Jacob Andersen
Innlegg av Jacob Andersen
Jacob Andersen er assisterande fylkeslege hjå Fylkesmannen i Sogn og Fjordane. Andersen har legeutdanninga si frå Syddansk Universitet i Odense. Han har vidareutdanning som militærlege, og har i fire periodar vore utsend som militærlege til Helmand-provinsen i Afghanistan. Andersen jobba som fastlege før han tok til hjå Fylkesmannen. E-post, Heimeside

Alle kan ikkje alltid få først

Publisert fredag 9. februar 2018

Å prioritere handlar om å sette noko føre noko anna. Å fikse ei meir viktig utfordring før du fiksar ei mindre viktig utfordring. Så langt greitt. Men kva når dette noko er ein pasient, og det å prioritere handlar om å sette ein pasient føre ein annan pasient. Då er det ikkje så greitt lenger. Treng vi verkeleg prioritere mellom pasientar – vi som bur i eit land som har åtte tusen milliardar plassert i eit av verdas største investeringsfond?

Tenk deg at du må overleve åleine i skogen i ei veke. Kva gjer du først? Leite etter vatn, leite etter mat, bygge ly for natta eller heller forsøke å tenne eld med to tørre pinnar? Vala er mange, men der nokre val vil auke sjansen din for å overleve vil andre  minke sjansen. Vår evne til å prioritere har opp gjennom utviklinga utgjort forskjellen mellom liv og død.

Prioritering innan helsevesenet er ikkje nytt. Grunnlaget for prioritering har vore diskutert grundig gjennom fleire offentlege utval i perioden 1987-2015 og har seinast ført til stortingsmeldinga Meld. St. 34 (2015-2016) Verdier i pasientens helsetjeneste – Melding om prioritering. Stortingsmeldinga skildrar ulike vilkår for prioritering og gir føringar for kva grunnleggande verdiar som skal stå sentralt for prioritering i helsevesenet.

Pasient og lege. Foto: Colourbox

Pasient og lege. Foto: Colourbox

Helsevesenet er eit fellesfinansiert velferdsgode utan reell betaling frå brukarane. Det er eit økonomisk system utan ein tydeleg mekanisme som kan regulere forbruket. I andre økonomiske system vil mellom anna pris regulere forbruket på bakgrunn av betalingsevne og betalingsvilje. Dette betyr at helsevesenet må ha eigne mekanismar for regulering. Eit døme er når sjukehuset gjer ei vurdering av kva rettar du har som pasient.

Når sjukehuset får ei tilvising frå fastlegen, skal sjukehuset vurdere om du har rett på helsehjelp frå sjukehuset. Sjukehuset må deretter gjere eit vedtak som stadfestar om du har eller ikkje har rett til helsehjelp frå sjukehuset.

Du har rett til helsehjelp frå sjukehuset dersom følgjande vilkår vert stetta:

-          helsehjelpa må fagleg sett vere forsvarleg

-          helsehjelpa må fagleg sett vere effektiv

-          helsehjelpa må vere kostnadseffektiv for samfunnet

Med «forsvarleg» meiner vi at verknadane vi ikkje ønskjer (biverknadane) ved helsehjelpa står i eit rimeleg forhold til dei verknadane vi ønskjer. Med «effektiv» meiner vi mellom anna at helsehjelpa må kunne gi ein gevinst i anten livslengde eller livskvalitet, forhindre forverring eller  sikre at moglegheita for å kunne behandle tilstanden i framtida ikkje vert øydelagt. Med «kostnadseffektiv» meiner vi at dei trulege kostnadane skal stå i eit rimeleg forhold til den trulege effekten.

Dersom sjukehuset vurderer at du har rett til helsehjelp, må sjukehuset også fastsette dato for når  du kan rekne få slik helsehjelp og vidare gjere eit vedtak som stadfestar når du seinast skal få slik helsehjelp. Fristen skal settast ut frå ein hastegrad på bakgrunn av:

-          truleg tap av livslengde

-          truleg  tap av livskvalitet

Ved fristbrot kan du ta med deg retten til eit anna sjukehus – offentleg eller privat – med betalingsgaranti frå sjukehuset som gav deg retten. Det er Helfo Pasientformidling som administrerer fristbrot. Det er likevel viktig å merke seg at fristen berre gjeld oppstart av helsehjelp.

Kjernejournal – livreddande helseopplysningar

Publisert tysdag 21. april 2015

Veit du om at du no har din eigen kjernejournal?

1. mars 2015 fekk alle busette på Vestlandet eigen kjernejournal. Totalt har no om lag 1,5 millionar nordmenn eigen kjernejournal.

Kjernejournal er ein nasjonal elektronisk pasientjournal som er meint berre å innehalde livsviktige helseopplysingar. Kjernejournal skal bidra til å førebygge svikt i samhandlinga mellom dei ulike aktørane i helsetenesta – særleg i akutte situasjonar.

Før hadde du éin journal hjå fastlegen (og ev. tidlegare fastlegar), éin journal hjå alle dei ulike legevaktene der du har vore undersøkt og éin journal på alle dei ulike sjukehusa der du har vore undersøkt. Det var ikkje tilgang på tvers av desse nivåa. Dette betyr at fastlegen ikkje utan vidare kunne sjå kva sjukehuset har skrive og at sjukehuset ikkje utan vidare kunne sjå kva fastlegen har skrive. Dette systemet hadde til hensikt å verne personlege helseopplysingar, men auka samstundes risikoen for svikt i samhandlingssituasjonar.

Kjernejournal kan på mange måtar samanliknast med ei elektronisk utgåve av dei informasjonskapslane som mange personar med sjeldne sjukdommar ber.

Døme på livsviktig informasjon i kjernejournal:

- alvorlege allergiar (t.d. allergisk sjokk)

- alvorlege helsetilstandar (t.d. blødarsjukdom)

- alvorleg smittefare (t.d. hiv)

- alvorlege komplikasjonar under og etter operasjon

- implantat (t.d. hjertestartar, metallframandlekam)

- kontaktinformasjon til nærmaste pårørande (t.d. ektefelle, born, verje)

- livstestamente (t.d. reservasjon mot aktiv livsforlengande behandling ved alvorleg sjukdom)

- donorinformasjon

Kjernejournal kan sikre at alle som gjev helsehjelp, har dei opplysningane dei treng for å gi rett tilpassa hjelp.

Kjernejournal er tenkt som eit hjelpemiddel for helsepersonell ved akutte situasjonar. Kjernejournal inneheld difor også berre dei mest livsviktige helseopplysingane. Det er viktig å poengtere at kjernejournal ikkje er ein erstatning for vanlege pasientjournal hos fastlege, legevakt og sjukehus, men eit supplement.

Du kan velje å reservere deg mot å ha kjernejournal, og du kan velje å reservere deg mot å ha delar av kjernejournal. Dei fleste informasjonar blir lagde inn i kjernejournal automatisk utan at du treng gjere noko. Du har likevel sjølv tilgang til å redigere somme informasjonar.

Helsedirektoratet har oppretta ordninga med kjernejournal, som er ein elektronisk journal lagra på eit nasjonalt datalager. Tilgang får du på internett gjennom den nasjonale helseportalen Helsenorge. Du kan t.d. logge deg på ved hjelp av BankID, Buypass eller Commfides.

Du finn din eigen kjernejournal her.

Førarkort og helsekrav – er det ein menneskerett å ha førarkort?

Publisert onsdag 2. juli 2014

Er du som folk flest syns du truleg det er greitt at det er strenge helsekrav til piloten som skal ta deg og familien din til Syden. Men kva om du er «piloten», og farkosten er privatbilen?

Du kan kanskje ikkje tenke deg eit liv utan førarkort. Infrastrukturen i Sogn og Fjordane gjer førarkortet viktig for dei fleste innbyggarane i fylket. Difor er det ikkje uvanleg at Fylkesmannen blir møtt med frustrasjon når vi kjem til at nokon må misse førarkortet fordi helsekrava ikkje er stetta.

Å ha førarkort er likevel ikkje ein menneskerett. I trafikken må du vere sikker på at medtrafikantane dine er skikka til å køyre. Difor er det krav til trafikkopplæring og praktisk prøve. Og difor er det helsekrav. Trafikkopplæringa og oppkøyringa må du vanlegvis berre bestå ein gong – helsekrava må du alltid stette.

IMG_1448

Men sjølv om du ikkje stetter helsekrava kan du likevel køyre dersom du har gyldig dispensasjon (unnatak) frå helsekrava. Fylkesmannen handsamar slike søknader og kan gje dispensasjon når vi vurderer at tilstanden ikkje utgjer ein særskild stor risiko i trafikken.

Er du i tvil om du er skikka til å køyre, må du oppsøke lege. Vurderer legen at du ikkje er skikka, skal han eller ho gi deg køyreforbod inntil vidare og sende skriftleg melding til Fylkesmannen. Å sende melding om pasientane sine kan vere vanskeleg. Somme helsepersonellgrupper er difor pålagde ei særskild meldeplikt som fritek dei frå teieplikta. Dette gjeld mellom anna i førarkortsaker.

Alle legar har meldeplikt når dei finn at ein pasient med førarkort ikkje stetter helsekrava. Mindre kjent er at denne meldeplikta òg gjeld for psykologar og optikarar. Meldeplikta gjeld skriftleg melding til Fylkesmannen og ikkje til politiet. Berre i tilfelle der helsepersonellet vurderer at du er til openberr fare for deg sjølv eller andre, kan helsepersonellet melde direkte til politiet.

Til sjuande og sist er kvar og ein av oss sjølv ansvarleg for å late bilen stå dersom vi har helseplager som kan påverke køyringa vår, med respekt for oss sjølve og medtrafikantane våre.

Verda har blitt ramma av ein farleg epidemi…

Publisert fredag 21. juni 2013

Verda har blitt ramma av ein farleg epidemi – ein alvorleg og verdsomfattande epidemi. Eg talar ikkje om «spanskesjuka» i 1918 eller andre eksotiske former for influensa, men om risiko for å verte drepen i trafikken. WHO meiner at trafikkulukker i 2013 kjem til å ta livet av over 1 million menneske og ventar at dette talet kan doblast fram mot 2023. Til samanlikning tok den seinaste H1N1-pandemien eller «svineinfluensaen» i 2009 livet av om lag 18 000 menneske. Det er ofte fleire hardt skadde og enda fleire lett skadde for kvart menneske som mistar livet i ei trafikkulukke. Trafikkulukker er no ei av verdas ti viktigaste årsaker til tapte kvalitetsleveår.

Men det er håp. Europa er det einaste kontinentet der dødstala hittil har snudd. I perioden frå 2000 til 2010 er tal drepne i trafikken i Europa om lag halvert – ei utvikling som ser ut til å fortsette i tida framover. EU har difor som mål at det skal vere null drepne i trafikken i 2050.

Med 30-40 drepne i trafikken per 1 million innbyggarar er Noreg eit av dei landa i Europa som ligg best an. Det blir framleis brukt mykje ressursar på vegar og bilar, men i fire av fem bilulukker ligg årsaka hos føraren.

I mange av ulukkene som skyldast køyreåtferd, er føraren påverka av rusmiddel eller trafikkfarlege medikament, og ofte i kombinasjon med høg fart. I den siste «vegkantundersøking» frå 2008/2009, der nærare 10 000 bilistar deltok, var det om lag 10 gonger så mange bilistar som køyrte med rusmiddel og trafikkfarlege medikament i blodet som det var alkoholpåverka førarar. Den største utfordringa for trafikktryggleik på norske vegar er difor ikkje dårlege vegar og dårlege bilar, men ruspåverka køyring.
Nye regler for kjøring i narko- og medikamentrus

I Sogn og Fjordane har fire etatar gått inn i eit samarbeid for å finne løysingar som kan gjere det tryggare å ferdast i trafikken. Sogn og Fjordane fylkeskommune, Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, Statens vegvesen – Region vest og Sogn og Fjordane politidistrikt har oppretta eit prosjekt som skal auke kjennskapen til forhold som kan gjere førarar uskikka til å køyre.

Prosjektet vart sett i gong 23. mai med eit seminar for om lag 60 personar frå helseteneste, kriminalomsorg, vegvesen og politi og i tillegg politikarar frå fylkeskommunen og representantar frå Trygg Trafikk og pensjonistlaget. Målet med samarbeidet er å redusere risikoen for ulukker.

Fylkesmannen vurderer og om vi skal føre tilsyn med fastlegar som ikkje varslar om trafikkfarlege personar som køyrer i rusa tilstand.