Christian Rekkedal
Innlegg av Christian Rekkedal
Christian er landbruksdirektør hjå Fylkesmannen. Han er utdanna sivilagronom og har arbeidd med landbruk, plan- og miljøsaker, først i Hordaland og deretter her i fylket. E-post, Heimeside

Føregangsfylket for økologisk frukt og bær

Publisert torsdag 4. oktober 2012

Økologisk mat er kort fortalt produsert utan bruk av kunstgjødsel, kjemiske plantevernmiddel og med vekt på å nytte lokale ressursar og ei mest mogeleg miljøvennleg drift. Det finst ulike retningar, frå eit økolandbruk basert på god miljøvenleg agronomi og til biodynamisk landbruk. Det siste er ein kombinasjon av agronomi og antroposofi basert på tankane til Rudolf Steiner om menneske, naturen og kosmos. Det finst relativt få biodynamiske gardsbruk i landet, men dei har vore synlege og kanskje også bidrege til unødvendig mystifisering av økologisk landbruk.    

Sogn og Fjordane og Hordaland har ein felles handlingsplan for økologisk matproduksjon og vi er føregangsfylke for økologisk frukt og bær. Vi har også prøvd å fremje økologisk lam, utan at det har fått fullt gjennomslag i marknaden. Forbrukaren ser kanskje ikkje skilnaden på eit vanleg lam og eit økolam når begge går på naturlege fjellbeite mesteparten av livet. Men det er heldigvis aukande etterspørsel etter økologisk frukt og bær, både til konsum, saft, jus og syltetøy. I år blir det produsert om lag 100 tonn økologisk frukt og bær her i fylket, men dette kan aukast sidan over 90 prosent av økologisk frukt og bær blir importert.

Økologisk fruktproduksjon er fagleg krevjande, det er ikkje nok med idealisme. Når bonden ikkje kan bruke kunstige hjelpemiddel som mineralgjødsel og kjemiske plantevernmiddel, må ho eller han ha god kunnskap og erfaring. Den ideelle økodyrkaren er kanskje ein person med erfaring frå vanleg fruktproduksjon og som ynskjer å legge om til økofrukt, enten fordi det er meir miljøvenleg, eller motivert av at der finst ei nisje som kan gje minst like godt økonomisk resultat. Det er avgjerande for økonomien at det er godt samarbeid og planlegging langs heile verdikjeda, frå fruktbonden, via fruktmottaket og til distributør og butikk. All denne frukta kan ikkje omsetjast direkte frå bonden til forbrukar. Det er dessutan svært viktig at det også er mogeleg å få selt frukt som ikkje blir «fine nok» til konsum. Her fortener til dømes Balholm ros for å ha skapt ein god marknad for økologisk fruktmost. 

Kunnskap er svært viktig, og i vårt fylke er det stort sett same fagfolka som gir råd til både vanleg fruktproduksjon og til økologisk. Dette gir viktig kunnskapsoverføring mellom desse dyrkingsmåtane. Økobonden får kunnskap om gjødslingsbehov og stell av plantane, og kunnskapen om korleis ein kan redusere bruken av plantevernmiddel er delvis henta frå økologisk landbruk.

Har du lyst på økologisk mat? Spør etter desse varene i butikken din.

God appetitt!

Spons ein fjordhest

Publisert tysdag 6. mars 2012

NRK melde nyleg at fjordhesten er på lista over norske husdyrrasar som i følgje Norsk genressurssenter er trua. I denne samanheng er det ei mager trøyst at han ikkje er åleine, men saman med til dømes dølahest, vestlandsk fjordfe, vestlands raudkolle og kystgeit. Alle desse har opphav i eller finst spesielt her i fylket. Vi har dei siste åra støtta desse rasane med pengar frå regionalt miljøprogram, men i lengda er dette truleg ikkje nok.

Det er for lengst historie at fjordhesten var den viktigaste trekkrafta på gardsbruk, og oppsvinget og interessa på 1980- og 90 talet som populær fritidshest og turistsjarmør er no avløyst av ein bølgjedal.  Det er no berre om lag 5000 fjordhestar her i landet og det blir berre fødd 200 føl pr år, ei halvering på 15 år. Fjordhesten har no sine sterkaste tilhengjarar i mange andre land, og tel på verdsbasis rundt 70 000 dyr. Vi har altså outsourca fjordhesten til utlandet, til liks med mangt anna vi ikkje lenger finn lønsamt her i landet. No er det faktisk entusiastane i England, Nederland og USA som sikrar det genetiske mangfaldet til denne norske urhesten.

Norsk Fjordhestsenter på Nordfjordeid gjer ein viktig jobb for å ta vare på interessa og avlsarbeidet på fjordhesten. Dei tilbyr ei rekkje kurs i bruk av fjordhesten og organiserer interessa gjennom Norges Fjordhestlag. Her er kurs i dressur, riding, køyring, fjellturar og stell av hesten i stall og krybbe. Kunnskapen finst, organisasjonen finst, men den generelle interessa for fjordhest er altså ikkje høg nok.

Kva er svaret på denne utfordringa?
Eg har dessverre ikkje svaret. Men eg veit at vi kan ikkje akseptere at fjordhesten skal forsvinne frå fjordfylket. Dette flotte dyret må vise att andre stadar enn i kommunevåpenet til Gloppen og Eid.

Regjeringa har nettopp lagt fram ei ny melding til Stortinget om landbruk, og sterkare satsing på næringsutvikling i bygdene er eit svært sentralt tema. Kunnskap, kultur, tradisjon og lokale ressursar kombinert med innovasjon skal vere med på å skape nye arbeidsplassar som erstatning for dei som forsvinn. Her ligg kanskje også ei ny framtid og aukande interesse for fjordhesten? Nye bruksmåtar, nye typar hesteeigarar, nye måtar å eige ein hest på, og ikkje minst; nye måtar å tene pengar på fjordhesten?

Har du gode forslag, vil det vere ein framifrå måte å sponse fjordhesten på!

Fylkesmannen som ressurs for fylket

Publisert måndag 9. januar 2012

Etter kvart kommuneval er det alltid nokre av innbyggjarane våre som får nye og spennande utfordringar. Eg tenkjer på dei som planlagt, eller mindre planlagt, har fått plass i eit kommunestyre eller i andre kommunale utval. Våre eigne folkevalde får vere med på å ta viktige avgjerder, men først av alt treng dei innsikt i ansvar, roller og det regelverket som dei skal forvalte.

Kommunane sin interesseorganisasjon KS har eit godt opplegg med sitt generelle Folkevaldprogram 2011-2015. I tillegg arrangerer Fylkesmannen no på nyåret eigne fagdagar for folkevalde. Vi starta i Sogn 4. januar, skal til Sunnfjord og HAFS-regionen 11. og 12. januar, medan Dagmar bles nordfjordmøtet til ut i neste månad. Desse møta utfyller KS sitt Folkevaldprogram og handlar om samspelet mellom kommunane og Fylkesmannen. I tillegg blir det også dei første større møta mellom kommunane og ny fylkesmann og ny assisterande fylkesmann.

Fylkesmannen er mest kjent for vår hovudrolle som er å informere om og å gjennomføre Staten sin politikk i fylket, vere klageinstans for kommunale vedtak, og kontrollere kommunar og enkeltbedrifter. Vi får oppdragsbrev frå 12 departement med tilhøyrande direktorat, og oppgåver på eit vidt spekter innan helse- og sosial, miljøvern, utdanning og barnehage, landbruk, kommunal økonomi og samfunnstryggleik. Dersom vi skulle ha gjort dette grundig, kunne vi ha brukt fleire dagar på å liste opp og formidle lover, regelverk og føringar.

Lover og regelverk er heilt grunnleggjande for folk sin rettstryggleik i eit velfungerande samfunn, og politikarane vil etter kvart få rikeleg med kjennskap til og erfaring med desse.  Men i tillegg er det også svært viktig å kjenne bakgrunnen og motivasjonen for reglane, kvifor dei er innført og korleis dei kan brukast for å skape ei positiv framtid.

Fylkesmannen skal vere ein rettleiar og støttespelar for kommunane, vi skal fremje fylket sine interesser og ta initiativ både lokalt og overfor sentrale styresmakter. Vi har ein visjon om å vere ein ressurs til beste for innbyggjarar, samfunn og livsgrunnlag. Det er dette som blir hovudinnfallsvinkel i vårt første møte med kommunepolitikarane i 2012. Vi tek opp tema som utviklingsarbeid, planlegging og forvaltning, og tenesteyting innan helse og utdanning. Like viktig som å formidle gode råd til kommunane, er det å få tilbakemelding og forventningar til Fylkesmannen. Det er difor sett av god tid til diskusjonar.

Fylkesmannen har vi ei rekkje viktige oppgåver i grensesnittet mellom statleg og kommunal politikk. Skal vi utvikle dette fylket vidare, må dette samspelet vere godt og vi ser fram til å møte kommunane no ved starten på eit nytt år under overskrifta Fylkesmannen som ressurs for fylket.

Brukarstyrt forsking eller forskarstyrte gissel?

Publisert onsdag 19. oktober 2011

Forsking og kunnskapsbasert utviklingsarbeid (FoU) er svært viktig for utvikling i samfunnet, og samla tildeling over statsbudsjettet til FoU i 2011 er på ca. 23 mrd. kroner. Midlane blir tildelte gjennom til dømes det nasjonale Forskningsrådet, regionale forskingsfond, og forskingsmidlar under ulike departement.

Her er mi historie frå kvardagen. Dei ulike forskingsfonda har søknadsfristar om våren og om hausten, til dømes Forskingsfond Vestlandet no den 12. oktober. Det er viktig å kunne vise til samarbeid med brukarinteresser. I veka før desse fristane blir Fylkesmannen regelmessig invitert til å ta stilling til meir eller mindre gode prosjektidear på kort varsel, med ønske om fagleg og økonomisk støtte. Initiativet til sokalla brukarstyrte innovasjonsprosjekt skjer altså ikkje på grunnlag av næringa og/eller forvaltninga sine eigne behov og prioriteringar, men ut frå FoU-miljøa sin ståstad og deira framlegg. Ære vere aktive FoU-miljø, men det bør vel ikkje vere slik?

I statsbudsjettet for til dømes Landbruks- og matdepartementet er det i 2012 forslag om 590 mill. kroner til diverse FoU-aktivitet på landbruks- og matområdet. Mykje er bunde opp i basisløyvingar og grunnforsking. Men her er også betydelege midlar som ulike forskingsmiljø kan søkje på, dersom dei kan syne til godt samarbeid med brukarinteressene.

Brukarstyrte innovasjonsprosjekt skal medverke til at forskinga blir meir konkret nyttig for ulike sektorar i samfunnet; auka verdiskaping i næringslivet, betre miljø, og betre forvaltning og tenesteyting i det offentlege. Men fungerer det slik i praksis? Er ulike delar av næringslivet, interesseorganisasjonar og offentlege etatar aktive nok, og har dei kapasitet til å matche forskinga med bestilling og pengar?

Samarbeidsrådet for landbruket på Vestlandet har drøfta dette og ynskjer å kome i ei meir offensiv rolle. Landbruket er i sterk endring og det er stort behov for forsking og utvikling. Vi må bli flinkare til å definere dei viktigaste problemstillingane og der vi treng meir kunnskap, vi må prioritere betre, samarbeide meir over fylkesgrensene og utfordre FoU-miljøa på næringa sine prioriteringar. Viss dette går som planlagt, vil landbrukssektoren både bli langt betre til å definere forskingsbehov, og dermed også bli ein betre samarbeidspartnar for FoU-miljøa.

Best i verda

Publisert sundag 1. mai 2011

Reiselivsplanen for Sogn og Fjordane har som visjon at vi skal utvikle Berekraftige naturopplevingar i verdsklasse. Planen har tre hovudmål; auka verdiskaping, auke i tal gjestedøgn og altså eit meir berekraftig reiseliv. Oppfølginga av planen skal skje i nært samarbeid mellom Fylkeskommunen, Innovasjon Norge og Fylkesmannen, og underteikna har fått oppdraget med å leie arbeidsgruppa som skal sjå på berekrafta. Eg har ein mistanke om at det ikkje blir lett, og lurer også på kor godt dette er forankra i reiselivsnæringa.

At vi har eit reiselivsprodukt i verdsklasse har vi høyrt om tidlegare, ikkje minst gjennom kåringa til National Geographic, og det blir brukt mykje pengar på å lokke turistar frå fjerne himmelstrok hit til fjordfylket. Men visjonen er altså at vi fram til 2025 skal utvikle dette til også å vere berekraftig både globalt og lokalt. Med tradisjonell tankegang med hovudfokus på flest mogeleg kjøpekraftige utlendingar (og dei fleste rike kjem etter kvart frå Kina og andre fjerne land), blir berekraftmålsettinga ikkje lett å oppfylle. Det gir assosiasjonar til svanemerka BMW, økologiske grønsaker flyborne frå Sør-Amerika og andre innebygde motsetningar.

Men viss vi fokuserer meir på innhaldet i reiselivsprodukta, kan det opne seg nye perspektiv. Når målet er fleire gjestedøgn så treng ein kanskje ikkje få hit mange fleire turistar viss vi får dei som kjem hit til å bli her eit døgn lenger. Landsgjennomsnittet på opphald er 1,7 døgn, medan turistane i gjennomsnitt oppheld seg berre 1,4 døgn her i fylket. Dei reisande reiser altså raskare i rurale strok enn i byane. Kan det ha samanheng med tilrettelegginga av dei store turiststraumane? Diverse rundreiser av typen ”Norway in a nutshell” med utgangspunkt i Bergen og Oslo (eller ein cruisebåt) og der fylket vårt blir meir kulisse frå eit bussvindauge enn ein plass for aktivitet og opplevingar ? I verste fall blir vi med på pakkedugnaden medan kassaapparatet står i byen.

Vi må spele meir aktivt på dei unike opplevingane som finst i fylket, og gjennom tettare marknadsføring og samarbeid få dei reisande til å bli eit døgn ekstra. Opplev Sognefjorden på NRK gav oss til dels skræmande stunt, som er og skal vere for ein liten elite av ekstremsportutøvarar. Men det synte også at her er unik natur tilgjengeleg for folk flest og med lokal mat frå fjorden og småbruka på land. Ein treng ikkje vere ekstrem for å få oppleve ekstrem natur eller få ei kjensle av å ha opplevd noko stort på nært hald. Eg har til dømes hatt stor glede av å stoppe i Romsdalen og sjå på klatrerutene i Trollveggen, i trygg avstand nede i dalbotnen. Det same kan seiast om kjensla ved korte fotturar, unike kulturopplevingar, å sjå og høyre om historiske bygningar eller få god naturinformasjonen på bresentra.

Vi må tore å setje oss høge mål, og kanskje er ikkje berekraftig reiseliv i verdsklasse så uoppnåeleg likevel. Men då trur eg vi må flytte fokus frå det hastige ”Norway in a nutshell” til det sunnfjordske livsmottoet om både å kunne nyte og yte, og roe ned ved å ete først.

Løva og lammet

Publisert tysdag 1. februar 2011

Her i fylket var det ca. 200 000 sau og lam på beite siste sommar, og statistikken viser at ca. 10 000 av dei ikkje kom heim att i haust. På landsplan er det tilsvarande talet kring 1,9 millionar sau og lam på utmarksbeite og ca. 120 000 av desse dauda. Dette er eit altfor høgt tapstal, både for dyrevelferd og driftsøkonomi.

Dei siste åra har eg leia styringsgruppa i eit nasjonalt beiteprosjekt der vi samlar kunnskap om tapsårsaker og prøver ut ulike tiltak for å redusere beitetapa. Det har vore mest fokus på elektronisk overvaking ved hjelp av radiobjøller, men vi har erfart at tapsårsakene er komplekse. Dei freda rovdyra har fått mest merksemd, og er også det som skaper dei skarpaste diskusjonane i media. Men forklaringa er meir samansett. Av desse 120 000 tapte dyra vart det søkt om rovvilterstatning på ca. 53 000, og det vart dokumentert eller sannsynleggjort at freda rovvilt var skuld i tapet av om lag 33 000 dyr. Dette er eit høgt tal og rovviltproblema skal ikkje bagatelliserast, men dei fleste beitedyra døyr altså av andre årsaker.

Her i fylket er freda rovvilt stort sett observert i indre Sogn, men vi har til dels like store prosentvise tap i midtre og ytre delar av fylket. Beitelaga melder til dømes om problem med flått, rev, flugemakk, sjukdom og laushundar. Vi ser også at det er stor variasjon mellom beiteområde med like vilkår, mellom besetningar i same område, og delvis er det samanfall mellom høge beitetap og låg slaktekvalitet. Alt dette tyder på at vi kan redusere tapa ved å auke den totale kvaliteten i sauehaldet. Vi har i samarbeid med beitenæringa laga ein strategi for å redusere tap av lam på utmarksbeite. Hovudgrepet er å analysere tapsårsakene i det enkelte området og på det enkelte gardsbruk, og sette inn tiltak deretter. I dette arbeidet er det også viktig å involvere veterinærkunnskapen i Mattilsynet, kombinert med god agronomi og godt dyrestell.

Den konkrete og årsaksbaserte tilnærmingsmåten vår vart godt motteken på ein nasjonal  beitekonferanse. Der fekk vi også høyre om diverse måtar å styre beitedyra og rovdyra bort frå kvarandre i ”tid og rom”, og om at det no blir forska meir på flåttborne sjukdomar på sau og lam. Ingen av desse løysingane på store beitetap er enkle å gjennomføre på kort tid. Eit grunnleggande vilkår er dessutan at dei ulike interessene i beitebruks- og rovvildebatten finn ein arena for sakleg diskusjon og samhandling. Mi erfaring er at dette går fint så lenge vi alle aksepterer at norsk natur må ha plass til både rovvilt og beitedyr, og vi kan konsentrere oss om å finne praktiske løysingar. Løva og lammet kan neppe leve saman i harmoni, men ulike interesser kan lære seg å leve saman.

God jakt!

Publisert tysdag 14. september 2010

10. september starta hjortejakta og fram til jul skal det skytast bortimot 12000 hjort her i fylket. I nokre område er det uforsvarleg mykje hjort, både av omsyn til beiteskade på eng, frukthagar og skogen, og for trafikken. Det blir i gjennomsnitt påkøyrd over ein hjort pr dag her i fylket, eit altfor høgt tal både for trafikktryggleik og dyrevelferd. Men eg vil likevel fokusere på at hjortestamma er ein svært god ressurs for både trivsel, friluftsliv, mat og næringsutvikling. Førstehands kjøtverdi av desse dyra utgjer åleine ca 40 mill kr, og legg vi til det jegerane elles kjøper av utstyr og tenester, blir omsetningsverdien langt høgre.

Landbruket og bygdene treng denne ressursen både til auka næringsinntekter og til den sosiale verdien jakta skaper. Grunneigarane har gjennom sine eigne organisasjonar arbeidd godt med å betre organisering av jaktvalda dei siste åra, og vi har støtta dette med bygdeutviklingsmidlar. Med 12000 små landbrukseigedomar har dette vore heilt nødvendig både for den lokale forvaltninga, jaktorganisering og næringsutvikling i tilknyting til jakta. Det finst no fleire godt tilrettelagt pakketilbod med overnatting, mat, jaktguiding og tilrettelagt naturoppleving for den meir betalingsvillige delen av jegerane. Dette kostar sjølvsagt flesk, men med så mange fellingsløyve bør det også vere god plass til slike eksklusive jaktpakkar. Jakt er likevel ein aktivitet som dei fleste kan delta i til ein overkommeleg pris. I mange jaktvald ynskjer dei å få med fleire jegerar, særleg yngre folk og gjerne også fleire kvinner.

Sjølv om vi bur midt i hjortefylket har det ofte vore vanskeleg å få kjøpt hjortekjøt i butikkar og restaurantar. Men fleire stadar er det no laga mindre kjøtmottak med kjølelager der skrottane kan henge til mørning, kombinert med at Mattilsynet kan sjekke og godkjenne kjøtet for sal. Hjortekjøtet blir dermed også tilgjengeleg for dei om ikkje går på jakt.

Men på eit område kan jakta blir betre; fleire av jegerane bør trene meir skyting.
Som medlem i det lokale skyttarlaget arrangerer vi skytetrening og jaktprøve for jegerar. Kravet er å plassere 5 skot innanfor ein 30 cm blink på 100 m avstand. Det burde ikkje vere vanskeleg med dagens utstyr, men litt for mange strevar og eg kan ikkje forstå anna enn at dette kan føre til unødvendig skadeskyting. Samtidig er svaret enkelt; leit fram børsa tidlegare på sommaren og tren meir. Jakt skal forgå slik at ”viltet ikke utsettes for unødige lidelser” og skal jaktturisme bli ei framtidsretta bygdenæring må dette lovkravet følgjast.

God jakt !

Radiobjøller som den gode hyrding?

Publisert onsdag 12. mai 2010

I Verran i Trøndelag har dei i fleire år prøvd ut elektronisk overvaking av beitedyr i utmark ved hjelp av radiobjøller. Det er ein liten dings på bjølleklaven som med jamne mellomrom sender radiosignal om kartposisjon via mobilnettet. Bonden kan dermed sjå på PC-kartet heime kvar dyra går hen, og om enkelte eventuelt ikkje har rørt seg på nokre timar. I så fall kjem det eit dødsvarsel. Beitetilsynet kan bli lettare og det blir enklare å finne att daude dyr.

I juni blir om lag 200 000 sau og lam her i fylket sendt på utmarksbeite fram til september. 10 000 av desse dyra kjem ikkje heim att, men daudar på grunn av sjukdom, fallulykker eller blir offer for rovvilt. Dette er eit altfor høgt tal både med tanke på velferda for dyra, driftsøkonomi og gardbrukarane sine sterke ynske om å ta vare på dyra sine.

Bønder som har dyr på beite, skal passe på dei gjennom beitetilsyn minst ein gong per veke. I område med store tap har ein prøvd nærmast dagleg tilsyn, utan at det har gjeve dokumentert nedgang i tapstala. Beiteområda er for store og kuperte til at ein kan sjå eller finne att alle dyra på alle tilsynsturane. Dessutan er slikt tilsyn tidkrevjande og kostbart. Det er usikkert kva som er årsaka til tapstala. Freda rovdyr kan forklare noko, men truleg ikkje meir enn 10 – 20 % av tapet. Sjukdommar som alveld, infeksjonar frå flått, flugemakk og innvollsnyltarar tek fleire husdyr på beite enn ørn, bjørn, ulv, jerv og gaupe. Men vi veit for lite om desse sjukdomane, noko som no blir følgt opp på sentralt hald gjennom forsking.

I sommar blir slike radiobjøller prøvd ut på 225 dyr i nokre beiteområde i Sogn og Fjordane, som ein del av eit nasjonalt beiteprosjekt. Føremålet er å teste utstyret i ulikt terreng, med varierande mobilforhold og prøve å kartleggje tapsårsaker. Moderne teknikk kan delvis erstatte overvakinga frå tidlegare tiders gjeting, og gje kunnskap til beste for både dyr og menneske. Men vi veit samtidig at dette ikkje er ei lettvint løysing. Det er kostbart og den samvitsfulle bonden og gode hyrdingen må framleis passe på dyra sine ved tilsynsturar i terrenget. Men teknikken kan gjere jobben lettare og meir interessant. Det å kunne sitje heime på kjøkkenet og sjå på PC-en kvar dyra beiter, samtidig som ein sjølv et frukost, er både rasjonelt og fasinerande.

Køyr debatt

Publisert måndag 15. mars 2010

Som midlertidig austaføring må eg stole på lokale media sine nettsider, pluss det vesle som kjem i riksmedia, for å følgje med i kva som skjer i Sogn og Fjordane. Sjukehusdebatten dominerer, og det er ikkje berre lekkert. Hovudfokus er striden og usemja, ikkje innhaldet i det komande helsetilbodet. Det er eigentleg ganske trist, og i desse dagar skal vi vere glade for at riksmedia ikkje bryr seg så mykje om kva som skjer der vest.  

Noko som ikkje viser att i nettmedia er landbruksdebatten. Unntaket er forslaget om å gje pinnekjøt eit beskytta norsk merke, nett som fransk champagne. Merkeleg nok er delar av kjøtbransjen ikkje interessert i dette. Dei er redde for at uekte varer ikkje lenger kan seljast som norsk pinnekjøt. Men det er nettopp skilnaden mellom ekte og uekte varer som er poenget. Det skal vere skilnad på champagne og anna musserande vin, mellom ekte italiensk raudvin og druesaft blanda med heimebrent, og mellom pinnekjøt og ”salta og tørka lammesider”.

Fredag 5. mars deltok eg på eit stort landbrukspolitisk møte i Bergen, med landbruks- og matministeren i front og over 100 deltakarar. Tema: Innhaldet i den nye stortingsmeldinga om landbruket. Signala statsråden fekk med seg, var unisone på eit punkt. ”Vi må få ei stortingsmelding med klare målsetjingar, og som ikkje sprikjer for mykje.” Men innhaldet var det naturlegvis meir usemje om. Det er stor skilnad i driftsforhold og råd frå småbrukaren i Oppstryn til bonden på Jæren, frå ei fjellbygd til ”eit lite stykke Danmark” som han sjølv formulerte det. Skal hovudfokus for landbrukspolitikken vere matproduksjon åleine, eller matproduksjon i kombinasjon med landskap, reiseliv, opplevingar og busetnad? Svaret på dette vil vere avgjerande for mange.

Det mest positive med møtet var den felles forståinga av at landbrukspolitikk som anna politikk handlar om å velje, og det å ikkje gjere konkrete val, kan vere verste valet. Vi treng ei avklaring sa ein bonde frå Vik. ”Viss de ikkje ønskjer at eg skal halde fram med 10 kyr og 30 sauer, så vil eg gjerne vite det slik at eg kan finne på noko anna.”

Ministeren gav ikkje noko svar, han kom for å lytte. Men han var tydeleg på at svaret ikkje berre kan bli å auke den økonomiske ramma. Det handlar også om å prioritere innanfor ramma.

Mat og helse, to grunnleggande vilkår for eit velorganisert samfunn. Svært ulikt, men kanskje likevel med nokre felles problemstillingar?

Køyr debatt – om innhaldet!

Oslo suger

Publisert måndag 8. februar 2010

Eg hospiterer for tida i den sentrale forvaltinga i hovudstaden og kan etter berre to veker på eit vis stadfeste mange sin fordommar om at Oslo suger. Eller syg som det heiter på nynorsk. Hovudstaden har ei imponerande tiltrekningskraft på folk, bedrifter og kapital frå heile landet! Eg møter enkelte som bruker halvannan time til jobb kvar veg, kvar dag, og som gjer det frivillig. Dyktige folk som kunne ha fått seg arbeid med mindre pendleavstand, men som likevel brukar 3 -4 timar av døgnet på veg til og frå arbeid. Eg undrast kvifor?

”Det er liksom her i byen det skjer”. Den store arbeidsmarknaden, jobbvariasjon, karrieremuligheiter, spennande oppgåver, kort sagt å vere i og ein del av det store sentrum.

Dette er gode svar og samtidig illustrerer det utfordringa i vår evige debatt om folketalsutviklinga i fjordfylket.

Sist veke var eg på Fylkesmannen sin stand på Framtidsfylket si karrieremesse i Oslo. Her presenterte 37 bedrifter og organisasjonar seg for 180 unge som har eller kan tenkje seg ei tilknyting til Sogn og Fjordane. Dette er både langsiktig profilering av kva jobbmuligheiter som finst i fylket, og kortsiktig rekruttering for dei som er på jakt etter folk akkurat no. Aller best fungerer det på stand når dette kan kombinerast.

Eg møtte mange unge med interesse for det som skjer i (heim)fylket, nokre på klar jakt etter jobb, andre for å sondere terrenget til ”kanskje seinare”, nokre studentar som lurte på kva fagkombinasjonar som er etterspurd her vest, og nokre heilt framande og nysgjerrige som knapt nok kjenner til fylket. Det som overraska mange, meg sjølv inkludert, er den variasjonen og til dels tyngda som finst i arbeidsmarknaden i fylket vårt. Eit av våre reklamebanner har tittelen ”Landbruk – meir enn berre Dagros”. Byt ut Landbruk med Sogn og Fjordane. Her var mellom anna teknologiske bedrifter, bank og finans, reiseliv, media, grunderar, forsking, trainee-program, og sjølvsagt offentleg tenester og forvalting.

Karrieremessa illustrerte at Framtidsfylket er noko meir enn eit slagord og ein logo. Så kanskje kan vi oppleve at også Sogn og Fjordane syg og lokkar, om ikkje anna enn ved hjelp av ein sval austavind av folk med heimlengt og/eller ønske om nye utfordringar.