Ny rammeplan for barnehagen – frå ord til handling

Av Bodhild Cirotzki og Berit Rygg, Publisert torsdag 30. mars 2017

Barnehagen er med på å legge grunnlaget for meistring og læring tidleg i livet. Livsmeistring og helse er sentral i ny rammeplan som ein del av verdigrunnlaget for barnehagen. Kva handlar livsmeistring om og kva betyr det for det pedagogiske arbeidet i barnehagen?

Eitt svar er at livsmeistring er å klare seg i medgang og motgang som møter kvar einskild gjennom livet. Kva skal barnehagebarn eigentleg meistre for å kunne møte skulen, dagleglivet og samfunnet?  Eitt anna svar er å meistre samspel med andre. Kanskje er det tid for å løfte fram leiken, og gje alle barn gode erfaringar og oppleving av å meistre samspel med andre barn gjennom leik.

I rammeplanen under område livsmeistring står det: «Barnas fysiske og psykiske helse skal fremmes i barnehagen. Barnehagen skal bidra til barnas trivsel, livsglede, mestring og følelse av egenverd og forebygge krenkelser og mobbing»

Nyare hjerneforsking syner at barn som blir forstått og bekrefta av nære omsorgspersonar blir betre er i stand til å regulere sterke kjensler. Barn og ungdom som slit seinare i livet fortel ofte at det handlar om mangel på:

Meistring gir god sjølvkjensle. Foto: Pixabay

Meistring gir god sjølvkjensle. Foto: Pixabay

- gode relasjonar og venskap

- ein stad å høyre til

- sjølvkjensle og sjølvverd

Desse tilbakemeldingane syner at relasjonar, venskap og meistring er område som må stå sentralt i det pedagogiske arbeidet i barnehagen. Dette krev kompetente vaksne som forstår kjenslene til små barn, som har kunnskap om å legge til rette for leik, venskap og ein plass å høyre til. Vaksenrolla vil, som i rammeplanen av 1996, stå sentralt også i 2017-utgåva. Dette må barnehageeigar og myndigheit ta innover seg både når dei lokale rammeplanane skal lagast og kompetanse knytt til ny rammeplan skal vurderast og byggast.

Tidleg innsats og tverrfagleg samarbeid er løfta fram i ny rammeplan. Tett samarbeid mellom barnehage og andre instansar er viktig for å kunne gi barn og familie den støtta som er nødvendig for god oppvekst til beste for barnet.

Ny rammeplan for barnehagen skal trå i kraft frå 1. august 2017. Ansvar og roller er klart fordelte. Rammeplanen er både eit pedagogisk arbeidsdokument for barnehagane og eit styringsdokument for barnehageeigar. Det er styrar, barnehageeigar og myndigheit sitt ansvar å sjå til at verdigrunnlaget i rammeplanen er forstått og omsett frå ord til handling.

Rettane til barna er forankra i FNs barnekonvensjon.

Stort behov for verjer i fylket – slik kan du hjelpe!

Av Ida Loftesnes Kvåle, Publisert måndag 20. februar 2017

Ei verje sikrar interessene til og handlar på vegner av ein person som anten er mindreårig, eller som av andre grunnar treng verje. Vi har mange verjer som gjer ein svært god jobb, likevel treng vi fleire. Det er ei merkbar auke i søknadar og behov for verjemål i fylket, og behovet for fleire verjer aukar tilsvarande.

Vi har alle høyrt om eldrebølgja som er på veg. Ho kjem av stadig høgare levealder mellom anna grunna eit velutvikla helsetenestetilbod. Av erfaring veit vi at eldre, ofte sjukeheimspasientar og busette på bu- og omsorgssenter, utgjer ei stor gruppe verjetrengande. Dette kan bety at vi får fleire personar som av ulike grunnar vil ha behov for verje, i tillegg til dei yngre verjetrengande. Men, vi får òg fleire spreke og ressurssterke alderspensjonistar som kan ta på seg oppdrag som verjer.

Den grunnleggande motivasjonen for å vere verje er at du er engasjert, interessert og har eit ønskje om å hjelpe andre. Det er fleire som treng di hjelp og støtte, heime i di eiga bygd. Som verje fyller du eit behov som ikkje vert teke i vare på andre måtar, verjene utfører difor ei svært viktig samfunnsoppgåve.

Som verje for vaksne har du høve til å hjelpe andre som av ulike grunnar og på ulik måte ikkje klarar å ivareta sine eigne interesser i økonomiske og/eller personlege forhold. Folk er forskjellige, det same er verjeoppdraga. Nokre personar treng hjelp til å forvalte økonomiske midlar, handtere inntekter og utgifter, og sikre at husleige, straum og forsikring vert betalt. Andre kan ha behov for at du hjelper dei med å søkje om trygde- og sosialstønader, kommunale tenester som støttekontakt og sjukeheimsplass, eller å klage på offentlege vedtak. Våre verjer har difor variert bakgrunn og erfaring. Ofte kan livserfaring vere den beste erfaringa som verje. Verje må i tillegg ha ordna økonomi og vere skikka for det aktuelle verjeoppdraget.

Tilsette hjå Fylkesmannen følgjer opp og rettleier verjene.

Tilsette hjå Fylkesmannen oppnemner, følgjer opp og rettleier verjene.

Trur du dette kan vere noko for deg eller nokon du kjenner? Les meir om verjemål på www.vergemal.no, eller kontakt oss direkte.

Betre akuttberedskap i barnevernet

Av Anne Karin Hamre, Publisert onsdag 8. februar 2017

Den kommunale barneverntenesta har ansvar for at barn får naudsynt hjelp og vern. På dagtid er det oftast lett å få hjelp, men på kveldstid og i helgane må det vaktordningar til.

Under halvparten av kommunane i landet har ei formalisert ordning med operativ barnevernvakt etter kontortid. Ingen av kommunane i Sogn og Fjordane har ei slik ordning.

Nokre kommunar har uformelle bakvaktordningar med telefonnummer som politiet kan ringe etter kontortid. I andre kommunar har ikkje politiet hatt nokon å kontakte om dei har stått overfor ei krise med eit barn som treng hjelp. Eit barn eller ein ungdom som treng akutt hjelp, må få det frå nokon med utdanning og erfaring.. At det i mange tilfelle blir politiet eller ein barnevernleiar på fritida som må handtere ein vanskeleg situasjon, er ikkje ei haldbar ordning. Vi må få på plass ein betre akuttberedskap for barnevernet i fylket vårt.

Barne- og likestillingsminister Solveig Horne har i fleire brev til kommunane understreka at barn har rett til hjelp i akutte krisesituasjonar uavhengig av kvar i landet dei bur, og mint om at kommunane har ansvar for å ha ein tilstrekkeleg beredskap etter kontortid. Fleire kommunar i vårt fylke har teke kontakt med Fylkesmannen for å få konkretisert kva ein tilstrekkeleg beredskap inneber. Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet har kome med ei klargjering, der dei seier at alle kommunar må ha ei formalisert ordning med tilstrekkeleg og rett kompetanse også etter vanleg kontortid.

Barn med koffert.

Små kommunar, høge kostnader og ulike behov, gjer at ei døgnopen barnevernvakt med spesialkompetanse i kvar kommune er vanskeleg å få på plass. Då må kommunane i det minste ha ei formalisert bakvaktordning slik at andre instansar er sikre på å nå nokon med barnevernfagleg kompetanse.

Vi tok i fjor haust kontakt med alle kommunane for å høyre korleis dei arbeider med å få på plass ein betre akuttberedskap. Fleire kommunar i Sogn, Sunnfjord og Nordfjord er i gang med å utgreie interkommunale vaktordningar. Samstundes har vi fleire kommunar som ikkje er kopla på desse prosessane. I vårt fylke er interkommunalt samarbeid einaste løysinga, og framover vert det viktig å sikre at alle kommunane tek del i samarbeida om akuttberedskap. Det vil òg vere viktig å dra nytte av erfaringar frå andre fylke vi kan samanlikne oss med, t.d. Barnevernvakta i Steinkjer og omegn, som fleire kommunar i Nord-Trøndelag etablerte i 2014.

Akuttberedskap i barnevernet er tema på strategikonferansen til KS i dag, og vi følgjer opp med å invitere fagfolk og leiarar i alle kommunane på barnevernleiarsamlinga 19. april til å drøfte korleis dette best kan organiserast i vårt fylke. Fylkesmannen er innstilt på å bidra med skjønsmidlar til å etablere av ordningar med barnevernvakt. Målet må vere at vi ved utgangen av 2017 er langt betre rusta til å hjelpe barn, uansett når på døgeret krisa skjer.

Statleg samordning – eit spørsmål om kultur heller enn adresse?

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert onsdag 11. januar 2017

Då Jørgen Kosmo var riksrevisor sa han at mangelen på samhandling og på makt og mynde til å samordna, er den største forvaltningspolitiske utfordringa i Noreg. Både den første maktutgreiinga frå byrjinga av 80-talet og den andre som kom i 2003, sette søkjelyset på den sektorprega og oppsplitta staten. System og praksis er vorte meir retta mot å nå sektormål, mindre mot heilskap og å prioritera mellom ulike interesser.

Framveksten av sterkare spesialiserte direktorat er ei av årsakene. Slik forvaltninga ser ut i dag, kan me i tabloide ordelag seia at regjeringa har hovudansvaret for å samordna staten. Departement og direktorat har ansvaret for å gjennomføra sektorpolitikken. Fylkesmennene har ansvaret for å få kommunane til å gjennomføra og samordna statleg sektorpolitikk. Og kommunane skal på samordna vis gjennomføra den statlege sektorpolitikken ved å produsera gode velferdstenester.

Desse viktige samfunnsområda treng til dømes meir samordna innsats:

  • Utsette barn og unge, der særleg barnehage, skule, barnevern, og barne- og ungdomspsykiatri må samordnast
  • Folkehelse, som ikkje berre handlar om overvekt og fysisk aktivitet, men om å tenkja helse i alt me gjer
  • Klimaendringar, både å redusera utslepp av klimagassar og å planleggja for dei klimaendringane som alt er i gang, i alle sektorar
  • Samfunnstryggleik og beredskap, der erfaringar frå store kriser er at det som ofte sviktar, er informasjonsdeling og samarbeid på tvers av etatane som er involverte
  • Integreringsarbeidet, der flyktningteneste, barnehage og skule, psykiatri, folkehelse, arbeidstrening, språkopplæring, utdanning, tolketenester er viktige element

Videomøte mellom statlege etatar under flyktningekrisen i 2016.

Videomøte mellom statlege etatar under flyktningekrisa i 2016. Foto: Magne-Bjarte Hatlem/Fylkesmannen i Sogn og Fjordane

I arbeidet med regionreforma er det peikt på at når den regionale staten har mange ulike regionale inndelingar med ulike kontoradresser, er det vanskeleg å få til samordning. Ut frå dette er det gjort opprekningar av grenser og kontorstader. Opprekninga er nytta i debatten om korleis det regionale nivået skal sjå ut. Dette er ei lite nyansert tilnærming til ei viktig samfunnsutfordring.

Dei seks statlege verksemdene Fylkesmannen i Sogn og Fjordane har samarbeidd tettast med dei siste åra, er, i uprioritert rekkjefølgje og med relevante regionkontor i parentes; Høgskulen i Sogn og Fjordane (Sogndal),[1] Vegvesenet (Leikanger), Nav (Leikanger), NVE (Førde), Politiet (Bergen frå 2016, Florø før 2016) og IMDi (Bergen). Sjølv om ikkje alle har hovudkontor same stad som oss, samarbeider me godt når det trengst. Dei som har adresse lengst unna oss, møter me kanskje tre-fire gonger i året andlet til andlet. Under kriser eller elles når det trengst, er video- eller telefonmøte det mest effektive.

Den kunnskapsbaserte måten å løysa problema med samordning på, er etter mitt syn å setja ord på kva område som mest treng samordning  og mellom kva verksemder samordninga valdar problem, og så sjå på konkrete tiltak for å løysa problema.

Endra kontorstad og  adresse kan vera eitt mogleg tiltak, men eg trur kultur og leiing, som 22. julikommisjonen framheva, er langt viktigare.


[1] Går frå 2017 inn i Høgskulen på Vestlandet med hovudsete i Bergen.

Tiltak i lokalsamfunnet som kan betre levekår for utsette barn og unge

Av Per Steinar Stensland og John Ole Vange, Publisert torsdag 15. desember 2016

Fylkesmannen har siste året arrangert eit læringsnettverk for kommunane om utsette barn og unge. Her presenterer vi røynslene våre.

Fylkesmannen skal rettleie kommunane i å utvikle eit heilskapleg og samordna tilbod for utsette barn og unge og deira familiar. Utdanningsavdelinga og helse- og sosialavdelinga valde å spisse målgruppa til den store gruppa unge flyktningar og asylsøkjarar. I møte med alle kommunane spurde vi dei kva faglege tilbod dei trong. På bakgrunn av svara deira har vi hatt fire læringsnettverkmøte:

sjumilsstegkonferansen tok vi opp korleis helsepersonell og andre kan gjere vurdering av psykisk helse ved førstegongs undersøking i mottak. Dette gjeld både å sjå teikn på alvorleg traumatisering av  barn og unge og å lære praktisk lågterskeloppfølging i lokalsamfunnet. Vi gav også innspel til god norskopplæring for asylsøkjarar.

Neste møte handla om erfaringsoverføring mellom kommunane. Vi ville løfte fram erfaringar med vanlege utfordringar for unge asylsøkjarar; Kva kan deltakarane lære av kvarandre? Korleis kan vi sikre at asylmottaket gir grunnleggjande tryggleik? Vi ville finne ut kva som kan sikre god norskopplæring og godt psykososialt læringsmiljø i skulane for mindreårige asylsøkjarar. Og vi ville høyre meiningar om kva for støtte kommunen treng vidare for å arbeide godt med mindreårige asylsøkjarar.

Barn. Foto: Pixabay

Barn. Foto: Pixabay

Eit møte om landkunnskap presenterte kultur og levekår i Afghanistan med vekt på korleis konflikthistorie og migrasjon påverkar den enkelte. Vi fekk innblikk i eit flyktningliv der du både er borte og heime samtidig. Gjennom internett er opphavsfamilie og nettverk framleis tilgjengeleg for den som migrerer. Og dette tilgjenget kan gi press på å leve opp til plikter både her og for familien som er att «heime».

Jenter tilsette i mottak har opplevd å ikkje bli respektert av gutar og menn med annan kulturell bakgrunn. Nokre plassar hadde dei nytta nettopp den kulturbaserte respekten for eldre ved å invitere ein eldre mannleg slektning som har vore med på å orientere den unge i kva som er akseptabel åtferd i Noreg.

Det siste av møta handla om traume og korleis ein kan forstå korleis det er å leve med dei. Norskopplæring og fotballtrening kan vere døme på viktige bidrag for å hindre at kriseopplevingar gjer folk sjuke. Når vi høyrer ordet traume, tenkjer vi fort at dette må handterast av lege eller psykiater. Det er viktig å tidleg få identifisert barn som har opplevd alvorlege traume slik at desse kan få rett tilvising, men for dei fleste med lette og moderate traume er lokale tilbod det aller beste.

Vi trur kommunane har fått nyttige perspektiv på å utvikle arbeidet sitt på dette feltet. Vi vil halde fram med læringsnettverket basert på innspela deira.

Kommuneøkonomi i ubalanse – reservane minkar!

Av Kåre Træen, Publisert måndag 5. desember 2016

Kommunane er i sluttfasen av budsjettarbeidet for neste år og økonomiplanen for dei neste fire åra. Samanlikna med gjennomsnittet for landet gir framlegget til statsbudsjett for 2017 låg vekst for fleirtalet av kommunane i fylket. Dette har ulike årsaker; endringar i inntektssystemet, svak folketalsvekst eller at kommunen får eit lågare utgiftsbehov og derfor skal bli rimelegare å drifte. I tillegg får fleire av kraftkommunane store reduksjonar i inntekter frå kraftverksemder. Sjølv om kommunane har fått ekstra skatteinntekter i 2016, fører dette samla sett til at mange av kommunane våre har eit krevjande arbeid med å få til eit budsjett og ein økonomiplan i balanse.

God økonomisk planlegging og styring over tid, er ein viktig føresetnad for å skape ein berekraftig og sunn økonomi, og eit nødvendig grunnlag for å levere gode tenester til innbyggjarane. Lurer du på om kommunen din har fått til dette? Svaret skal du finne i rekneskapsbalansen til kommunen med utfyllande analysar og vurderingar i årsmeldinga. Balansen viser m.a. kor mykje eigendelar, midlar, fond, oppsamla underskot/overskot og gjeld kommunen har, som eit resultat av drifta over mange år. Særleg viktig er det at kommunen har klart å opparbeide seg ein buffer gjennom frie fond og at gjelda ikkje har blitt for stor samanlikna med driftsinntektene.

For kommunar som manglar midlar til å få budsjettet i balanse i 2017 og framover, registrerer vi at det er fristande for dei folkevalde å «kjøpe seg litt tid» gjennom å bruke tidlegare oppsparte midlar som står på frie fond i balansen. Dette er ei kortsiktig og dårleg løysing med bruk av eingongspengar, som berre utset problemet fordi kommunen framleis brukar meir midlar enn den har i løpande inntekter.

Fri driftsfond i prosent av inntekter

Kjelde: Kostra-tal konsern 2015

Slike kortsiktige løysingar reduserer eller tømmer kommunekassa for ein viktig og nødvendig økonomisk buffer. Kommunar bør ha ein buffer som utgjer minst 5 prosent av driftsinntektene. Kva kan skje når kommunen ikkje lenger har ein buffer i frie fond? Ikkje alt går som planlagt for kommunane heller, utgiftene kan bli høgare eller inntektene lågare enn budsjettert. I slike tilfelle er det nødvendig  å ha ein buffer, elles kan det fort bli raude tal i rekneskapen som seinare må dekkjast inn att i løpet av dei neste to åra. Klarer ikkje kommunen ei planlagt inndekning, er Robek neste stoppestad.

Vår erfaring er at kommunar som hamnar i Robek gjer det nettopp fordi det skjer hendingar som fører til at utgiftene aukar eller inntektene blir lågare enn budsjettert, og at kommunen ikkje har ein buffer til å møte slike hendingar. Derfor er det viktig at kommunane ikkje brukar opp sine økonomiske reservar i saldering av budsjettet, men at det må liggje att ein tilstrekkeleg buffer om det skulle oppstå noko uføresett som gjer det nødvendig å bruke av den!

Støtte til Vestlandsregionen

Av Anne Karin Hamre, Publisert måndag 28. november 2016

I 2013 feira vi at Sogn og Fjordane hadde vore eige fylke i 250 år. Tre år seinare diskuterer vi samanslåing med Hordaland og Rogaland til ein stor vestlandsregion. For alle med varme kjensler for dette vakre og mangfaldige fylket vårt, er dette ei stor og vanskeleg sak. Kva vinn vi, og kva taper vi ved å gå inn i ein større region? Kvifor skal vi inn i noko større? Vi, som ligg i rett ende av dei fleste statistikkar som handlar om livskvalitet, og som er robuste fordi vi klarer å samarbeide?

Sist gong det bles ein regionvind over landet, var på byrjinga av 2000-talet. Vestlandspolitikararar ville samle Vestlandet til eitt rike, for å ta opp kampen mot sentraliseringa av makt til Oslo. Det vart arrangert vestlandskonferansar, og begeistringa for regionprosjektet var stor i starten. Så kom lokaliseringsdiskusjonane, og det heile braut saman.

I tida som har gått, har Oslo og resten av det sentrale Austlandet hatt ein kraftig vekst, og balansen mellom dei ulike landsdelane er vorten skeivare.

Vi har eit spennande og variert næringsliv på Vestlandet, men vi treng eit større mangfald. Straumen av nyutdanna frå universiteta og høgskulane på Vestlandet over fjellet mot aust, er framleis stor. Mediemakta og premissgjevarane finn vi stort sett i Oslo. Her vert dei fleste deltakarane i viktige råd og utval henta frå. Og her finn vi departementa og dei fleste direktorata og tilsyna.

E 39 bidreg til større bu- og arbeidsområde og til å binde Vestlandet tettare saman. Men det er framleis mykje ugjort. Nyleg plasserte ei undersøking Hordaland og Sogn og Fjordane på botn i vegkvalitet. Det stod ikkje veldig mykje betre til i Rogaland.

Skal vi få til meir satsing på infrastruktur, næringsutvikling og på å byggje attraktive bu- og arbeidsområde på Vestlandet, treng vi meir samarbeid som er tufta på fastare strukturar enn t.d. Vestlandsrådet.

Kart over den nye vestlandsregionen. Foto: Skjemdump frå NRK

Kart over den nye vestlandsregionen. Foto: Skjemdump frå NRK

Det hadde nok vore logisk først å få avklart ein framtidig kommunestruktur og oppgåver til nye regionar før det vart teke stilling til å endre dagens fylkeskommunar. Men politikken blir ofte til gjennom kompromiss, slik er det òg med regionreforma.

Dei vala vi gjer, må ta utgangspunkt i at det er eit fleirtal på Stortinget som ønskjer færre og større fylkeskommunar. Vi må òg ha med oss at det er ei rekkje andre strukturprosessar som vert gjennomførte uavhengig av regionreforma.

Stortinget har vedteke ei regionreform, og regjeringa har som utgangspunkt at landet skal delast inn i om lag ti folkevalde regionar. Det skjer samstundes ei rekkje strukturprosessar i den regionale staten, der folketal er eit viktig prinsipp for korleis strukturane skal leggjast. Sidan 1990-talet har ei rekkje regionale statsetatar gått frå ei fylkesinndeling til ein regioninndeling. I dag er det berre att Fylkesmannen, Nav og Innovasjon Norge som femner om Sogn og Fjordane. Strukturen for fylkesmannsembeta og Nav sine regionkontor er under utgreiing, og begge utgreiingane peiker så langt mot ein regionmodell der Sogn og Fjordane ikkje vert ei eiga eining. Dersom det vert utfallet, kan det svekke grunnlaget for å oppretthalde Sogn og Fjordane fylkeskommune.

På mange måtar beklagar eg det, fordi eg meiner Sogn og Fjordane på veldig mange område demonstrerer at vi står oss godt som eige fylke. Vi er handlekraftige og ubyråkratiske. Ei ny administrativ eining sett saman av tre tidlegare fylke, byr heilt klart på ein risiko for at vi kan verte meir byråkratiske og mindre handlekraftige. Likevel er det viktig at dette fylket deltek aktivt i debatten og i utforminga av det nye Vestlandet, ikkje minst for å halde dette fylket samla inn i ein større region.

Etter å ha vege fordelar og ulemper opp mot kvarandre, konkluderer eg med å støtte intensjonsplanen om ein vestlandsregion med ei desentralisert forvalting .

Ein viktig føresetnad for ei vellukka samanslåing, er at byane i vest forstår at dei er avhengige av omlandet sitt, og klarer å byggje bru mellom by og land. Viss Bergen og Stavanger blir seg sjølve nok, vil vi aldri lukkast.

Bringebær til foredling – ikkje berre dessert

Av Jon Anders Stavang, Publisert måndag 31. oktober 2016

Satsinga på produksjon av friske bringebær i korg (konsumbær) er ei suksesshistorie. Frå 2000 til 2015 auka produksjonen av konsumbringebær frå null til over ein million kilo. Produsentane i Sogn og Fjordane har vore leiande i denne utviklinga saman med grossisten BAMA.

Det var på Vangsnes i Vik kommune at bæra for alvor tok til å rulle. Gründerane i Sognabær investerte i plasttunnellar og sette inn ’Glen ample’-bringebær, fekk leveringsavtale med BAMA, og starta produksjonen. I dag leverer Sognabær mellom 150-200 000 kilo bringebær til konsum i sesongen, og Vik kommune kan med rette kalle seg Noregs bringebærkommune. Luster og Stryn er også store på bringebær og Sogn og Fjordane produserer 64 prosent av alle bringebær i landet.

Bringebærbonde Rikard Lysne. Foto: Torbjørn Takle

Bringebærbonde Rikard Lysne. Foto: Torbjørn Takle

Men medan marknaden for konsumbær er i vekst, er etterspørselen etter bær til syltetøy og andre foredla produkt meir stabil. Konkurransen med importerte bær av industrikvalitet er òg sterk. Og ønsket om norske bær i syltetøy er ikkje like sterkt som for konsumbær. Det er eit paradoks at det syltetøyet som inneheld minst bær og mest sukker og vatn, sel best i butikkane.

Ein gjennomsnittleg bringebærprodusent produserer gjerne halvparten til konsum og halvparten til industri. Dei som har tunell klarar å ha meir stabil produksjon og har meir konsumbær. Men alle produsentane er avhengige av å selje heile produksjonen sin. Når marknaden for industribær stagnerer, kan ikkje veksten halde fram utan at prisane på industribær går ned. Då vil totaløkonomien for bringebærprodusentane bli vesentleg svekt.

Næringa må difor ta grep. Nyplanting må reduserast. Dei produsentane som ikkje har dekkesystem for å verne bæra mot nedbør, må investere i dette for å auke mengda konsumbær og redusere mengda industribær. Dette vil også føre til jamnare produksjon og kvalitet, og meir stabile leveransar av både industri- og konsumbær. Nye norske foredla produkt med bringebær må utviklast og marknadsførast slik at etterspørselen etter industribær aukar. I tillegg må næringa leggje meir vekt på å få ned kostnadane ved handtering og innfrysing av industribæra.

Forbrukarane må også følgjast opp. Dei må stimulerast til å handle sunnare og meir smaksrike syltetøy med høgt innhald av bær. Det vil vere bra både for bonden og folkehelsa.

Hagebruket generelt og bringebærproduksjonen spesielt har hatt ei særskilt positiv utvikling sidan tusenårsskiftet i Sogn og Fjordane. No når marknaden stagnerer, vil innovasjon og marknadstilpassing vere viktig for å trygge og utvikle næringa vidare.

Saman får vi hjelpa heilt fram

Av Jorunn Felde, Publisert onsdag 12. oktober 2016

Søndag 23. oktober får du besøk av ein bøsseberar som samlar inn pengar til TV-aksjonen. I år går midlane til Raudekrossen som skal bruke dei til å gje livsviktig hjelp til offer for krig og konflikt. Det er stort behov for hjelp, og kvart bidrag er med på å redde liv.

Fylkesaksjonskomiteen i Sogn og Fjordane. Foto: Matias Helgheim/Sogn og Fjordane fylkeskommune

Fylkesaksjonskomiteen i Sogn og Fjordane. Foto: Matias Helgheim/Sogn og Fjordane fylkeskommune

Raudekrossen har valt ut ei rekkje prosjekt i fleire land, mellom anna i Syria. Målet er at 605 000 personar skal få livreddande hjelp som mat, vatn og medisinar. Dei vil også gje opplæring og utstyr til dei 10 000 personane som er frivillige i Syria Raude Halvmåne. På denne måten vil hjelpa kunne nå fram til endå fleire. Det er framleis borgarkrig i deler av Afghanistan. Raudekrossen har difor bestemt at nokre av pengane skal nyttast til å gje helsetilbod til mor og barn. Dei skal byggje fødestover, og utdanne helsetilsette og frivillige i Afghanistan Røde Halvmåne.

Dei innsamla pengane skal også brukast i Noreg for å gje flyktningar og asylsøkjarar eit betre liv gjennom å tilby dei meiningsfulle aktivitetar på asylmottak, flyktningguide, helsehjelp for papirlause og på oppsporingstenesta for sakna personar.

Du kan lese meir om dei ulike prosjekta på blimed.no. Dronning Sonja og Kronprinsesse Mette-Marit har synt stor engasjement i arbeidet til Raudekrossen, og er i år høge beskyttarar for TV-aksjonen. Folk i Sogn og Fjordane har tradisjon for å støtte sterkt opp om TV-aksjonen. Eg håpar de tek godt i mot bøsseberarane på søndag.

Næringsretta IT-utdanning til framtidsfylket

Av Gunnar O. Hæreid, Publisert måndag 3. oktober 2016

Sogn og Fjordane treng ei næringsretta IT-utdanning på bachelornivå for å leva opp til tilnamnet framtidsfylket. No er utdanninga på god veg til å koma.

IT-forum Sogn og Fjordane sende i slutten av august eit notat til Høgskulen i Sogn og Fjordane med førespurnad om å oppretta ein studieplankomite, som altså skal laga ein studieplan for eit nytt bachelorstudium for næringsretta IT. Bakgrunnen er eit initiativ IT-forum sjølv har teke saman med næringslivet, og arbeidd med sidan 2014. Tankane bak er:

- IT får større og større plass i alt me gjer, både i privatlivet, i næring og i offentleg verksemd
- Studien «Eit kunnskapsbasert Sogn og Fjordane» peikte i 2011 på at IT og digitalisering har størst potensial for verdiskaping i tida framover
- Sogn og Fjordane ligg frå før langt framme i å bruka IT
- Høgskulestudium rekrutterer gode hovud til fylket; rundt 40 prosent av studentane på grunnutdanningane ved Høgskulen i Sogn og Fjordane er frå fylket, medan halvparten av dei ferdige kandidatane vert verande i fylket etterpå
- Stor auke i søknader til IT-studium i landet siste åra
- Stor vilje frå regjeringa til å satsa på studieplassar innan IT
- Fleire IT-verksemder rundt om i fylket opplever suksess
- Mange eksisterande verksemder i fylket treng jamleg å tilsetja personar med IT-kompetanse
- Verksemder i fylket skal knyta relasjonar med studentane gjennom obligatoriske praksisopphald
- Utdanning innanfor IT legg til rette for å skapa nye verksemder, som kan liggja kvar som helst

Foto: IT-forumInitiativet har møtt stor velvilje i fylket. Høgskulen er positiv, og styret vedtok 29. september å oppretta studieplankomiteen. Stortingsbenken, fylkesordføraren og fylkesvaraordføraren støttar heilhjarta opp. Like eins har bransjen lova å stilla opp med praksisplassar, førelesingar og kanskje til og med tilskot til studieplassar. I tillegg har Innovasjon Noreg i to omgangar gjeve støtte til prosjektet med til saman 1,95 mill. kr, medan Sparebankstiftinga Sogn og Fjordane så langt har innstilt at prosjektet skal få 1 mill. kr i støtte (før søknaden skal opp i styret).

Viktigaste utfordringar framover er:

  • - Å sy saman eit studium som tek opp i seg dei siste trendane innan IT og som gjer dei ferdige kandidatane attraktive for næringslivet
  • - Finansiering av studieplassar
  • - Rekruttering av studentar og lærekrefter

Me har stor tru på at me kjem i mål, i tett samarbeid med den nye Høgskulen på Vestlandet og næringslivet. Sogn og Fjordane treng ei IT-utdanning for å vera framtidsfylket.