Merete Larsmon
Innlegg av Merete Larsmon
Merete er tilsett som fylkesskogmeister ved landbruksavdelinga hjå fylkesmannen. E-post, Heimeside

Du grøne glitrande gran god dag. Friskt juletre krev innsats!

Publisert tysdag 17. desember 2013

No står om lag to millionar juletre klar for norske stover. Nokre forlét rota for veker sidan og ligg allereie lagra og skrik etter vatn. Dei anar ikkje kva ørkenklima dei har i vente når dei skal inn i dei tusen heimar med låg luftfukt og høg temperatur. For eit sjokk! Kanskje har dei susa gjennom vinterkvelden i 80 kilometer i timen på eit biltak og kjent kor brutalt tørt det kan vere.

Foto: Randi Hausken/Flickr

Foto: Randi Hausken/Flickr

Lokal produksjon tek ein stadig større del av marknaden. Då gjeld det som juletreeigar å gjere overgangen frå den norske vinteren så varsam som mogleg. Treet bør kome inn frå kulda til ei bøtte med lunka vatn i kjellartemperatur. Snittet i stammen skal vere ferskt når det når vatnet i bøtta. Har ein høve til å gi treet ein dusj med lunka vatn, får det med seg litt fukt inn i stova. Samstundes vert treet sine leigebuarar, som lus og andre kryp, med ned i sluket.

Vidare?

- Hald rota i kontakt med vatn. Det er vanskeleg å byte vatn på dei fleste juletreføter, men fyll på friskt vatn dagleg. Det reduserer algeveksten som legg seg på rotsnittet og seinkar vassopptaket.

- Gi treet ein dose blomsternæring. Så lenge det  står i ei varm stove dampar fukta ut gjennom barnålene.

- Spar nokre friske greiner til julekvelden og legge desse oppå dei nedste greinene innimellom pynten. Det friskar opp, uansett om treet har tørka eller ikkje.

- Legg ei handfull knuste barnåler og i ein bolle under treet, og det luktar jul i stova!

Dyrking av juletre er ein profesjon på lik line med andre produksjonar innan landbruket. Mikal Helland frå Hjelmeland, ein av Noreg sine største juletreprodusentar, vann prisen for beste juletre på største juletremessa i Europa. Helland vann med si fjelledelgran, som han dyrkar i lisidene i Hetlandsbygda. Dette var første gongen eit norsk juletre vann prisen.

Fjelledelgran aukar i marknaden, medan nordmannsgran og vanleg gran er nokolunde stabile. Det fine med nordmannsgran, er at ho trivst berre i gode klimastrok på Vestlandet og er lite utsett for skadar frå sopp og insekt. Fjelledelgrana er tett og smal og har fin blå farge, men krev meir av dyrkaren når det gjeld forming. Ein må rekne med å betale 600-700 kroner for ei prima edelgran i år.

Forventningane, lukta og hygga med å få inn eit friskt og fint juletre er eit høgdepunkt i juleførebuingane. Kven drøymer ikkje om å ta hest og slede til skogs for å hogge sitt eige juletre? Dei fleste på landsbygda kan gjerne det. Elles kan ein jo lage si eiga historie om det treet ein kjøper hos den lokale juletreseljaren. Spør gjerne kor treet kjem frå. Då håpar eg at svaret er at dette er eit kortreist, lokalprodusert tre. Juletre skal og bør vere ei ferskvare. Lat det friske, levande treet vere ein del av din tradisjon.

God jul!

Trehundremeterskogen – bra for helsa!

Publisert måndag 21. februar 2011

Landbruksareal er viktig for helsa, melder Landbruks- og matdepartementet. Naturen som treningsarena betyr meir for fleire.

Nasjonalt råd for fysisk aktivitet har fått kartlagt aktivitetsprofilen til befolkninga og konkluderer med at landbruksareala våre er viktigare for folkehelsa  enn nokosinne.

Areal som landbruket forvaltar, har gjennom lang tid blitt utvikla og ligg vel til rette for fysisk aktivitet og friluftsliv nettopp fordi desse areala ligg i randsona der folk likar å ferdast, og fordi det er so langt dei kan nå i løpet av ein trimtur i kvardagen. Landbruket kan sjølv medverke ved å merkje og rydde stiar, ridestiar og skogstell der folk ferdast, og bruke av midlar som blir forvalta av kommunane til dette arbeidet. Turar i skog og mark er det viktigaste lågterskeltiltaket for betring av folkehelsa. Tiltak her vil soleis ha størst effekt på sikt. Undersøkingar viser at  helsa til dei som har eit grøntområde innafor ein avstand på 300 meter er betre enn helsa til dei som bur i større avstand til grøntområde. Det går ei ny grense ved ein kilometer. Dette er kjernefunn i ei stor undersøking ved Københavns Landbruksuniversitet utført av Ulrikka Stigsdottir. Undersøkinga kan nok overførast til norske tilhøve og til og med til trivselsfylket vårt, tør eg påstå. Sidan 2007 bur det fleire menneske i byane enn i distrikta.

Det er nedslåande når kartlegginga til Nasjonalt råd for fysisk aktivitet viser at den fysiske forma går ned og gjennomsnittsvekta går opp! Fysisk aktivitet i fritida har auka, men framleis er ein fjerdedel av Noregs folk  inaktive. Dei mest aktive er menn, kvinner og menn med høg utdanning og høgare løn. Vel ein fjerdedel stettar dei minimumstilrådingane til fysisk aktivitet. Det er soleis mest å hente ved at dei moderat aktive blir meir aktive og at dei inaktive kjem i aktivitet. Tendensen er at fysisk aktivitet i stadig større omfang finn stad utanfor idretten sine anlegg og organisasjonar. Auka utvikling av lågterskeltilbod som tursti/turløype, privat helsestudio/treningssenter, vekt-/styrketreningsrom og lysløype vil ha mykje større effekt på folkehelsa enn det å byggje fleire spesialanlegg for dei få. Det er spesielt viktig å ta innover seg kva tilbod ei stadig eldre folkegruppe treng for å få god helse. Nærnaturen må få høgare status i helsearbeidet, og her har landbruket ei viktig oppgåve å leggje til rette i lag med riktig samarbeidspartnarar – til felles beste!

Snakke til veggen

Publisert måndag 24. januar 2011

Vi med naturvitskapeleg utdanning trur at berre folk får den rette informasjonen, så vil dei forstå klimaproblemet. Så enkelt er det nok ikkje.

Forskarar på klima er i hovudsak samde om at det meste av global oppvarming skuldast oss menneske og at dersom vi held fram på same viset med å sleppe ut klimagassar i same tempo, så  vil vi sjå meir av flaum, varmebølgjer, matkriser og helseskadar. Ei spørjeundersøking utført av CICERO (Senter for klimaforsking) viser at berre seks av ti nordmenn meiner at klimaendringane er menneskeskapte! Ni av ti klimaforskarar meiner det same.  Kvifor er skepsisen større blant folk flest enn blant forskarane som sit nærare fakta og sanninga?

Forklaringa er at det er verdiane våre som avgjer kva ”sanning” vi vel å tru på. Det er altså ikkje slik at berre folk får riktig informasjon, så blir folkemeininga meir lik vitskapen. Det er dei grunnleggjande verdiane våre som avgjer kva vi legg til grunn når vi vurderer ein risiko eller vitskapelege fakta. Yaleprofessoren Dan Kahn  hevdar at korleis samfunnet rundt oss er organisert, påverkar også haldningane våre til fakta.  I tillegg er det stor ulikskap mellom individualistar og ”kollektivistar” når det gjeld oppfatning av risiko og trugsmål. Dei som tilhøyrer ”kollektivistane” ser samfunnet i ein  heilskap. Saman har vi ansvaret for å skape det gode liv.  Men individualistane smir si eiga lukke.

Oppfatningane våre er også påverka av kva slags gruppe vi identifiserer oss med, spesielt viss gruppa betyr mykje for oss. Samstundes søkjer vi støtte for å forsvare vår eiga  overtyding. Vi tek til oss kunnskap på ein selektiv måte. Sjølv sakleg og nøktern kunnskap kan skape endå større usemje i ei gruppe som frå før er lite homogen. Truverdet til den som spreier kunnskapen er difor avgjerande om vi vel å tru på det eller ikkje. Reklamebransjen har knekt denne koden og vel bodberar i tråd med bodskapen. Vi tur mest på dei som representerar våre eigne verdiar . Det er difor lite smart å overbevise folk om å godta ei løysing ved å forklare eit problem. Det lure er å vise ei løysing som forsterkar deira identitet. Først då blir folk meir opne for at det verkeleg finst eit problem verdt å løyse.

Eit eksempel frå skog og klima: Eg vel å tru på at skog bind CO2 og at det kan vere ein del av klimaløysinga : At skog i vekst kan binde og lagre karbongassen for med det å medverke til at det blir mindre av gassen i lufta, noko som igjen medverkar til at den globale temperaturen ikkje stig fullt så mykje som ein fryktar. Det er bodskapen til fleirtalet av klimaforskarane og då vel eg å tru på det – kanskje fordi eg har bakgrunn og utdanning innan skogbruk. Men også fordi eg lærte av mine forfedrar på Finnskogen at vi er avhenging av naturen . Dette er fakta, men også kva vi vel å tru på.

EG MÅ UT…

Publisert fredag 23. oktober 2009

…seier vi ofte. Kva meiner vi med det? Eg trur vi alle veit at kjem vi ut, så ”lettar trykket” mentalt så vel som fysisk. Det er vitskapleg bevist at vi har ein medfødd eigenskap som gjer at vi kan kjenne at NATUR er godt for oss.

Framfor Pc-en sit eg og sorterer og presterer. Møteinnkalling til onsdagen må korrigerast, kva sa eg eigentlig til han journalisten?… Samstundes skal eg skrive korrekt, eg prøver å hugse kvar eg har bilnøklane og om eg har hugsa å slå av kaffitraktaren. Eg sit og sit, prøver å bli ferdig slik at eg kan rekke ein treningstur før det blir mørkt og før eg skal på eit eller anna kveldsmøte.

Les resten av dette innlegget »