Dei seinare åra har vi hatt ei omfattande barnehageutbygging. Frå 2003 til 2008 auka talet på barn som går i barnehage med nesten 30 prosent. I same periode har personalet auka med heile 40 prosent. Foreldrebetalinga er redusert med 40 prosent i kommunale barnehagar og 48 prosent i private sidan 02. Frå 2009 vart det lovfesta ein individuell rett til barnehageplass. Det har med andre ord vore ei rivande utvikling når det gjeld tilbod og pris.

Tida er no komen for å fokusere på kvaliteten av tilbodet. Stortinget vedtok nyleg meldinga  Kvalitet i barnehagen, og mange tiltak er sette i verk. Regjeringa har definert følgjande som mål for kvalitet: Sikre likeverdig og høg kvalitet i alle barnehagar, styrkje barnehagen som læringsarena og alle barn skal få delta aktivt i eit inkluderande fellesskap. Barnehagen sitt personale står sentralt, og meldinga seier det så sterkt som dette: ”Personalets faglige og personlige kompetanse er barnehagens viktigste ressurs og en forutsetning for at barnehagen skal være en god arena for omsorg, lek, læring og sosial utjevning.”

Tilsette i barnehagen er ei mangfaldig gruppe samansett av førskulelærarar, personar med anna pedagogisk utdanning, personar med barne- og ungdomsarbeidarfag frå vidaregåande skule og assistentar. Styrar og pedagogisk leiar har ansvar for at den pedagogiske verksemda blir planlagt, gjennomført, dokumentert og vurdert i tråd med føringane i barnehagelova og rammeplanen.

Korleis står det så til med kompetansen? I Noreg er 33 prosent av personalet pedagogar. Dette er noko mindre enn nabolanda våre Sverige (52) og Danmark (37). Departementet ønskjer å auke delen tilsette med barnehagefagleg og barnefagleg kompetanse. Noreg er det einaste av 25 undersøkte OECD-land som verken har 50 prosent pedagogar eller 80 prosent tilsette med barnefagleg kompetanse. Skal dette kunne skje, må vi truleg gjere noko med pedagognorma i barnehagelova sjølv om dette er ei minimumsnorm,  vi må auke utdanningskapasiteten og vi må styrkje vilkåra for dei som har utdanna seg for arbeid i barnehage gjennom løns- og arbeidsvilkår, kvalitetsutvikling og rettleiing av nyutdanna.

Ei påtrengjande lokal utfordring er å fylle dei pedagogstillingane vi allereie har med kvalifisert personale. I Sogn og Fjordane i dag er ca. 12 prosent tilsette på dispensasjon. Variasjonen mellom kommunane er stor. 11 av kommunane har ingen midlertidige dispensasjonar, medan dei 15 andre varierer frå 5 til 31 prosent. Spørsmålet er om kreativiteten og innsatsen er stor nok hos barnehageeigarane. Er det umogleg å skaffe utdanna pedagogar, eller handlar det om mangel på menneskeleg og økonomisk ressursinnsats? Eg reknar ikkje med at nokon lenger meiner at alle er skikka til  å passe barn, men eg lurer likevel på om dette er eit område som fortener meir merksemd dersom barna våre skal få gode vilkår for læring og utvikling den tida dei er i barnehagen.

Twitter Facebook

Fylkesmannen har fått i oppdrag å kartleggje årsakene til skulenedlegging dei siste åra.

No skal eg ikkje forskottere kva kartleggingane kring om i landet vil avdekkje, men eg trur vi vil få ein god del svar som peikar på samansette årsaker. Dårleg økonomi gjer at mange kommunar ikkje ser seg råd til å ha skular i alle bygdelag, men lågt elevtal åleine kan også gje grunn til å vurdere samanslåing.

I Sogn og Fjordane er det store avstandar og lite folk, og skulestruktur og storleik blir deretter. Barn i Bygde-Noreg har krav på ein like god skule som barn i meir sentrale strok, og spørsmålet er kva som er tenleg skulestorleik. Opplæringslova seier at grunnskulane ikkje bør ha meir enn 450 elevar, men lova seier ingenting om nedre grense. Krava som er nedfelte i lov og læreplan krev høgt kompetente og engasjerte leiarar og lærarar. Det er vanskeleg å stette desse faglege krava om skulane blir for små, og det er til tider også vanskeleg å rekruttere kvalifiserte pedagogar. Skulane blir svært sårbare om det er få om det totale ansvaret.

Kva gir så best kvalitet av store eller små skular? Det er ikkje noko fasitsvar på dette, og kvaliteten må difor vurderast kontinuerleg. God skuleleiing er viktig, det same er fagleg og sosial kompetanse hjå lærarane. Samstundes veit vi at heimane også spelar ei avgjerande rolle for i kva grad ungane lukkast i skulen. Desse faktorane, og ikkje minst samspelet dei i mellom vil bestemme korleis kvaliteten blir.

Eit anna moment som etter mi vurdering ikkje får nok merksemd, er elevane sitt læringsmiljø. Ungane skal gjennom skulegangen få ei fagleg, personleg og sosial utvikling. Dette er avhengig av eit godt samspel med andre, og vi veit at ei god utvikling er avhengig av at ungane har gode vener. Er det til dømes eit greitt utgangspunkt å vere den einaste guten av fem elevar på trinnet sitt?

Mange partar har legitim interesse i debatten om oppretthalding eller nedlegging av skular, og la oss difor vere grundige og respektfulle i dei debattane som truleg vil kome. Mi oppmoding er at vi heile tida må ha  fokus på kva som er best for ungane våre. Nostalgiske tankar om kvite små skulehus for 40 år sidan gagnar ikkje framtida.

Twitter Facebook

Mobbing er eit alvorleg samfunnsproblem som har stort fokus hos nasjonale styresmakter. Mobbing rammar alle aldersgrupper og kan få store skadeverknader for den som blir utsett for det. Partane i arbeidslivet har eit ansvar for å sikre at arbeidsmiljølova sine krav blir overhalde, medan skuleeigar har ansvar for å sikre elevane eit trygt og forsvarleg skulemiljø.

Det er eit svært krevjande arbeid for skulane å hindre mobbing, og det er eit arbeid som aldri må ta slutt. Det handlar mellom anna om å lære elevane til å ta ansvar for kvarandre. Skal det vere mogleg å hindre og stoppe mobbing,  må både elevar, foreldre og lærarar vere vakne og ansvarlege slik at dei varslar eller grip inn.

Før kunne vi kanskje gå omvegar dersom nokon var ute etter oss. I dag er det mogleg å nå oss utan å passe oss opp då meldingar kan sendast anonymt via Internettet eller som tekstmeldingar til alle tider av døgnet. Det er så mykje lettare å krenkje den du ikkje møter og må sjå i auga. Nye mobbemetodar hindrar også at andre ser kva som skjer dersom det ikkje blir sagt ifrå. Heldigvis har mange gode krefter i samfunnet engasjert seg i arbeidet mot mobbing. 

Difor er det svært forstemmande korleis media til tider aktivt motarbeider dette arbeidet t.d. gjennom ulike tv-seriar som bevisst spelar på utstøyting og mobbing  som underhaldning. Aller verst er det å sjå at NRK, som blir finansiert av oss alle, systematisk legg til rette for uhøveleg framferd og krenkjande ytringar gjennom måten kanalen set aktuelle saker til debatt på. Etter mi vurdering handlar dette om å legalisere primitiv åtferd og fortelje ungane våre at det er greitt at vi ikkje treng å ta ansvar for simple og krenkjande ytringar. Det må vere på høg tid at kanalen avviser anonyme debattinnlegg på nettet. Om vi alle stod for ytringane våre, ville også debattane bli meir konstruktive og interessante.  Eit kjent uttrykk seier ”det trengs ein heil landsby for å oppdra eit barn”. Eg håper og trur at NRK Sogn og Fjordane ønskjer å tilhøyre denne landsbyen.

Enn så lenge jobbar vi på kvar vår front med å motarbeide mobbing. Fylkesmennene skal i 2010 føre tilsyn med skuleeigarar i heile landet for å sjå om dei har eit forsvarleg system for å sikre elevane eit trygt læringsmiljø fritt for mobbing. Meir informasjon om skuleverket sitt arbeid for eit trygt læringsmiljø finn du på Utdanningsdirektoratet si temaside om mobbing.

Twitter Facebook

Ei undersøking før stortingsvalet tok opp kva saker som tel mest når vi skal velje parti. Øvst på lista kom skulen, tett følgd av miljø og eldreomsorg.

Det er kanskje ikkje underleg at skule og opplæring er eit viktig område for folk flest. Det handlar om korleis vi tar vare på ungane våre og gir dei vilkår for fagleg, personleg og sosial utvikling i eit fellesskap som skal inkludere alle. Vi ønskjer å fostre opp nye generasjon som kan ta del i arbeids- og samfunnslivet, eit arbeids- og samfunnsliv som skal berast oppe av demokratiske grunnverdiar og omsorg og respekt for kvarandre.

Det er lett å forstå at foreldre, besteforeldre og andre vaksne er opptekne av at barn og unge skal få så gode vilkår som mogleg slik at dei kan meistre liva sine. Men engasjerer dei folkevalde seg nok, eller overlet dei i for stor grad skule og opplæring til lærarane og skuleleiarane?

Les resten av dette innlegget »

Twitter Facebook