Sommaren er endeleg her – og ferietida likeeins. Ferietid er fisketid, fjellturar, jordbær med is og lange, late dagar.

Ferietid gjer også at mange har mykje meir tid til å vere på nett, men bruk no endeleg ikkje for mykje av sommaren framfor skjermen! Fylkesmannsbloggen tek i alle fall ferie. Vi har blogga om stort og smått sidan hausten 2009, og nett no er vi i gang med å evaluere møtet vårt med sosiale medium. Når pærene mognast har vi avgjort om vi skal blogge vidare eller ikkje.  

Nyt sommaren her og no – og hugs at vi er så heldige å bu i eit av verdas vakraste reisemål.

Twitter Facebook

Folk flest har høyrt om eldrebølgja. Men vi har og ein sterk auke i talet på unge brukarar av helse- og sosialtenester. Menneske som staten har definert som ”ressurskrevjande brukarar”. Eit kaldt omgrep som gir negative assosiasjonar.

For kommunane i Sogn og Fjordane vart eigendelen knytt til såkalla ressurskrevjande brukarar som kommunane får statlege tilskot til, kraftig auka på fem år. Medan eigendelen for 20 av kommunane våre var 8,8 millionar i 2005, var den auka til 22 millionar i 2009. Talet på brukarar auka frå 98 til 138 i same perioden. Når ein liten kommune får ansvar for ein brukar som krev sju-åtte tilsette og gir to-tre millionar i auka utgifter, merkast det i budsjettet.

Årsakene til auken er samansette. Betre medisinsk behandling gjer at fleire overlever sjukdom og ulukker, men må leve med funksjonshemmingar som gjer at dei treng mykje hjelp i kvardagen. I ein rapport om temaet, seier mange kommunar at dei er vortne betre til å registrere tenestemottakarar som gir utgifter over grensa som utløyser tilskot frå staten. Same rapport seier og at overgang frå familiebasert omsorg til omsorg i kommunal bustad for unge mottakarar, er årsak til auka ressursbruk i mange kommunar.

Dei som har særleg tunge omsorgsoppgåver kan søkje kommunen om omsorgsløn. Direktøren i Helsetilsynet, Lars E. Hanssen, er uroleg for at ordninga med omsorgsløn vert praktisert på ein slik måte at det går ut over rettstryggleiken for pleietrengande og pårørande. Helsetilsynet har kartlagt ordninga med omsorgsløn, og har funne store variasjonar i kommunane si praktisering. Det er særleg foreldre til funksjonshemma barn som opplever at ordninga vert handtert tilfeldig og urettvis.

Omsorgsløn er den sosiale tenesta som har flest klager. Vi har fleire saker der pårørande ynskjer å pleie sine næraste. Men lite tilbod om avlastning og avslag på omsorgsløn eller løn til så låge satsar at timebetalinga ligg langt under det ein tenåring får i sommarjobben, gjer at mange må kaste inn handkleet og overlate ansvaret til kommunen. Kommunen må gjere same jobben til ein langt høgare pris, og strevar ofte med å få tak i kvalifiserte folk.

Omsorgsløn er ingen lovfesta rett, og det er mykje opp til kommunane kvar lista skal leggjast. Men det må vere lov å stille spørsmål om ei rausare haldning både til kompensasjon for tungt omsorgsarbeid og til avlastningstilbod kan gjere kvardagen betre for mange menneske – og samstundes  spare kommunen for pengar i det lange løp?

Twitter Facebook

KS, fylkeskommunen og Fylkesmannen har gått i gjennom dei ulike plankrava som kommunane har lovkrav på. I ein sluttrapport går det fram at 15 plankrav er direkte heimla i lov eller forskrift. I tillegg eksisterer det også ei rekkje indirekte forventningar og krav til at kommunane har planar innan ulike sektorar og fagområde. Ikkje overraskande syner det seg at kommunen har eit ressursproblem. Dei fleste meinar sjølve at dei har tilstrekkeleg kompetanse.

Men svært få kommunar har spisskompetanse innan alle fagområde. Dette tilseier at det er små og ressurssvake kommunar som vil ha dei største utfordringane med å følgje opp krav og forventningar frå Storting og regjering.

I sum ligg folketalet i våre 26 kommunar på drygt 107.000 – 4000 færre enn Bærum.

Tala illustrerer at kompetanse- og kapasitetsgrunnlaget i dei minste kommunane og dei største vanskeleg kan samanliknast. Skoen trykkjer dermed ikkje likt i alle landets kommunar. I alle høve dersom lovkrav og forventningar til kommunen som forvaltningsorgan legg opp til at ”one size fits all”.

Undersøkinga vår syner at kapasiteten er for liten, kvaliteten kan betrast og at det er behov for betre samarbeid og læring.

På kommunekonferansen sist veke, la Høgskulen fram ei skisse til opplæringstilbod som var godt motteken. Hovudutfordringane som var identifisert var kommunal planstrategi, prosessleiing og klimatilpassing.  Det vart trekt fram behov både for prosesskunnskap, leiaropplæring, prosjektleiing og fagspesifikke område.

Planarbeidet blir ofte neglisjert til fortrengsel for det dagelege arbeidet. Men spørsmåla bli da også hengande:

Kva skjer med samfunnsutforming og arealplanlegging i ein kommune når utarbeiding av samfunnsdel og arealdel må vike for viktige daglege gjeremål?

Kva skjer med tryggleiken og tenestetilbodet i ein kommune som må prioritere mellom utarbeiding av smittevernplan eller lokale læreplanar for opplæring?

Korleis kan ressurssvake kommunar få fram gevinsten som ligg i gode planprosessar? Og korleis kan ein sikre at detaljplanar vert utarbeidd på lik line med overordna planverk?

Det blir altså betre – Høgskulen vil tilby opplæring, kommunane vil sjå etter samarbeidsløysingar. Kommunane ser alvoret ved at dei ikkje er gode nok på plansida og vår eigen høgskule stiller opp.

Men det alvorlege spørsmålet er dette: Lagar Stortinget lover som kommunane skal effektuere og som på sikt gir ulike rettar for innbyggarane?

Twitter Facebook

Bror min er fødd i 1937. Normalt skulle eg, eller ei eller ein med mine genar, blitt fødd rundt 1940 – 1941, men til liks med svært mange andre unge familiar fann foreldra mine ut at dei, på grunn av urolige tider og krig, fekk sjå tida litt an. Denne blandinga av storpolitikk og diskusjonar i heimen enda med at eg kom til verda i august 1944. Det var tydelegvis mange familiar som tenkte som foreldra mine, for talet på fødde var 62 241 i 1944, om lag 5000 fleire enn året før. Så gjekk det litt ned att i 1945, til jubelåret 1946 med nærare 71 000 fødde, det høgste talet så langt eg har greidd å finne statistikk for, dvs attende til 1735.Også i 1947 og 1948 kom det fleire enn normalt til verda, før det stabiliserte seg på vel 60 000 i mange år.

Dei store kulla på slutten av og like etter krigen kjem etter kvart til å banke på dørene i eldreomsorga i kommunane, og diskusjonen har alt gått i mange år om kor godt samfunnet er rusta til å ta i mot oss. No veit vi ikkje sikkert kor stort omsorgsbehovet vil bli, men ifølgje ein rapport frå Statistisk sentralbyrå blir den store utfordringa å skaffe nok helsefagarbeidarar med utdanning frå vidaregåande opplæring (hjelpepleiarar og omsorgsarbeidarar).

Korleis kan vi så sikre oss nok hender til å gje omsorg? For kort tid sidan hadde media oppslag der det kom fram at ein del av uføretrygdinga skuldast tap av arbeid. Er det mogleg å gje ein del av dei som mister arbeidet ei opplæring som kan gje grunnlag for arbeid i omsorgssektoren?

Dei siste åra har vi hatt stor arbeidsinnvandring, med svenskar og polakkar som dei største gruppene. Det kan vere dristig å basere seg på dette som ei løysing sidan mange land i åra framover får høg vekst i tal eldre. Men også andre innvandrargrupper er opplagt aktuelle for omsorgssektoren, på ulike nivå i hierarkiet. Særleg jentene søkjer utdanningar som helsefagarbeidar, sjukepleiar og lege.

Men så er det alle asylsøkjarane vi sender ut av landet. Ei ung afrikansk kvinne jobbar ved ein sjukeheim her i distriktet. Ho likar jobben og får gode tilbakemeldingar, men har no fått endeleg avslag på søknad om opphald og må reise i løpet av sommaren.

Mitt postulat er følgjande: Etter opprivande politiske diskusjonar blir det om 5-10 år bestemt at asylsøkjarar som er i gang med utdanning på omsorgssektoren eller som har fått arbeid, skal få opphaldsløyve. Det avgjerande argumentet viste seg å bli at vi treng alle hender som vil hjelpe oss.

Twitter Facebook

Året 2010 har FN peikt ut som internasjonalt naturmangfaldår. I Noreg blir dette følgt opp av Miljøverndepartementet og m.a. Direktoratet for naturforvaltning, Statens naturoppsyn og fylkesmennene.

I naturmangfaldåret blir alle oppfordra til å samarbeide og gjennomføre gode tiltak for naturen. Auka bevisstgjering om naturmangfald kan gje betre forståing for kva som trengst for å nå nasjonale og internasjonale mål.

Verda står ifølgje ein ny rapport frå Konvensjonen for biologisk mangfald overfor dramatiske endringar dersom vi ikkje raskt lukkast med å stoppe tapet av naturmangfald.

Miljøvernminister Erik Solheim har understreka at alle nasjonar og sektorar må gjennomføre nødvendige tiltak.

I samband med FN sin internasjonale biomangfalddag torsdag 20.mai, blir det ei rekkje lokale arrangement i heile landet. Her i fylket blir det tematur med skuleelevar i den rike lindeskogen i Flostranda naturreservat i Oppstryn.  

Fylkesmannen arrangerer tidleg i juni kurs for kommunane og andre om den nye lova om forvaltning av naturens mangfald (naturmangfaldlova). Kommunane er dei viktigaste aktørane for å planleggje og forvalte natur. Miljøvernministeren har i fleire saman­hengar under­streka kor viktig det er at forvaltning av naturen blir basert på god kunnskap. Kunnskapsbasert forvaltning står også svært sentralt i den nye natur­mang­fald­lova og i plan- og bygningslova. Eg håpar difor at dei som arbeidar med planlegging, landbruk, naturforvaltning og næringsutvikling i kommunane lærer seg mest mogleg om fag og regelverk knytt til natur og naturmangfald. Det er framleis plass til fleire på kurset i Førde 1. og 2. juni!  Vi held ope for påmelding ut denne veka.

På 1990-talet fekk kommunane øyremerkte midlar frå staten til eigne miljøvernleiarar. Dei siste åra har kommunane fått desse midlane til fri disposisjon. No er det knapt ein miljøvernleiar att i Sogn og Fjordane. Fleire er uroa for om kom­mun­ane våre prioriterer miljøvern generelt, og biologisk mangfald spesielt, høgt nok. Det viktigaste er etter mi meining ikkje om kommunen har eigen miljøvernleiar eller ikkje. Men kommunen må  – anten i eigen kommune eller ved bruk av inter­kommunalt samarbeid – ha tilsette med kunnskap og kompetanse. Vidare må det setjast av tid til å bruke denne kompetansen, og politikare må gjere seg nytte av kompetansen når dei skal fatte vedtak. Eg vonar såleis at lokalpolitikarane, spesielt no i naturmang­fald­året 2010,  ser ansvaret dei har for å ta vare på naturmangfaldet i kommunen sin.

Twitter Facebook

I Verran i Trøndelag har dei i fleire år prøvd ut elektronisk overvaking av beitedyr i utmark ved hjelp av radiobjøller. Det er ein liten dings på bjølleklaven som med jamne mellomrom sender radiosignal om kartposisjon via mobilnettet. Bonden kan dermed sjå på PC-kartet heime kvar dyra går hen, og om enkelte eventuelt ikkje har rørt seg på nokre timar. I så fall kjem det eit dødsvarsel. Beitetilsynet kan bli lettare og det blir enklare å finne att daude dyr.

I juni blir om lag 200 000 sau og lam her i fylket sendt på utmarksbeite fram til september. 10 000 av desse dyra kjem ikkje heim att, men daudar på grunn av sjukdom, fallulykker eller blir offer for rovvilt. Dette er eit altfor høgt tal både med tanke på velferda for dyra, driftsøkonomi og gardbrukarane sine sterke ynske om å ta vare på dyra sine.

Bønder som har dyr på beite, skal passe på dei gjennom beitetilsyn minst ein gong per veke. I område med store tap har ein prøvd nærmast dagleg tilsyn, utan at det har gjeve dokumentert nedgang i tapstala. Beiteområda er for store og kuperte til at ein kan sjå eller finne att alle dyra på alle tilsynsturane. Dessutan er slikt tilsyn tidkrevjande og kostbart. Det er usikkert kva som er årsaka til tapstala. Freda rovdyr kan forklare noko, men truleg ikkje meir enn 10 – 20 % av tapet. Sjukdommar som alveld, infeksjonar frå flått, flugemakk og innvollsnyltarar tek fleire husdyr på beite enn ørn, bjørn, ulv, jerv og gaupe. Men vi veit for lite om desse sjukdomane, noko som no blir følgt opp på sentralt hald gjennom forsking.

I sommar blir slike radiobjøller prøvd ut på 225 dyr i nokre beiteområde i Sogn og Fjordane, som ein del av eit nasjonalt beiteprosjekt. Føremålet er å teste utstyret i ulikt terreng, med varierande mobilforhold og prøve å kartleggje tapsårsaker. Moderne teknikk kan delvis erstatte overvakinga frå tidlegare tiders gjeting, og gje kunnskap til beste for både dyr og menneske. Men vi veit samtidig at dette ikkje er ei lettvint løysing. Det er kostbart og den samvitsfulle bonden og gode hyrdingen må framleis passe på dyra sine ved tilsynsturar i terrenget. Men teknikken kan gjere jobben lettare og meir interessant. Det å kunne sitje heime på kjøkkenet og sjå på PC-en kvar dyra beiter, samtidig som ein sjølv et frukost, er både rasjonelt og fasinerande.

Twitter Facebook

Fri rettshjelp er ei ordning med gratis juridisk rådgjeving og advokathjelp i samband med rettssaker. Hovudvilkåret er årsinntekt under ei viss grense, for tida 246 000 kroner for einslege og 369 000 kroner pr. husstand. Uavhengig av inntekt og formue, går det an å få fri rettshjelp i særskilte saker. Nokre døme er saker om tvangsekteskap, kvinnemishandling og i barnevernssaker for Fylkesnemnda for sosiale saker. 

Skiftande regjeringar har vore opptekne av å bruke IKT som verktøy for å effektivisere offentleg sektor. I 2005 lanserte moderniseringsministeren  eNorge2009, ein plan som den seinare fornyingsministeren overtok. Eit viktig mål var at publikum og næringsliv kunne få utført fleire tenester via nettet.

Vi tok politikarane på ordet. Ved hjelp av midlar frå Forskingsrådet og Justisdepartementet og Advokatforeninga som støttespelarar, utvikla vi ei fullelektronisk løysing for å handtere søknader og vedtak frå advokatar knytt til fri rettshjelp. Løysinga var klar i 2008, og Fornyingsdepartementet gav oss ansvaret for å drifte og vidareutvikle løysinga på vegne av alle fylkesmannsembeta. Vi har gjennomført ei rekkje kurs for advokatane, og i følgje Advokatbladet gir løysinga advokatane ein enklare kvardag. Og enda viktigare; løysinga gjer at dei som søkjer om fri rettshjelp får eit raskt svar på søknaden sin.

Etter våre vurderingar kan staten spare inntil 10 mill. kroner årleg på å ta i bruk løysinga fullt ut. Føresetnaden er då at minst 95 prosent av rettshjelpssakene vert handsama elektronisk, og at både advokatar og fylkesmannsembeta tilpassar arbeidsmåtar og rutinar til den nye ordninga. Å endre gamle arbeidsmåtar skjer ikkje over natta. I løpet av fjoråret steig talet på elektroniske saker frå 34 til 50 prosent, og vi synest det går for sakte.

Vi har føreslått for Justisdepartementet at den elektroniske løysinga vert obligatorisk for advokatar. Men har førebels ikkje fått gehør. Vi har stor forståing for at innbyggjarane må få velje om dei vil bruke internett eller brev når dei sender saker til det offentlege. Men når det handlar om saker mellom næringsaktørar og forvaltning der begge partar er vande med å bruke internett og elektroniske system, blir det vanskeleg å ta ut gevinstar når nye og gamle saksbehandlingsmåtar får lov til å leve side om side.

Skal politikarane få ein meir effektiv sektor med hjelp av IKT, er nokre gonge mild tvang det einaste rette for å få fart på sakene!

Twitter Facebook

Tretten nye statsborgarar deltok på statsborgarseremonien som Fylkesmannen arrangerte laurdag. I alt 78 nye statsborgarar var inviterte, alle desse har sidan august 2009 fått norsk statsborgarskap.  

Sogn og Fjordane treng alle som éin. Vi treng alle dei innbyggjarane vi kan få, og innvandrarar som busette seg i fylket i 2009 utgjorde faktisk bortimot halvparten av tilflyttarane til fylket. Helsinga til alle desse er ganske enkelt: Takk for at du kom! Takk, viss du vil bli verande her! 

Det er i den siste helsinga utfordringa ligg. Ingen kan skulde Sogn og Fjordane for å vere ein smeltedigel. Diverre treng ein ikkje komme særleg langvegs frå for å oppdage at det tek tid å bli skikkeleg integrert i lokalsamfunna våre. NRK fortalde i dag at Sogn og Fjordane har berre éin kommunestyrerepresentant med innvandrarbakgrunn. Det er sjølvsagt ikkje godt nok. Ansvaret ligg både hjå innvandrarane sjølve og vi som har vakse opp her.

Vi som har vakse opp her, må bli flinkare til å ta vel i mot og inkludere innvandrarar. For vi treng tankane, ideane, arbeidskrafta og mangfaldet dei nye innbyggjarane tek med seg. Dei som kjem hit, må tore å engasjere seg, tore å ta initiativ. Vi treng innbyggjarar som ser ting frå ein annan vinkel, og som stiller spørsmål ved inngrodde sanningar.

Dei 13 nye statsborgarane som deltok på seremonien i helga, har gjort Noreg til sitt land. Det tyder ikkje at dei skal gløyme verdiane og kulturen frå fødelandet sitt. Vi ber dei heller vere stolte over bakgrunnen sin, og bruke han til å skape gode, fleirkulturelle samfunn i fylket vårt. Vi treng lokalsamfunn der døra er høg og porten vid.

Twitter Facebook

Dei seinare åra har vi hatt ei omfattande barnehageutbygging. Frå 2003 til 2008 auka talet på barn som går i barnehage med nesten 30 prosent. I same periode har personalet auka med heile 40 prosent. Foreldrebetalinga er redusert med 40 prosent i kommunale barnehagar og 48 prosent i private sidan 02. Frå 2009 vart det lovfesta ein individuell rett til barnehageplass. Det har med andre ord vore ei rivande utvikling når det gjeld tilbod og pris.

Tida er no komen for å fokusere på kvaliteten av tilbodet. Stortinget vedtok nyleg meldinga  Kvalitet i barnehagen, og mange tiltak er sette i verk. Regjeringa har definert følgjande som mål for kvalitet: Sikre likeverdig og høg kvalitet i alle barnehagar, styrkje barnehagen som læringsarena og alle barn skal få delta aktivt i eit inkluderande fellesskap. Barnehagen sitt personale står sentralt, og meldinga seier det så sterkt som dette: ”Personalets faglige og personlige kompetanse er barnehagens viktigste ressurs og en forutsetning for at barnehagen skal være en god arena for omsorg, lek, læring og sosial utjevning.”

Tilsette i barnehagen er ei mangfaldig gruppe samansett av førskulelærarar, personar med anna pedagogisk utdanning, personar med barne- og ungdomsarbeidarfag frå vidaregåande skule og assistentar. Styrar og pedagogisk leiar har ansvar for at den pedagogiske verksemda blir planlagt, gjennomført, dokumentert og vurdert i tråd med føringane i barnehagelova og rammeplanen.

Korleis står det så til med kompetansen? I Noreg er 33 prosent av personalet pedagogar. Dette er noko mindre enn nabolanda våre Sverige (52) og Danmark (37). Departementet ønskjer å auke delen tilsette med barnehagefagleg og barnefagleg kompetanse. Noreg er det einaste av 25 undersøkte OECD-land som verken har 50 prosent pedagogar eller 80 prosent tilsette med barnefagleg kompetanse. Skal dette kunne skje, må vi truleg gjere noko med pedagognorma i barnehagelova sjølv om dette er ei minimumsnorm,  vi må auke utdanningskapasiteten og vi må styrkje vilkåra for dei som har utdanna seg for arbeid i barnehage gjennom løns- og arbeidsvilkår, kvalitetsutvikling og rettleiing av nyutdanna.

Ei påtrengjande lokal utfordring er å fylle dei pedagogstillingane vi allereie har med kvalifisert personale. I Sogn og Fjordane i dag er ca. 12 prosent tilsette på dispensasjon. Variasjonen mellom kommunane er stor. 11 av kommunane har ingen midlertidige dispensasjonar, medan dei 15 andre varierer frå 5 til 31 prosent. Spørsmålet er om kreativiteten og innsatsen er stor nok hos barnehageeigarane. Er det umogleg å skaffe utdanna pedagogar, eller handlar det om mangel på menneskeleg og økonomisk ressursinnsats? Eg reknar ikkje med at nokon lenger meiner at alle er skikka til  å passe barn, men eg lurer likevel på om dette er eit område som fortener meir merksemd dersom barna våre skal få gode vilkår for læring og utvikling den tida dei er i barnehagen.

Twitter Facebook

Etter at statsbudsjettet vart lagt fram, skreiv eg ein blogg om at ramma til kommunane var auka slik at det ville gi rom for 400 nye stillingar i barnevernet, tilsvarande  7-8 stillingar i vårt fylke.

Når vi nå har gått gjennom budsjetta til kommunane, finn vi  nedslåande resultat. Det er samla budsjettert med ein auke på 3-4 årsverk samstundes som Vik og Bremanger har reduksjonar tilsvarande 1,5 årsverk. Regjeringa si føring med å auke rammetilskotet tilsvarande 7-8 årsverk , syner at lokale prioriteringar vil det annleis.

Utviklingstrekka i vårt fylke syner ein auke i tal barnevernssaker på 64 % sidan 1997. Sakene er blitt meir tidkrevjande og meir komplekse. Tal barn i alderen 0-20 år per saksbehandlar, syner eit gjennomsnitt for vårt fylke på 580,4 medan landssnittet er 477,7.

Kommunane sitt svar på dette er at dei legg bort fleire saker. Talet har auka kraftig frå 2008 til 2009. Medan snittet på landsplan er 18 %, er det hos oss 20,3. Nokre kommunar skil seg ut: Vågsøy legg bort 53 % av sakene, Førde 46 % og Flora 34 %. Altså tre av dei største kommunane våre.

Fylkesmannen i Oslo og Akershus gjekk gjennom saker som vart lagt bort hos dei og kom til at 65,5 % av desse burde ha vore undersøkt. Rettstryggleiken til barnevernsbarn vart ikkje respektert.

Kjennemerket i vårt fylke er skepsis til samarbeid over kommunegrenser, lite samarbeid på tvers av etatane, få eller ingen meldingar frå dei som burde vere viktige samarbeidspartar som helsestasjon, barnehagar, skule og helseteneste.

Dette fylket står for ei rad med gode haldningar og verdiar. Eg trur ikkje det er slik vi ønskjer at det skal vere. Derfor får  vi i fellesskap gjere eit krafttak for å hjelpe nokre av dei svakaste i samfunnet.

Fylkesmannen vil framover auke talet på tilsyn, utfordre til samarbeid på tvers av kommunegrenser ved også å yte midlar til utgreiing  og gi bøter til dei som ikkje overheld fristar.

Ein studie basert på registerdata frå 120000 barnevernsbarn syner at det går vesentleg dårlegare med desse også som vaksne. Mykje av grunnlaget blir lagt dersom vi ikkje tek arbeidet med barna på alvor.

Slik kan vi ikkje ha det her i fylket!

Twitter Facebook