Driveplikt på jordbruksareal sikrar matproduksjon

Av Christian Rekkedal, Publisert måndag 11. september 2017

Jordbruksareal er ein knapp ressurs som skal forvaltast i eit langsiktig perspektiv, og det kviler eit tydeleg ansvar på alle som eig slik jord, om å ta vare på produksjonsevna. Jordbruksareal er definert som fulldyrka jord, overflatedyrka jord og innmarksbeite.

Reglane om driveplikt kom første gong i 1974. Bakgrunnen for reglane om plikt til å drive jordbruksareal er å sikre matproduksjonen i ei verd med stadig aukande folketal, og der også klimaendringar kan redusere den samla matproduksjonen i verda. Areal som er ute av drift og veks til med ugras og kratt, reduserer også produksjonsevna på dei kringliggande areala. Det vert meir arbeid mot ugras og andre skadegjerarar på nyttevekstane for dei som vil drive jorda skikkeleg. Også omsynet til kulturlandskapet ligg bak driveplikta. Tilgrodd dyrka mark eller beite midt i eit aktivt jordbrukslandskap er ikkje noko tiltalande syn.

Kommunen skal kontrollere driveplikta, følgje opp eventuelle brot, og handsame søknadar om fritak for driveplikt. Dersom eigaren korkje driv jorda sjølv eller har leigd ho bort, kan kommunen gje pålegg om å leige bort jorda for ei periode på inntil ti år. Fylkesmannen er klageinstans for avgjerder om driveplikt frå kommunen.

Eigaren kan søkje kommunen om fritak for driveplikta. Ein vanleg grunn kan til dømes vere at det ikkje er nokon i området som vil drive jorda, eller ein ynskjer kortare bortleige enn ti år på grunn av eigne planar om jordbruksdrift om nokre få år.

Frå 1. september er det innført endringar i reglane om driveplikt på jordbruksareal. Det er no presisert at driveplikta varer i heile eigarperioden, også for eigedomar som vart tekne over for mange år sidan. Driveplikta kan som tidlegare oppfyllast ved bortleige, men heretter ikkje berre som tilleggsjord, no også til folk som ikkje eig andre gardsbruk. Kommunen vil ikkje lenger kunne leige bort jorda med tvang. Men dersom eigaren ikkje oppfyller driveplikta, kan fylkesmannen pålegge tvangsgebyr.

I dag vert om lag 40 prosent av dyrka jord leigd bort til aktive gardbrukarar, og for å sikre deira driftsgrunnlag er det krav om minst ti års skriftlege leigeavtalar. Det er også eit krav at avtalen skal føre til ei god løysing for drifta.

Driveplikta har sidan ho vart innført, aldri vore særleg politisk omstridd, slik det til dels har vore med buplikt og konsesjonsreglane. Det er brei politisk semje om at den som eig jordbruksareal som kan drivast, skal halde jorda i hevd. Når driveplikta kan oppfyllast enten ved eiga drift eller ved bortleige, er det heller ikkje noko tyngande plikt.

Driveplikta er ikkje berre eit privat spørsmål, men også av ålmenn interesse. Viss eigaren ikkje etterlever dette forvaltaransvaret, er kommunen nærast og først til å følgje opp.

Skal vi informere eller imponere?

Av Solveig Mork Holmøyvik, Publisert fredag 7. juli 2017

Først lærer vi å snakke, så å skrive. Vi skriv korte setningar med subjekt, objekt og punktum. «Anne køyrer bil». Ein stad på vegen til arbeidslivet misser mange av oss evna til å skrive enkelt, til å fortelje kven som gjorde kva. Det kan føre til at folk går glipp av viktig informasjon om rettane sine, og skaper avstand mellom forvaltninga og innbyggjarane.

La meg kome med eit døme: Tidlegare i år vart ein mann som skulle døy av kreft sendt heim frå sjukehuset utan at kommunen vart varsla. Det var brot på rutinene, svikt i kommunikasjonen, sjukehuset har lagt seg flatt og det er «satt i gang prosedyrer for å forbedre dette området». Talspersonen for Universitetssykehuset Nord-Norge (UNN) seier det slik:  – Det er bare for UNN å legge seg flat og beklage. Her har vi ikke kommunisert og informert godt nok rundt et pasientforløp som har vært alvorlig.

Min første tanke: Kva er eit pasientforløp? Kven er eit pasientforløp? Ved å bruke dette ordet har UNN nesten fått meg til å gløyme at det handlar om ein sjuk mann. Dei har gøymt han i språket. Eg kan ikkje sjå for meg at sjukepleiaren kjem til pauserommet eller heim til familien og fortel om ein tung dag på grunn av «eit alvorleg pasientforløp». Ho pleia ein pasient som var dødssjuk. Denne veka sa Språkrådet seg samde i at «pasientforløp» fungerer dårleg både på bokmål og nynorsk.

Brikker i brettspelet Scrabble. Foto: Pixabay

Brikker i brettspelet Scrabble. Foto: Pixabay

Universitetssjukehuset er ikkje åleine om å bruke innarbeidde framandord når dei skal snakke med omverda. Eg spurde ein kollega som er jurist om det var forskjell på «gjeldande lovkrav» og «lova». – Nei. Vi skriv ofte det første. Det er berre noko vi har lært. Kall det ei uvane, svarte han. Og det er ofte grunnen: det er noko vi har lært. Eit fagspråk, eit stammespråk, ein kode. Som fortel at vi har gått på skule, jobba hardt for å lære noko, for å stå på eksamen, for å få ein jobb. Problemet oppstår først når vi i denne jobben kjem i kontakt med dei som ikkje kan dette språket. Lege og forfattar Marianne Mjaaland skriv: – Det et viktigste er å bruke et språk pasienten forstår. Man mister ikke autoritet ved å si ting enkelt.

Fylkesmannen – éi dør til staten for kommunane

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert torsdag 29. juni 2017

I kommunereforma og regionreforma vert det diskutert kva oppgåver som skal liggja kvar, stundom utan prinsipielle tankar om kvar oppgåvene høyrer til. Hovudprinsipp for fordeling av oppgåver i offentleg forvaltning har vore:

-  kommunane yter dei viktigaste tenestene som direkte gjeld innbyggjarane, til dømes grunnskule, barnehage, omsorgstenester

-  fylkeskommunane har ansvar for områda som er for store for kommunane, til dømes regional samfunns- og næringsutvikling, fylkesvegar, kollektivtrafikk og drift av vidaregåande skular

-  fylkesmennene følgjer på vegner av staten opp kommunane med initiativ, rettleiing, tilsyn og klagehandsaming, for å sikra likeverdige tenester i samsvar med fastsette standardar i lov og forskrift

- sektororgan i staten har ansvaret for landsfemnande oppgåver som toll, skatt, mattryggleik, politi, kriminalomsorg, kraftutbygging (både vatn og vind), domstolar, sjukehus og riksvegar

Hovudprinsippa er enkle, men praktiseringa og grensedragingar byr på problem. Til dømes har fylkeskommunen og fylkesmannen på planområdet fått felles rettleiingsansvar overfor kommunane. Og mange har vanskar med å skilja mellom ansvaret fylkeskommunane har for dyr det kan jaktast på, som hjort og elg, og ansvaret fylkesmennene har for dyr det ikkje kan jaktast på, som ulv og jerv.

Frå paneldebatt på Fylkesmannens kommunekonferanse i mai 2017 med f.v. statssekretær i KMD Kristin Holm Jensen, ordførar i Førde Olve Grotle, fylkesmann Anne Karin Hamre, ordførar i Hyllestad Morten Askvik og fylkesrådmann Tore Eriksen.

Frå paneldebatt på Fylkesmannens kommunekonferanse i mai 2017 med f.v. statssekretær i KMD Kristin Holm Jensen, ordførar i Førde Olve Grotle, fylkesmann Anne Karin Hamre, ordførar i Hyllestad Morten Askvik og fylkesrådmann Tore Eriksen.

Fylkesmennene på Vestlandet fekk i desember 2016 utarbeidd ein rapport som drøftar kva oppgåver som eigentleg burde høyra under fylkesmennene. Bakgrunnen er mellom anna at fylkesmennene får tilbakemeldingar om at kommunane har dårlege erfaringar med direkte linjer til statlege sektororgan, fordi sektororgana ikkje kjenner kommunane og ikkje klarar å sjå samanhengen med andre oppgåver kommunane har ansvar for. Her har fylkesmannen eit fortrinn, med god kjennskap og relasjon til kommunane og dei mange oppgåvene dei utfører. Difor rår rapporten til å leggja ansvaret for å følgja opp slike sektoroppgåver til fylkesmannen, til dømes regionkontora til IMDi, rettleiings- og utviklingsoppgåvene frå Utdanningsdirektoratet, regionalt bustadsosialt arbeid frå Husbanken.

I juni sette regjeringa ned eit ekspertutval som skal føreslå oppgåver som kan styrka samfunnsutviklarrolla til fylkeskommunen og gje betre tenester for innbyggjarar og næringsliv. Utvalet følgjer opp regionreforma, der Stortinget nyleg vedtok å gå frå 19 til 11 fylke frå 2020.

I diskusjonane om organisering av offentleg forvaltning er det viktig å halda på oversiktlege prinsipp. Prinsippet om at kommunane skal ha éi dør til staten gjennom fylkesmennene, kan vera eitt av dei.

Nye tider i kommune-Noreg

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 14. juni 2017

Etter ein lang debatt og ei særs spennande avstemming, vedtok Stortinget 8. juni ny kommunestruktur for landet. Då kommunereforma starta i 2014, hadde vi 428 kommunar. Vedtaket i Stortinget reduserer talet på kommunar med 74, til 354 kommunar.

I Sogn og Fjordane er 12 kommunar, altså nær halvparten, involverte i fem kommunesamanslåingsprosessar. Det betyr at 56 prosent av innbyggjarane i fylket får ein ny kommune. Alle prosessane har vore ulike. Jølster, Gaular, Førde og Naustdal kom tidleg i gang, medan nye Kinn kommune vart vedteken heilt på tampen og med det særtrekket at Flora og Vågsøy har ein kommune på over 800 kvadratkilometer mellom seg.

Vegen vidare er no at Fylkesmannen skal kalle inn til felles kommunestyremøte, der hovudtema er namn på den nye kommunen, kor mange representantar det nye kommunestyret skal ha, og samansetjing og funksjon for fellesnemnda som skal førebu samanslåingane 1.1.2020.

Vi har kalla inn dei fire Sunnfjordkommunane til møte på Skei 21. juni. Dagen etter vert det felles kommunestyremøte for Balestrand, Leikanger og Sogndal i Balestrand på føremiddagen, og for Eid og Selje på Eid om ettermiddagen. Felles kommunestyremøte for Flora og Vågsøy vert i august, medan det er Fylkesmannen i Møre og Romsdal som kallar inn til felles kommunestyremøte mellom Volda og Hornindal. Etter at kommunestyra har gjort vedtak om namn, fellesnemnd og representantar og nytt kommunestyre, vert vedtaka sendt over til Kommunal- og moderniseringsdepartementet. Om kommunane ikkje kjem til semje på alle punkt, tek departementet avgjerd.

Når kommunane har gjort like vedtak om fellesnemnda, kan nemndmedlemmene starte arbeidet med å byggje den nye kommunen. Det er ein stor jobb som skal gjerast. Ein heilt ny organisasjon skal utformast, og tilsette skal takast i vare med omsyn til rettar og involvering. Budsjett og heile det mangfaldige kommunale planverket skal samordnast. Det same skal ymse administrative system, ikkje minst på arkiv- og IKT-sida. Interkommunale samarbeid må vurderast. Kommunane må informere godt heile vegen til alle som vert påverka av samanslåingsprosessen – tilsette, lag og organisasjonar, næringsliv og innbyggjarar.

Kommunekartet slik det ser ut i dag.

Når mange kommunar no går inn i omfattande prosessar som krev tid og merksemd, må staten ta omsyn. Internt har vi starta ei drøfting av korleis vi skal leggje opp kommunedialogen og det kommuneretta arbeidet, der vi både tek  omsyn til kommunar som skal slå seg saman, og  til at vi får ein struktur med større strekk i feltet. Mange kommunar vert større, men vi vil framleis ha mange små kommunar som på mange område er avhengige av interkommunalt samarbeid. Dette er tema som vi vil drøfte med kommunane framover. Sidan Fylkesmannen i Sogn og Fjordane 1.1.2019 vert slått saman med Fylkesmannen i Hordaland, vert kommunedialogen òg eit viktig tema i drøftingane vi skal ha med dei fram mot samanslåinga.

Eg ønskjer alle våre 12 kommunar som no går inn i eit stort arbeid med kommunesamanslåing, lukke til. Vi er budde på å bidra med råd og rettleiing.

Barn som pårørande

Av Per Steinar Stensland, Publisert måndag 12. juni 2017

Når mor eller far er sjuk, går det som regel ut over barna. Ny forsking viser at både foreldre og barn ønskjer at fastlegen tek opp foreldrenes sjukdom.

Frå 2010 er helsepersonell pålagde å ivareta behovet for informasjon og naudsynt oppfølging som mindreårige barn kan ha når ein av foreldra har psykisk sjukdom, rusavhengigheit eller alvorleg somatisk sjukdom.

Barn og vaksen.

Kor vanleg er det at barn er pårørande til desse gruppene? I ein norsk tettstad med 6000 innbyggjarar er det nær 1400 barn under 18 år. Av desse lever 23 prosent eller 300 barn til ein kvar tid saman med pårørande som har psykisk liding av moderat til alvorleg grad. Seks prosent av dei, om lag 90 barn, har minst ein pårørande med betydeleg rusproblem og om lag 50 barn lever med at mor eller far har alvorleg somatisk sjukdom.

Fastlege Frøydis Gullbrå har nyleg forsvart eit doktorarbeid om fastlegar sitt arbeid med desse barna. Nokre av funna hennar har interesse også for andre hjelparprofesjonar i kommunal helse- og sosialteneste.

Barn som har vakse opp i desse familiane opplevde ofte ein lite føreseieleg kvardag, og dei hadde oftare enn andre barn eigne helseplager. Trass i gode intensjonar, klarte ikkje alltid foreldra å skape ein trygg kvardag for dei. Både foreldra og ungdommane uttrykte at dei ynskte at fastlegen skulle anerkjenne deira forsøk på å skape ein normal kvardag, og på same tid forstå at dei var i ein situasjon med ekstra byrder på grunn av sjukdom eller rus.

Desse ungdommane var ikkje ofte innom fastlegen, og då helst med fysiske plager. Dei ønskte gjerne at fastlegen tok opp heimesituasjonen. Dei syns det var vanskeleg å ta opp dette sjølv, også om dei kunne ha behov for støtte og informasjon. For å snakke om situasjonen heime trengte dei å bli invitert til det av ein hjelpar dei hadde tillit til. Foreldra uttrykte same behov for råd om å støtte og informere barna, men vegra seg også for å ta dette opp med fastlegen.

Fastlegane uttrykte at dei var i ein god posisjon for å kjenne att barn i risiko og for å gi råd til foreldra. Rammene i allmennpraksis, med korte konsultasjonar med vekt på pasienten som er til stades, kunne hindre dette arbeidet. Det same kan fastlegen si frykt for å gi ekstra byrder til foreldre som strevar.

Ungdommane og foreldra etterlyste at legen også kunne ta opp vanskelege tema frå livssituasjonen deira som ikkje direkte vart etterspurt i konsultasjonen. Slike tema kan vere krevjande å ta opp. Men barn i utsette livssituasjonar kan trenge at helsepersonell utvidar tenkinga om kva dei kan snakke med barn om. Ikkje minst må helse- og sosialpersonell lære korleis dei kan ivareta barna i vanskelege samtaler.

Lova er lite kjend hjå helsepersonell utanfor sjukehus. Gjer deg kjend med lova og barn sine rettar!

Ansvar og roller rundt cruisetrafikk

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert torsdag 1. juni 2017

Cruisetrafikken gjev gode inntekter for næringslivet rundt om i fylket. Samstundes kan cruisetrafikken føra til utfordringar med utslepp til luft og sjø, og stor og konsentrert folketilstrøyming. I hovudsak er det opp til kommunane gjennom plan- og bygningslova å regulera om det skal vera cruisetrafikk, gjennom å avsetja eigna areal for kaiar og andre samferdselstiltak. Men kommunane kan ikkje styra trafikken i seg sjølv.

Den lokale hamneeigaren styrer kva trafikk som skal koma inn, ut frå kapasitet og visse likskapsprinsipp.

Fylkesmannen skal først og fremst passa på at kommunane held seg innanfor rammene i lov og forskrift på dei ulike fagfelta, og tek i vare både kommunale, regionale og nasjonale interesser i planane sine. Fylkesmannen skal ikkje overstyre kommunane i korleis dei lokalt vil prioritera rammevilkåra for cruiseturisme, så lenge dei ikkje bryt med nasjonale reglar og føringar som Fylkesmannen skal følgja opp.

Cruiseskip. Foto: Pixabay

Cruiseskip. Foto: Pixabay

Kommunane har som plan- og bygningsstyresmakt ansvar for å fastsetja arealbruk i eit område gjennom kommuneplan og reguleringsplan. Når kommunen opnar for cruiseskiptrafikk eller andre aktivitetar, må både plussider og minussider vurderast. Alle interesser, til dømes private borgarar, føretak, næringsorganisasjonar, representantar for born,  statlege instansar som Fylkesmannen og Vegvesenet, skal få koma til orde i ein ordna prosess. Kommunestyret tek endeleg avgjerd og skal vurdera verknader for samfunnet, det vil seia både økonomi, folkehelse, miljø, estetikk, trivsel og tryggleik. Men kommunen kan berre fastsetja kor stort areal som skal takast i bruk og til kva føremål, og ikkje kor mange cruisebåtar som skal takast inn. Mindre tiltak som ikkje er vesentleg i strid med planføremålet, er det mogleg å gje dispensasjon til så sant fordelane er klart større enn ulempene.

Avgjerder om arealbruk ligg i kjerneområdet for det kommunale sjølvstyret. Sjølv om det er høve til å klaga til Fylkesmannen over vedtak om reguleringsplanar, vil Fylkesmannen berre oppheva planen dersom det er gjort feil i handsaminga. Fylkesmannen kan ikkje oppheva planen ut frå sitt eige eventuelle ønske om å ha mindre cruisetrafikk. I dispensasjonssaker for tiltak som stør opp under reguleringsplanen, kan Fylkesmannen internasjonale krav. Kommunane har små høve til å stilla eigne krav. Til dømes har kommunane ikkje høve til å setja eigne krav for utslepp av kloakk og gråvatn frå cruisebåtar som seglar inn og ut av internasjonalt farvatn. Kommunelegen kan likevel leggja ned forbod mot aktivitetar som medfører akutt helsefare.

I ein nyleg utgjeven rapport frå Sjøfartsdirektoratet går det fram at det i Flåm til tider kan vera innhald av nitrogenoksid (NOx) som kan ha negativ verknad for helsa. I tillegg bidreg NOx, saman med sot/røykpartiklar og vassdamp, til danning av røykskyer i fjordane. Kartlegginga til Sjøfartsdirektoratet viser vidare at det i liten grad er utslepp til sjø i fjordane frå cruiseskipa, men at det vert sleppt ut noko kloakk og gråvatn frå lokal skipstrafikk. Sjøfartsdirektoratet har føreslege ei rekkje nasjonale tiltak for å kunna ta meir omsyn til miljøet, til dømes reinsesystem for NOx, høve til å regulera trafikk og fart og forbod mot ulike former for utslepp.

Misnøye med lokale følgjer av cruisetrafikk må takast opp med kommunane. Dersom misnøya gjeld noko kommunen pliktar å følgja opp i samsvar med lov og forskrift, er det mogleg å klaga til Fylkesmannen. Det opp til kommunestyra å avgjera i kor stor grad det skal leggjast til rette for cruisetrafikk, men dei kan ikkje konkret  styra kor stor trafikken skal vera. Dersom det skal vera større høve til å stilla lokale miljøkrav, må det nasjonale regelverket opna for dette, i tråd med framlegga frå Sjøfartsdirektoratet.

Skrantesjuka må utryddast i Norge

Av Christian Rekkedal, Publisert onsdag 10. mai 2017

Måndag 8. mai melde Landbruks- og matdepartementet at dei har bestemt seg for å ta ut over 2200 villrein i Nordfjella; nærare bestemt området mellom riksvegen over Hemsedalsfjellet og fylkesvegen mellom Hol og Aurland. Formålet med dette kraftige tiltaket er  å unngå at skrantesjuke spreiar seg vidare.

Etter kvart vil vi dessverre få høyre ganske mykje om Chronic Wasting Disease (CWD), eller skrantesjuke. Først skal heile stamma slaktast eller skytast, deretter må området ligge brakk i minst fem år, før villreinstamma skal byggast opp på nytt. Det vil altså ta minst 10 – 12 år før villreinstamma i Nordfjella er tilbake i noko omfang.

Skrantesjuka er ein svært skummel sjukdom som alltid har dødeleg utgang for hjortedyr som vert smitta. Han smittar mellom levande dyr i flokken, kan gå over til hjort og elg via spytt og urin, og kan også overleve i jordpartiklar. Til no er det heldigvis ganske få dyr som er smitta, noko som betyr at det ikkje har spreidd seg skikkeleg enno. Her ligg også dilemmaet for departementet; dei skulle gjerne hatt endå meir kunnskap, men dess lenger dei ventar med å avlive dyra dess større vert smittepresset mot andre dyr.

Villreinflokk. Foto: Per Jordhøy, NINA.

Villreinflokk. Foto: Per Jordhøy, NINA.

Det er utan tvil eit svært drastisk tiltak å ta ut heile denne villreinstammen. Men konsekvensen av å vente kan bli mykje verre. Eg var med på synfaring og møte på Hemsedalsfjellet mellom landbruks- og matministeren og representantar for grunneigarar, beitebrukarar, tamreinbrukarar og villreinforvaltarar. Der var også ordførarar og rådmenn frå kommunane rundt Nordfjella. Her fekk vi god oversikt over denne dramatiske situasjonen.

Alvoret og risikoen med å vente seig etter kvart innover forsamlinga. Ministeren understreka dei klare råda han har fått frå vitskapleg hald, og seier at å gjere ingenting er det verste han kan gjere. Det vil verte ei økologisk og økonomisk katastrofe om denne sjukdomen får spreie seg til villreinen på Hardangervidda, tamreinen mellom Hemsdal og Valdresflya, og til hjorten og elgen i dalføra utanfor fjellet. I så fall kan sjukdomen også spreie seg nordover til tamreinen i Midt-Noreg og nordover.

Ei spreiing av skrantesjuke vil redusere tilliten til norsk viltforvaltning, omdømet til jakt og viltkjøt, og tilliten til andre produkt frå fjellheimen. Det vil også vere stikk i strid med grunnlaget for trygg og rein norsk matproduksjon.

Det er beitenæringa som får dei største praktiske problema. Det blir forbod mot å sette opp saltstein for å lokke dyra til sitt faste beiteområde. Reinsdyr og hjort set også pris på denne godisen, og dermed er dette ei potensiell smittekjelde mellom reinsdyr, og frå reinsdyr til hjort.

Dette er sjølvsagt ei svært vanskeleg sak, og det vil heilt sikkert dukke opp praktiske problem. Det er heller ingen garanti for at det vil virke. Men med det alvoret som ligg i CWD-smitta, pliktar vi å gjere eit seriøst forsøk på å utrydde sjukdomen frå norsk jord.

Frivillige er nøkkelen til god integrering

Av Anne Karin Hamre, Publisert tysdag 9. mai 2017

Lokalsamfunna våre endrar seg i takt med auka innvandring. Distriktskommunar som for 10-15 år sidan var utan innvandrarar, er no blitt multikulturelle og internasjonale. For eit distriktsfylke som Sogn og Fjordane, har innvandringa gjort at vi har snudd ei negativ folketalsutvikling.

Innvandrarar representerer nye idear, arbeidskraft som vi treng, og eit spennande mangfald. For å få fram dette potensialet, er det nokre barrierar som må forserast. Dei handlar om språk, kultur, kunnskap, uro for det som er framandt, mangel på møteplassar, og prioriteringar.

Feiring av statsborgarseremonien 1. april 2017. Foto: Oskar Andersen

Feiring av statsborgarseremonien 1. april 2017. Foto: Oskar Andersen

Godt integreringsarbeid er eitt av dei viktigaste samfunnsprosjekta i Noreg i dag. Her spelar kommunane og frivillige heilt avgjerande roller. Politisk og administrativ leiing i kommunen må prioritere dette. Alle sektorar må involverast. Integrering høyrer like mykje heime i plan og næring som i sosialtenesta. Kommunen må lage møteplassar, og leggje til rette for at frivillige kan gjere ein innsats.

I arbeidet med å lage mangfaldige og inkluderande lokalsamfunn trur eg det er det viktig å sjå etter kva vi har felles. Loveleen Brenna, samfunnsdebattant og tidlegare leiar av foreldreutvalet for grunnopplæringa, er oppteken av dette. Ho snakkar godt om kva som bind oss saman, og korleis vi ofte har meir kunnskap enn vi trur. Vi må berre bruke han:

- Vi likar alle å lære nye ting, å meistre

- Vi vil gjerne bli sett og akseptert for den vi er

- Vi vil gjerne høyre til, vere ein del av eit fellesskap

- Vi vil vere til nytte, og oppleve at nokon treng oss

I dag møtest tilsette i offentleg sektor og frivillige for å diskutere korleis fysisk aktivitet kan bidra til betre inkludering i barnehage, skule og i fritida. På konferansen i Sogndal vil Robin Dale Oen fortelje om glede og utvikling gjennom meistringsopplevingar. Saba Berhane er ei av mange mødrer som er engasjert i frivillig arbeid. Ho vil fortelje om kvifor det er viktig for henne å bidra til fellesskapet. Flora handball og Kaupanger fotball har arbeidd godt med inkludering, og vil bidra med erfaringar.

Sogn og Fjordane er eit fylke med lange og gode tradisjonar for frivillig innsats. No må vi mobilisere alle som ønskjer å bidra til at innvandrarar får brukt ressursane sine i lokalsamfunna våre. Det offentlege må leggje til rette, men vi er heilt avhengige av frivillig innsats. Dette klarer vi!

Ny rammeplan for barnehagen – frå ord til handling

Av Bodhild Cirotzki og Berit Rygg, Publisert torsdag 30. mars 2017

Barnehagen er med på å legge grunnlaget for meistring og læring tidleg i livet. Livsmeistring og helse er sentral i ny rammeplan som ein del av verdigrunnlaget for barnehagen. Kva handlar livsmeistring om og kva betyr det for det pedagogiske arbeidet i barnehagen?

Eitt svar er at livsmeistring er å klare seg i medgang og motgang som møter kvar einskild gjennom livet. Kva skal barnehagebarn eigentleg meistre for å kunne møte skulen, dagleglivet og samfunnet?  Eitt anna svar er å meistre samspel med andre. Kanskje er det tid for å løfte fram leiken, og gje alle barn gode erfaringar og oppleving av å meistre samspel med andre barn gjennom leik.

I rammeplanen under område livsmeistring står det: «Barnas fysiske og psykiske helse skal fremmes i barnehagen. Barnehagen skal bidra til barnas trivsel, livsglede, mestring og følelse av egenverd og forebygge krenkelser og mobbing»

Nyare hjerneforsking syner at barn som blir forstått og bekrefta av nære omsorgspersonar blir betre er i stand til å regulere sterke kjensler. Barn og ungdom som slit seinare i livet fortel ofte at det handlar om mangel på:

Meistring gir god sjølvkjensle. Foto: Pixabay

Meistring gir god sjølvkjensle. Foto: Pixabay

- gode relasjonar og venskap

- ein stad å høyre til

- sjølvkjensle og sjølvverd

Desse tilbakemeldingane syner at relasjonar, venskap og meistring er område som må stå sentralt i det pedagogiske arbeidet i barnehagen. Dette krev kompetente vaksne som forstår kjenslene til små barn, som har kunnskap om å legge til rette for leik, venskap og ein plass å høyre til. Vaksenrolla vil, som i rammeplanen av 1996, stå sentralt også i 2017-utgåva. Dette må barnehageeigar og myndigheit ta innover seg både når dei lokale rammeplanane skal lagast og kompetanse knytt til ny rammeplan skal vurderast og byggast.

Tidleg innsats og tverrfagleg samarbeid er løfta fram i ny rammeplan. Tett samarbeid mellom barnehage og andre instansar er viktig for å kunne gi barn og familie den støtta som er nødvendig for god oppvekst til beste for barnet.

Ny rammeplan for barnehagen skal trå i kraft frå 1. august 2017. Ansvar og roller er klart fordelte. Rammeplanen er både eit pedagogisk arbeidsdokument for barnehagane og eit styringsdokument for barnehageeigar. Det er styrar, barnehageeigar og myndigheit sitt ansvar å sjå til at verdigrunnlaget i rammeplanen er forstått og omsett frå ord til handling.

Rettane til barna er forankra i FNs barnekonvensjon.

Stort behov for verjer i fylket – slik kan du hjelpe!

Av Ida Loftesnes Kvåle, Publisert måndag 20. februar 2017

Ei verje sikrar interessene til og handlar på vegner av ein person som anten er mindreårig, eller som av andre grunnar treng verje. Vi har mange verjer som gjer ein svært god jobb, likevel treng vi fleire. Det er ei merkbar auke i søknadar og behov for verjemål i fylket, og behovet for fleire verjer aukar tilsvarande.

Vi har alle høyrt om eldrebølgja som er på veg. Ho kjem av stadig høgare levealder mellom anna grunna eit velutvikla helsetenestetilbod. Av erfaring veit vi at eldre, ofte sjukeheimspasientar og busette på bu- og omsorgssenter, utgjer ei stor gruppe verjetrengande. Dette kan bety at vi får fleire personar som av ulike grunnar vil ha behov for verje, i tillegg til dei yngre verjetrengande. Men, vi får òg fleire spreke og ressurssterke alderspensjonistar som kan ta på seg oppdrag som verjer.

Den grunnleggande motivasjonen for å vere verje er at du er engasjert, interessert og har eit ønskje om å hjelpe andre. Det er fleire som treng di hjelp og støtte, heime i di eiga bygd. Som verje fyller du eit behov som ikkje vert teke i vare på andre måtar, verjene utfører difor ei svært viktig samfunnsoppgåve.

Som verje for vaksne har du høve til å hjelpe andre som av ulike grunnar og på ulik måte ikkje klarar å ivareta sine eigne interesser i økonomiske og/eller personlege forhold. Folk er forskjellige, det same er verjeoppdraga. Nokre personar treng hjelp til å forvalte økonomiske midlar, handtere inntekter og utgifter, og sikre at husleige, straum og forsikring vert betalt. Andre kan ha behov for at du hjelper dei med å søkje om trygde- og sosialstønader, kommunale tenester som støttekontakt og sjukeheimsplass, eller å klage på offentlege vedtak. Våre verjer har difor variert bakgrunn og erfaring. Ofte kan livserfaring vere den beste erfaringa som verje. Verje må i tillegg ha ordna økonomi og vere skikka for det aktuelle verjeoppdraget.

Tilsette hjå Fylkesmannen følgjer opp og rettleier verjene.

Tilsette hjå Fylkesmannen oppnemner, følgjer opp og rettleier verjene.

Trur du dette kan vere noko for deg eller nokon du kjenner? Les meir om verjemål på www.vergemal.no, eller kontakt oss direkte.