etter kvart som arbeidet med å gjennomføre samhandlingsreforma går framover.

Kommunane har ansvar for gode og forsvarlege helse- og sosialtenester til alle som treng det, uavhengig av alder og diagnose. Rammevilkåra er ulike frå ein kommune til ein annan. Det er t.d. variasjonar i kommuneøkonomien, og for nokre kommunar kan store avstandar gjere det ekstra utfordrande å yte gode nok tenester.

I delar av året vil vêret òg gi ekstra utfordringar for helse- og sosialtenestene. Det er difor nødvendig at kommunane har tenkt gjennom korleis tilbodet innan t.d. pleie og omsorg  skal kunne oppretthaldast òg på dagar med sterkt snøfall, stor skredfare, vegstengingar og brot på forsyninga av kraft og teletenester. Helse- og sosialberedskapslova pålegg kommunane å analysere kor sårbare tenestene er for t.d. uvêr. Med bakgrunn i slike analysar må det så gjennomførast førebyggjande tiltak som kan gjere tenestene mindre utsette og meir robuste.

I ein del tilfelle er det ikkje mogleg å førebyggje at ei hending skjer, eller å hindre at følgjene kan verte store. Difor er det nødvendig at kommunane har ein beredskap for korleis ulike situasjonar skal handterast, og at det er øvd på dette.

I ei undersøking som Fylkesmannen har gjort i vinter ser vi t.d. at det er ein del kommunar som ikkje har nødstraumsforsyning på alders- og sjukeheimen. Ut frå resultatet av undersøkinga meiner vi og at planane for å handtere straumbrot i helse- og sosialtenestene ikkje er gode nok i ein del kommunar.

Vi håpar og trur at konferansen som Fylkesmannen og Helsedirektoratet har invitert til denne veka kan vere eit steg på vegen til å betre på dette. Liv og helse skal vernast og sosiale tenester skal oppretthaldast på både godvêrsdagar og når storm og nedbør slår til. Det kan det kanskje vere på sin plass at vi frå tid til annan minner kvarandre om. I sin ytste konsekvens handlar jo òg kommunale tenester om liv og død.

Ho mor ho kveikjer alle ljos…

Publisert tysdag 21. desember 2010

Jula er over oss igjen. Den er her anten vi har rokke over det vi tenkte vi skulle gjere av julekortskriving, vasking, pynting og baking, eller ikkje. Og det er kanskje det vi nettopp treng; ei høgtid som kjem uansett, og som for ei stund tvingar oss til å leggje frå oss alt vi skulle ha fiksa, ordna og gjort.

Julesongar og lys på tre og i stjerne er gode juletradisjonar. To tredeler av døgeret er det mørkt ute, og det er difor ekstra godt å kunne ha det lyst innandørs.  Og med kaldt vêr i vente er god varme i huset ein viktig del av kosen. Meteorologisk institutt ventar at det på julaftan vert 14 kuldegrader i Stryn, 16 på Vassenden og 13 på Veitastrond. Då er det ein sjølvsagt ting at vi har godt med ved til å leggje i omnen, og at vi kan skru opp effektbrytaren på den elektriske omnen enno eit hakk.

Eller er det ikkje sjølvsagt at det er så sjølvsagt? Vi har eit robust kraftforsyningssystem i Noreg og i Sogn og Fjordane. Det gjer at vi sjeldan opplever langvarige brot i straumforsyninga. Nettselskapa er så flinke til å levere straum at det er lett å gløyme at det frå tid til annan likevel kan skje hendingar som gjer det umogleg å halde forsyninga oppe.

Vi har eit klima som ikkje alltid spelar på lag med oss. Kraftig vind, store nedbørsmengder og temperaturskifte kan føre til trefall, ising og skred, som igjen gir påkjenningar på linjenett og installasjonar. I følgje NVE skuldast om lag halvparten av brota i straumforsyninga vêrpåkjenningar. Kraftbransjen seier at det er sannsynleg at det kan skje eit større straumbrot ein eller annan stad i fylket vårt. Nokre område er spesielt utsette fordi nettet er svakt og det manglar reserveforsyning i tilfelle ei linje skulle falle ut.

Nesten alt vi driv med i det moderne samfunnet er på ein eller annan måte avhengig av straumforsyning. I utgangspunktet bør alle som er kritisk avhengig av kontinuerlig kraftforsyning sikre seg med naudstraum for å unngå store negative konsekvensar av eit eventuelt straumbrot.

Fylkesmannen har akkurat sendt ut ei spørjeundersøking til alle kommunane, der vi spør kva dei tenkjer om si eiga sårbarheit for straumbrot. Vi trur at pleie- og omsorgstenestene kan vere spesielt sårbare. Mange alders- og sjukeheimar manglar naudstraum, og vil kunne få store utfordringar dersom straumen vert borte over tid. Lys og varme er éin ting, drift av avansert medisinsk teknisk utstyr er noko heilt anna.

Aristoteles skal ein gong ha sagt at det er sannsynleg at noko usannsynleg vil skje. Beredskap handlar om å førebu seg på å handtere alle typar uønskte hendingar,  òg dei som i utgangspunktet er lite sannsynlege. Ei slik hending kan til dømes vere ei jul utan at det vert mogleg å få lys som skin i kvar ei krå.